Yetkinlərdə suçiçəyi varicella-zoster virusunun ilkin infeksiyasıdır. Yetkin yaşda xəstəlik daha ağır gediş və pnevmoniya kimi ağırlaşmaların daha yüksək riski ilə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Varisella
Xəstəlik haqqında
Suçiçəyi varisella-zoster virusunun törətdiyi kəskin, yüksək yoluxucu infeksiyadır. O, qızdırma və bütün bədənə yayılan, qaşınan qabarcıqlı səpgi ilə müşayiət olunur. Xəstəlik ən çox uşaqlıqda keçirilir, ona görə yetkinlərin əksəriyyətinin artıq immuniteti var. Lakin uşaqlıqda xəstələnməmiş və peyvənd olunmamış yetkin virusa çox həssasdır.
Yetkinlərdə suçiçəyi adətən uşaqlara nisbətən ağır keçir: hərarət daha yüksək, intoksikasiya daha güclü, səpgilər daha bol olur, sağalma daha uzun çəkir. Beynəlxalq məlumatlara görə, xəstələnənlər arasında yetkinlərin payı az olsa da, ağır ağırlaşmaların xeyli hissəsi məhz onlarda qeydə alınır. Ən təhlükəli ağırlaşma virus mənşəli pnevmoniyadır.
Xüsusi risk qrupuna hamilə qadınlar, immuniteti zəifləmiş insanlar və siqaret çəkənlər daxildir. Keçirilmiş xəstəlikdən sonra virus sinir düyünlərində ömür boyu qalır və illər sonra qurşaq dəmrovu şəklində aktivləşə bilər.
Səbəbləri
Varicella Zoster əsasən hava-damcı yolu ilə yayılır. Suçiçəyi virusu danışıq, asqırma, öskürək zamanı ifraz olunur və insandan insana həm birbaşa təmasda, həm də vaxtaşırı açılan qapılar, ventilyasiya vasitəsilə asanlıqla ötürülür.
Virusun zəif davamlılığına görə məişət-təmas yolu ilə ötürülməsi az əhəmiyyətlidir. İnfeksiya anadan döl orqanizminə plasenta vasitəsilə və ya doğuş zamanı keçə bilər.
İnsan suçiçəyinin ilk simptomları meydana çıxmazdan və intoksikasiya başlamazdan bir neçə gün əvvəl, yəni inkubasiya dövründə virusu ifraz etməyə başlayır. Bu, xəstəliyin, xüsusən mütəşəkkil kollektivlərdə, sürətlə yayılmasına imkan verir.
Təsnifat
Xəstəliyin simptomatikası onu tipik və atipik formalara bölməyə imkan verir. Suçiçəyinin birinci variantı həm böyüklərdə, həm də uşaqlarda eyni şəkildə özünü göstərir, spesifik səpgilərin əmələ gəlməsi və ümumi intoksikasiya ilə müşayiət olunur.
Xəstəliyin atipik forması müxtəlif şəkildə gedir, onu bir neçə növə bölmək olar:
- rudimentar: ümumi intoksikasiya əlamətləri olmadan dəridə eritematoz (qırmızı) ləkələrin əmələ gəlməsi;
- hemorragik: dəridə qanlı maye ilə dolu qabarcıqlar əmələ gəlir, tez-tez burun qanaxmaları müşahidə olunur, bəzən qan qusma baş verir;
- qanqrenoz: zədələnmiş toxumaların nekrozu (ölümü) baş verir, səpgi sürətlə yayılır, dəridə sağalmayan yaralar qalır;
- generalizə olunmuş forma yalnız dərini və selikli qişaları deyil, həm də daxili orqanları əhatə edən bol səpgilərlə fərqlənir;
- pustulyoz: bakterial infeksiyanın qoşulması fonunda qabarcıqların içindəkilərin irinləməsi zamanı diaqnoz qoyulur;
- bulyoz: maye ilə dolu iri qabarcıqların əmələ gəlməsi, intoksikasiyanın aydın ifadə olunmuş əlamətləri ilə müşayiət olunur.
Yaranma mexanizminə görə: suçiçəyi anadangəlmə və qazanılmış olur. Ana hamiləliyin ilk 20 həftəsində xəstələndikdə nadir hallarda dölün inkişaf qüsurları ilə gedən anadangəlmə suçiçəyi sindromu yarana bilər. Yenidoğulmuşun suçiçəyi isə ananın səpgisi doğuşdan təxminən 5 gün əvvəl ilə doğuşdan 2 gün sonra arasındakı dövrdə yarandıqda ən ağır keçir, çünki körpə ananın qoruyucu antitellərini almağa macal tapmır. Qazanılmış forma daha geniş yayılmış variantdır.
Əsas əlamətlərin ağırlıq dərəcəsinə və ifadəliliyinə görə suçiçəyi yüngül, orta və ağır formalara təsnif olunur.
