Beyin damarlarının anevrizması – beyin arterinin nazilmiş divarının patoloji lokal qabarmasıdır. Bu, insanın həyatı ərzində ən azı bir dəfə “partlayacaq” “yavaş təsirli bomba”dır – anevrizmanın divarı cırılacaq və anevrizmada olan qan beyinə töküləcək.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İntrakranial anevrizma
Xəstəlik haqqında
Beyin damarlarının anevrizması – beyin arterinin nazilmiş divarının patoloji lokal qabarmasıdır. Bu, insanın həyatı ərzində ən azı bir dəfə “partlayacaq” “yavaş təsirli bomba”dır – anevrizmanın divarı cırılacaq və anevrizmada olan qan beyinə töküləcək. Belə damar fəlakəti davamlı nevroloji pozğunluqlara gətirib çıxara bilər və hətta pasiyentin həyatı üçün təhlükə yaradır.
Bu vəziyyətin simptomları ortaya çıxdıqda xəstəni mümkün qədər qısa müddətdə ona ixtisaslaşdırılmış tibbi yardım göstərilməsi üçün tibb müəssisəsinə çatdırmaq lazımdır. İdeal ssenari – anevrizmanı onun cırılmasından əvvəl aşkar etmək və qan dövranından kənarlaşdırmaqdır. Bu, insanın öz sağlamlığına diqqətli yanaşması ilə mümkündür – baş ağrısı və ya digər nevroloji pozğunluqlarla bağlı şikayətlər olduqda vaxtında səriştəli nevropatoloqa müraciət etməklə.
Anevrizma daha çox qanı yüksək təzyiq altında axan damarları – onların əyilmə sahələrində və ya şaxələnmə nahiyələrində zədələyir. Divarın nazilməsi və yüksək təzyiq damar diametrinin artmasına, patoloji qabarmanın formalaşmasına gətirib çıxarır. Tədricən o, ətraf beyin strukturlarını sıxmağa başlayır, mərkəzi sinir sisteminin funksiyalarını pozur.
Təsvir olunan patoloji anevrizmanın kəllə boşluğuna qanaxma ilə cırılma riskinin yüksək olması səbəbindən pasiyent üçün təhlükəlidir. Anevrizmaların cırılması daha çox 50–65 yaş arası qadınlarda baş verir.
Səbəbləri
Beyin damarlarının anevrizmaları anadangəlmə və ya qazanılmış ola bilər. Birinci halda xəstəlik arteriya divarlarından birinin artıq mövcud olan inkişaf anomaliyası fonunda yaranır. Bu, hətta gənc yaşda belə qabarmanın əmələ gəlməsi ilə damarın daxili qişasının zədələnməsinə kömək edə, bir sıra xəstəliklərin (Marfan sindromu, Rendu-Osler, Ehlers-Danlos) təzahürlərindən biri ola bilər.
Qazanılmış anevrizmalar aşağıdakıların nəticəsi ola bilər:
- Baş və beyin travmaları;
- hipertonik xəstəlik;
- infeksiya;
- kəllədaxili strukturların onkoloji xəstəliyi;
- narkotik maddələrdən asılılıq;
- arteriyaların daxili səthinin aterosklerotik zədələnməsi.
Xəstəliyi provokasiya edən amillər davamlı stresslər və ağır fiziki yüklənmələrdir. Bunlar baş damarlarında təzyiqi artırır və onların mexaniki zədələnməsi riskini yüksəldir.
Təsnifat
Beyin damarlarının anevrizmalarının təsnifatı bir neçə meyara əsaslanır. Formasından asılı olaraq qabarma kisəvari və ya milvari ola bilər. Anevrizmanın birinci tipi daha çox rast gəlinir.
Qabarmanın ölçüsündən asılı olaraq bunlar ayırd edilir:
- Milyar (diametri 3 mm-dək);
- adi ölçülü (15 mm-dək);
- böyük (25 mm-dək);
- nəhəng (25 mm-dən böyük).
Anevrizma nə qədər böyükdürsə, o, beyin toxumasını bir o qədər güclü sıxır və daha ifadəli nevroloji mənzərə yaradır. Qabarmalar həmçinin tək və ya çoxkameralı, tək və ya çoxsaylı, anadangəlmə və ya qazanılmış ola bilər.
Klinik mənzərə
Arteriya divarlarının qabarmalarının təhlükəsi onların “sakit” inkişafında gizlənir. Erkən mərhələlərdə pasiyent ciddi problemin mövcudluğundan hətta xəbərsiz ola bilər, çünki kiçik anevrizmalar beyin toxumalarını demək olar ki, sıxmır və xoşagəlməz hisslər yaratmır.
