Uşaqlıq boynunun selikli qatının hüceyrələrində struktur və funksional dəyişikliklərin yaranması, gələcəkdə onkoloji formanın əmələ gəlməsinə səbəb ola bilən, uşaqlıq boynunun displaziyası kimi xəstəlikdən qaynaqlana bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Servikal displaziya
- servikal intraepitelial neoplaziya
Xəstəlik haqqında
Uşaqlıq boynunun selikli qatının hüceyrələrində struktur və funksional dəyişikliklərin yaranması, gələcəkdə onkoloji formanın əmələ gəlməsinə səbəb ola bilən, uşaqlıq boynunun displaziyası kimi xəstəlikdən qaynaqlana bilər. Qadın orqanizmində baş verən yuxarıda sadalanan dəyişikliklərə əsasən, displaziya xəstəliyin xərçəngönü mərhələsi hesab olunur. Yüngül displaziya çox vaxt öz-özünə keçir, lakin orta və ağır displaziya vaxtında müalicə olunmasa, xərçəngə çevrilə bilər. Buna görə də belə anlayışla ilk dəfə qarşılaşan qadınlar xəstəliyi necə müalicə etməyi maraqlanmağa başlayırlar.
Səbəbləri
Displaziya əksər hallarda insan papilloma virusu olan qadınlarda inkişaf edir. Bu xəstəlikdən əziyyət çəkən pasiyentlərin 90 %-ində məhz bu virus aşkar edilmişdir. Virus uzun müddət (persistent) orqanizmdə qaldıqda uşaqlıq boynunun sağlam hüceyrələri xərçəngönü, sonra isə xərçəng hüceyrələrinə çevrilir. 16, 18 serotipləri ən təhlükəli infeksiya növləri hesab olunur, uşaqlıq boynu xərçənginin təxminən 70%-i məhz onlarla bağlıdır, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 56 və 58 serotipləri də yüksək onkogen riskli tiplərə aiddir və qalan halların əksəriyyətinə səbəb olur.
Uşaqlıq boynunun displaziyasının inkişafı üçün «risk faktorları»na həmçinin aşağıdakılar aid edilə bilər:
- Çoxsaylı doğuşların olması;
- Hormonal və uşaqlıqdaxili kontraseptiv vasitələrin uzunmüddətli istifadəsi;
- Cinsi əlaqədə olduğu kişilərdə penis başının xərçəngi olan qadınlar;
- İmmuniteti zəif və QİÇS-li pasiyentlər;
- Ginekoloji onkoloji xəstəliklərə irsi meyillilik;
- Qadının sidik-cinsiyyət sisteminin iltihabları;
- Tütün məmulatlarından istifadə;
- Orqanizmdə hormonal dəyişikliklər;
- Çoxsaylı doğuşlar;
- Qarmaqarışıq və həddindən artıq erkən intim münasibətlər.
Klinik mənzərə
Xərçəngönü vəziyyət anlayışının özü bir çox qadınları dəhşətə gətirir və onları panik halda öz suallarına cavab axtarmağa, belə xəstəliyin harada müalicə olunduğunu öyrənməyə məcbur edir. Buna görə əvvəlcə onun ilk əlamətlərini tanımaq, vaxtında mütəxəssisə, yəni ginekoloqa müraciət etmək, xəstəliyə dəqiqlik gətirmək və müalicə terapiyası kursunu təyin etmək üçün ixtisaslaşdırılmış müayinənin tam kursundan keçmək lazımdır.
Uşaqlıq boynunun displaziyası adətən heç bir əlamət vermir və skrininq müayinəsi (sitoloji yaxma, HPV testi) zamanı aşkarlanır. Aşağıdakı əlamətlər isə daha çox yanaşı infeksiya və ya iltihabla bağlı olur:
- Vaginal ifrazatlar, öz-özünə (menstrual dövrə aid olmayan) və ya cinsi əlaqədən sonra yaranan;
- Cinsi akt zamanı və ya ondan sonra ağrılı hisslərin yaranması;
- Qarnın aşağı hissəsində uzunmüddətli çəkici ağrılar;
- Xarici cinsiyyət orqanları güclü qıcıqlanır, kəskin yanma, qaşınma yaranır;
- Xarakterik olmayan, xoşagəlməz qoxulu, qeyri-adi konsistensiyalı və rəngli ifrazatların yaranması;
- Hər hansı müdaxilədən sonra uşaqlıq boynu qanamağa başlayır.