- Yüngül forma üçün dəridə diskomfort yaratmayan (qabarcıqlar qaşınmır) az sayda səpgi, bədən temperaturunun 38 dərəcəyə qədər yüksəlməsi xarakterikdir.
- Orta formada temperaturun 39 dərəcəyə qədər yüksəlməsi, baş ağrısı, öskürək, xəstənin bədənində və selikli qişalarında çoxlu sayda qabarcığın əmələ gəlməsi müşahidə olunur. Papulalar qaşınır, partlayır və qabıqla örtülür.
- Xəstəliyin ağır gedişi zamanı bədən temperaturu 39 dərəcədən yuxarı olur, qusma, şüurun dumanlanması mümkündür. Səpgilər çox boldur, insan güclü qaşınma hiss edir. Sağalmadan sonra dəridə çapıqlar qalır.
Suçiçəyinin gedişində hər biri müvafiq simptomlarla xarakterizə olunan dörd mərhələ ayırd edilir:
- inkubasiya dövrü (14 günə qədər): simptomlar yoxdur;
- prodromal dövr (təxminən bir gün): suçiçəyinin başlanğıcı; xəstədə qeyri-spesifik simptomatika var;
- zirvə dövrü (3-4 gün): dəridə səpgilər əmələ gəlir;
- rekonvalessensiya (1-3 həftə): xəstəliyin simptomları tədricən sönür.
Klinik mənzərə
Yoluxmadan sonra xəstəlik dərhal aşkar olunmur, böyüklərdə simptomlar inkubasiya dövrünün sonunda, 11-21-ci gündə meydana çıxır. Onlar ümumi və spesifik olur. Ümumi əlamətlər – digər xəstəliklərdə də müşahidə olunan qeyri-spesifik klinik təzahürlərdir. Onlar hələ prodromal dövrdə meydana çıxır. Xəstəni kəskin respirator virus infeksiyasının tipik simptomları narahat edir: hərarət, zəiflik, üşütmə, baş ağrısı, güclü intoksikasiya zamanı isə – ürəkbulanma və qusma.
Böyüklərdə və uşaqlarda suçiçəyinin spesifik simptomu inkişafında bir neçə mərhələdən keçən dəri səpgiləridir. Əvvəlcə onlar bədənin istənilən hissəsində, o cümlədən saçların altında yarana bilən kiçik qırmızı ləkələr şəklində olur. Bir müddət sonra onlar daim qaşınan, bulanıq mayeli qabarcıqlara çevrilir. Basdıqda və ya qaşındıqda səpgilər partlayır. Mexaniki zədələnmə olmadıqda əmələ gəlmələr yarandıqdan 2-3 gün sonra özbaşına açılır. Yaralar qurumağa başlayır, tədricən özbaşına düşən qabıqla örtülür. Xəstə qabıqları vaxtından əvvəl qoparmasa, dəridə çapıq qalmır.
Xəstəlik proqressivləşdikcə suçiçəyi zamanı səpgilərin sayı artır. Onlar ağız boşluğunun və genitalların selikli qişalarını, gözlərin buynuz qişasını və konyunktivasını əhatə edə bilər. Son variant ən təhlükəlisidir, çünki buynuz qişada çapıqlara və görmənin zəifləməsinə səbəb ola bilər.
Səpginin yeni elementləri meydana çıxmağı dayandırdıqda, xəstənin özünü hiss etməsi normallaşır, sağalma dövrü başlayır. Bütün elementlər qabıqla örtüldükdən sonra xəstə artıq yoluxucu olmur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz mövcud klinik mənzərəyə və su çiçəyi xəstəsi ilə təmas faktına əsasən dəqiq qoyulur. Həkim şikayətləri və anamnezi toplayır, ümumi müayinə aparır.
Laboratoriya müayinələri, bir qayda olaraq, təyin edilmir. İstisna su çiçəyi diaqnozunun şübhə altında olduğu hallardır. Bu zaman əlavə müayinələr təyin edilir:
- qan və sidik analizləri;
- törədicinin DNT-sini aşkar etmək üçün PZR;
- zədələnmə ocaqlarında antigenin immunoflüoresent üsulla aşkarlanması.
Xidmətlər
Müalicə
Suçiçəyinin müalicəsi, güclü intoksikasiya ilə müşayiət olunan ağır hallar istisna olmaqla, ambulator şəraitdə aparılır. Müalicənin əsasını virusun çoxalmasını effektiv şəkildə boğan spesifik antiviral vasitələr təşkil edir. Əlavə olaraq xəstəliyin daha yüngül keçməsinə kömək edən və ikincili infeksiya inkişafı riskini azaldan preparatlar təyin olunur: hərarəti aşağı salan, antihistamin və s. İrinli ağırlaşmaların qarşısını almaq məqsədilə dəriyə qulluq tədbirləri müntəzəm aparılır. Qabarcıqlı əmələ gəlmələr antiseptiklərlə işlənir.