Klinik mənzərə xəstəliyin daha gec mərhələlərində üzə çıxır. Problemin ilk siqnalları bunlar ola bilər:
- Müəyyən bir sahədə davamlı baş ağrıları;
- Görmənin pozulması, göz və baş nahiyəsində ağrı;
- ətrafların hərəkət funksiyalarının dəyişməsi (pasiyent qəfil qaşığı tutmağı “unudur” və ya onun xətti kəskin şəkildə pisləşir);
- ayaqlarda taktil və ağrı hissiyyatının pozulması;
- qıcolma tutmaları;
- üz əzələlərinin keyiməsi, gülümsəmək imkanının olmaması, nitq artikulyasiyasının qəfil pozulması.
Bu əlamətlər beyin toxumalarının sıxılmasına işarə edir. Nevrologik defisit inkişaf edir, bu da təcili şəkildə nevroloqa müraciət üçün əsas olmalıdır.
Əgər xəstəlik proqressivləşərsə, anevrizma cırıla bilər. Bu vəziyyət artıq birbaşa pasiyentin həyatı üçün təhlükə yaradır. Cırılmanın simptomları bunlardır:
- Qəfil yaranmış, dərman korreksiyasına zəif tabe olan intensiv baş ağrısı;
- işıqdan qorxma;
- ürəkbulanma, qusma;
- görmənin ikiləşməsi;
- huşun itirilməsi;
- intensiv qıcolmalar.
İnsanda təsvir olunan simptomlar yarandıqda təcili yardım briqadası çağırmaq lazımdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Beyin arteriyalarının patoloji qabarmalarının aşkar edilməsi həmişə asan məsələ deyil, xüsusilə də pasiyent faktiki olaraq heç bir narahatlıq hiss etmirsə. Belə hallarda xəstəlik təsadüfən, profilaktik müayinə zamanı və ya başqa patologiyadan şübhələnmə ilə əlaqədar aparılan müayinədə aşkar ediləcək.
Pasiyentdə şikayətlər və nevroloji defisitə aid obyektiv simptomlar olduqda anevrizmanı diaqnostika etmək üçün nevroloq aşağıdakı instrumental diaqnostika metodlarını təyin edəcək:
- Kompüter tomoqrafiyası və ya KT – prosedur daha çox artıq baş vermiş damar cırılmasının və beyin toxumasında formalaşmış qansızmanın müəyyən edilməsi üçün istifadə olunur;
- maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT);
- beyin damarlarının angioqrafiyası – metod patoloji qabarmanın ölçüsünü, lokalizasiyasını və quruluş xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə imkan verir.
Əgər anevrizmanın cırılması nəticəsində subaraxnoidal qansızmadan şübhələnilirsə, nevroloq onurğa-beyin mayesinin tərkibini qiymətləndirmək üçün lümbal punksiya aparacaq.
Müalicə
Müalicə üsulları
Kəllədaxili arteriyaların zədələnməsi olan pasiyentlərin müalicəsi həmişə kompleks xarakter daşıyır. Nevroloq əsasən xəstəyə təsir edən risk amillərini qiymətləndirir. Əldə edilən məlumatlar əsasında mütəxəssis ikincili anevrizmanın inkişaf mexanizmlərinə təsir edən və insanın vəziyyətinin stabilləşməsinə kömək edən preparatlar təyin edir.
Anevrizmanın cırılmasının qarşısını almaq üçün pasiyentə radikal müalicə – planlı əməliyyat tövsiyə olunur. Təcili müdaxilə anevrizmanın cırılması zamanı göstərişdir.
Bu istiqamət çərçivəsində ən çox istifadə olunur:
- Ağrıkəsici vasitələr;
- AT-nin nəzarətdə saxlanılması üçün hipotenziyalı preparatlar;
- qıcolma əleyhinə preparatlar;
- qanda xolesterinin konsentrasiyasını azaltmaq üçün vasitələr.
Konservativ terapiya cərrahi əməliyyatı tamamlayır və risk amilləri olduqda residivlərin qarşısının alınmasına kömək edir.
Anemizmanın optimal müalicə üsulu onun cərrahi yolla qan axınından çıxarılmasıdır. Bu, partlama riskini və mərkəzi sinir sistemi üçün mənfi nəticələri aradan qaldırır. Üstünlük verilən üsul endovaskulyar cərrahiyyədir. Neyrocərrah bud arteriyasını punksiya edir, ona nazik bir keçirici (introduser) daxil edir, onu birbaşa anevrizmalı damara qədər irəlilədərək, artıq lokal olaraq miniatür alətlərin köməyi ilə anevrizmanı platin mikroskopik spiralla doldurur və ya zədələnmiş arteriya sahəsinə damar divarını möhkəmləndirən stent yerləşdirir, bundan sonra alətləri arteriyalardan çıxarır. Bütün manipulyasiyalar kor-koranə aparılmır – həkim baş verənləri xüsusi rentgen aparatının monitoru vasitəsilə izləyir.
Daha nadir hallarda beyində açıq müdaxilələrdən istifadə olunur. Neyrocərrah kəllə trepanasiyası aparır, beynin qişalarını kəsir, anevrizmadan zədələnmiş qan damarına çatır və mikroalətlərin köməyi ilə zəruri manipulyasiyaları yerinə yetirir – çıxıntıları kəsib çıxarır, onları iki tərəfdən bağlayır və ya koaqulyasiya edir, sonra zədələnmiş toxumaları tikişlərlə birləşdirir və trepanasiya dəliyini pasiyentin öz sümüyü ilə bağlayır. Bu dəliyin ölçüsü klinik vəziyyətdən asılı olaraq geniş diapazonda dəyişir. Müalicənin konkret variantının seçimi hər bir klinik halın fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Reabilitasiya
Beyin damarlarında cərrahi müdaxilədən sonra bərpa dövrü hər pasiyent üçün fərdidir. Nevrologi zədələnmələrin ağırlığından asılı olaraq xəstələr əməliyyatdan sonra bir neçə gündən bir neçə həftəyədək stasionarda qala bilərlər. Neyrocərrah hər gün sarğılar edir, şəxsin vəziyyətinə nəzarət edir.
Əgər müalicədən sonra davamlı nevroloji defisit qalırsa, pasiyent üçün reabilitasiya tədbirlərinin fərdi planı seçilir. Buna müalicəvi masaj, müalicəvi bədən tərbiyəsi, dərman preparatlarının qəbulu, sanator-kurort müalicəsi, fizioterapiya daxil ola bilər.
Profilaktika
Anevrizmlərin spesifik profilaktikası mövcud deyil. Arterial təzyiqə nəzarət etmək, xolesterin və qlükoza göstəricilərini korreksiya etmək, stress amillərinin təsirindən və fiziki həddən artıq yüklənmədən çəkinmək tövsiyə olunur.
Bu kimi problem yaşamış qohumları olan pasiyentlər mümkün patologiyanın erkən aşkarlanması üçün müntəzəm olaraq kompleks nevroloji müayinələrdən keçməlidirlər.
Yadda saxla!
Nevroloq olaraq demək istəyirəm ki, beyin damarlarının anevrizması çox ciddi tibbi problemdir və müalicəyə kompleks yanaşma tələb edir. Simptomsuz gedişə görə xəstəlik bəzən profilaktik müayinə zamanı təsadüfən aşkarlanır. Xəstəliyin əlamətləri olduqda dərhal ixtisaslaşmış yardım üçün müraciət etmək lazımdır. Pasiyentin vəziyyətinin stabilləşdirilməsi və cırılmanın qarşısının alınması dərman terapiyası və cərrahi müdaxilə ilə həyata keçirilir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Subaraxnoidal qansızma
- Aortanın koarktasiyası
- Açıq oval pəncərə
- Afaziya
- Alkoqol polinevropatiyası
- Alsheymer xəstəliyi
- Amneziya
- Aqnoziya
- Ataksiya
- Baş beyin kistası
- Bayılma (sinkop)
- Bel osteoxondrozu
- Bel-kürək əzələlərinin mioziti
- Beyin damarlarının aterosklerozu
- Beyin qan dövranının xroniki çatışmazlığı
Suallar və cavablar
Xeyr, beyin damarlarının anevrizması yoluxucu xəstəlik deyil. O, arteriya divarının zəifləməsi və qabarması nəticəsində, anadangəlmə damar anomaliyaları və ya əldə edilmiş amillər, məsələn arterial hipertenziya və damar divarının aşınması, fonunda formalaşır. Bu proses infeksion mexanizmlə bağlı deyil, ona görə pasiyentlə təmasda olan insanlar üçün heç bir risk yaratmır.
Xeyr, hər anevrizma dərhal cərrahi müdaxilə tələb etmir. Qərar onun ölçüsündən, yerləşdiyi yerdən, cırılma riskindən və pasiyentin ümumi vəziyyətindən asılı olaraq verilir. Kiçik, aşağı risk qrupuna aid anevrizmalarda bəzən dinamik müşahidə seçilir, yüksək risk olduqda isə cərrahi və ya endovaskulyar üsullarla müdaxilə tövsiyə olunur. Taktikanı neyrocərrah hər bir konkret halda ayrıca müəyyən edir.
Arterial təzyiqin sabit saxlanması anevrizmanın cırılma riskini azaltmaqda mühüm rol oynayır, buna görə təzyiqin müntəzəm nəzarəti vacibdir. Ağır fiziki yük, kəskin gərginlik və siqaret çəkmə riski artıra biləcək amillər sırasındadır və məhdudlaşdırılması tövsiyə olunur. Konkret fəaliyyət məhdudiyyətləri anevrizmanın ölçüsündən və yerləşməsindən asılı olaraq dəyişir, ona görə fərdi tövsiyələr üçün nevroloqla məsləhətləşmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