Antiviral müalicə səpgilər yarandıqdan sonra ilk 24 saat ərzində başlandıqda daha effektivdir. Ağır formada, pnevmoniyada və immuniteti zəif xəstələrdə antiviral preparatlar stasionarda venadaxili yeridilir. Xüsusi immunoqlobulin isə müalicə üçün deyil, xəstə ilə təmasdan sonra hamilə qadınlarda, zəifləmiş xəstələrdə və yenidoğulmuşlarda xəstəliyin qarşısını almaq və ya onu yüngülləşdirmək üçün tətbiq olunur.
Profilaktika
Suçiçəyinə həm böyük, həm də uşaq yoluxa bilər. Əsas profilaktika üsulu peyvəndləmədir. Virusla təmasdan əvvəl vurulan peyvənd sizi xəstəlikdən qoruyacaq. O, dəri altına, böyüklərə ən azı 4 həftə aralıqla iki dəfə tətbiq olunur. Canlı vaksin olduğu üçün hamiləlikdə və ağır immun çatışmazlığında vurulmur.
Ümumi profilaktik tədbirlərə aşağıdakılar daxildir:
- vaxtında diaqnostika və yoluxmuş şəxsin erkən təcrid edilməsi;
- xəstənin olduğu otağın müntəzəm havalandırılması;
- tez-tez yaş təmizlik aparılması;
- virus xarici mühitdə tez məhv olduğundan otağın kvars lampaları ilə işlənməsinə ehtiyac yoxdur – bu üsulun sübut bazası məhduddur.
Vitamin komplekslərinin suçiçəyinin qarşısını alması sübut olunmayıb. Peyvənd olunmamış və xəstələnməmiş yetkin xəstə ilə təmasdan sonrakı 3–5 gün ərzində peyvənd olunarsa, xəstəliyin qarşısı alına və ya o, yüngül keçə bilər. Hamilə qadınlara və immuniteti zəif şəxslərə isə təmasdan sonra xüsusi immunoqlobulin tətbiq olunur.
Xəstə ilə birgə yaşayan insanlar üçün, əgər onlar əvvəllər xəstəliyi keçirməyiblərsə, onunla təması minimuma endirmək vacibdir. Suçiçəyi başlayan şəxs ayrıca otağa köçürülməlidir, oradan yalnız tualetə çıxa bilər; onun üçün fərdi qab-qacaq ayrılır. Bu, yoluxma riskini azaltmağa imkan verir, lakin onu tam aradan qaldırmır.
Yadda saxla!
Yetkinlərdə suçiçəyi uşaqlara nisbətən daha ağır keçir və ağırlaşmalar – pnevmoniya, beyin iltihabı, bakterial infeksiyanın qoşulması, gözlərin zədələnməsi – daha tez-tez rast gəlinir. Ona görə səpgilər yarandıqda ilk sutka ərzində həkimə müraciət edin: antiviral müalicə erkən başlandıqda daha effektivdir. Hamiləsinizsə, immunitetiniz zəifdirsə və ya siqaret çəkirsinizsə, xəstə ilə təmasdan sonra səpgi gözləmədən həkimə xəbər verin – təmasdan sonrakı profilaktika yalnız ilk günlərdə effektivdir. Qızdırmasalıcı kimi aspirin qəbul etməyin.
Təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, qanlı bəlğəm, güclü baş ağrısı, qıcolmalar, huşun dumanlanması, yerişin pozulması və ya qanlı səpgilər yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Həkimə vaxt itirmədən müraciət edin, əgər:
- hərarət 4–5 gündən çox davam edir və ya yenidən yüksəlib;
- səpgi ətrafında qızartı, ağrılı şiş və ya irin yaranıb;
- gözdə ağrı, qızartı və ya görmənin pisləşməsi var;
- öskürək yaranıb və ya güclənir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Terapiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Yaz ovqatsızlığı və avitaminozla mübarizə aparırıq
Uzun müddət gözlədiyimiz yaz gəldi. Onu çoxdan gözləyirdik, günəş, yaxşı əhval-ruhiyyə və yaxşı özünühissetmə çatışmırdı. Qış ərzində bir…
İstiqamət: Terapiya
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Stasionar - yardım növləri, gün rejimi və çıxarış zamanı tövsiyələr
Stasionar yardım səhiyyə sisteminin ayrılmaz hissəsidir və pasiyentlərə lazımi müalicə və qulluğu təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Pap-test nəticəsi nəyi göstərir, nəyi göstərmir?
Pap-test uşaqlıq boynu hüceyrələrini qiymətləndirir. Nəticənin normal və ya qeyri-normal olması gələcək nəzarətə təsir edir, lakin bütün ginekoloji…
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Preventiv tibb
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