Ən kiçik narahatlıq və belə əlamətlərin yaranmasına şübhə olduqda, qadın ginekoloq həkiminə qeydiyyatdan keçməlidir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Displaziyanın keyfiyyətli və vaxtında müalicəsi üçün səlahiyyətli diaqnostika proqramı vacibdir. Həkim-ginekoloqu pasiyentin tam anamnezini topladıqdan sonra onu ginekoloji kresloda müayinə edəcək və analizlər üçün bütün zəruri yaxmaları götürəcək, nəticələrinə əsasən təyin edəcək:
- Genişləndirilmiş kolposkopiya – vulva, vagina və uşaqlıq boynu toxumalarının müayinəsi;
- Uşaqlıq boynunun biopsiyası və servikal kanalın qaşınması (lazım gələrsə) ilə sonradan xərçəng törəmələrinin olub-olmamasına görə histoloji müayinə;
- Molekulyar (PZR) müayinə – yüksək onkogen riskli HPV tiplərinin, həmçinin cinsi yolla keçən digər infeksiyaların aşkarlanması.
Müayinələrin nəticələrinə əsasən həkim displaziyanın dərəcəsini müəyyən edir və müşahidə və ya müalicə taktikasını seçir.
Xidmətlər
Müalicə
Uşaqlıq boynu displaziyası kimi belə bir xəstəliklə effektiv mübarizə aparmaq üçün həkim-ginekoloqun tövsiyələrinə qulaq asmaq və onun məsləhətlərinə əməl etmək lazımdır. Mütəxəssisləri hər bir pasiyent üçün diaqnostik nəticələrdən, onun yaşından və özünü hiss etməsindən asılı olaraq, fərdi və xüsusi müalicə üsulları işləyib hazırlayırlar.
Diaqnoz qoyulduqdan və uşaqlıq boynunun zədələnmə dərəcəsi dəqiqləşdirildikdən sonra həkim-ginekoloq uşaqlıq boynu displaziyasının müalicəsinin necə olacağını seçir. Standart tibbi praktikada iki yanaşma mövcuddur: dinamik müşahidə və cərrahi (zədələnmiş sahənin kəsilib çıxarılması və ya məhv edilməsi) müalicə. Uşaqlıq boynunun zədələnmə dərəcəsindən asılı olaraq, həkim-ginekoloqu ən optimal müalicə üsulunu seçəcək.
Yüngül displaziya (CIN I) çox vaxt öz-özünə keçir, buna görə adətən müalicə aparılmır — təxminən bir ildən sonra təkrar sitoloji müayinə və HPV testi ilə müşahidə tövsiyə olunur. Orta və ağır displaziyada (CIN II–III) zədələnmiş sahənin cərrahi yolla çıxarılması və ya məhv edilməsi lazımdır. Displaziyanın özünü aradan qaldıran dərman yoxdur: immunstimulyatorların və antivirus preparatların effektivliyi sübut olunmayıb. Dərmanlar yalnız yanaşı infeksiya və ya iltihab aşkar edildikdə onların müalicəsi üçün təyin olunur.
Cərrahi müalicə
Displaziyanın operativ müalicə yolu aşağıdakılardan ibarətdir:
- Uşaqlıq boynunun elektrocərrahi (radiodalğalı) ilgəklə eksiziyası – zədələnmiş sahə nazik elektrod-ilgəklə kəsilib çıxarılır və histoloji müayinəyə göndərilir;
- Krioterapiya – zədələnmiş toxumaların işlənməsi üçün maye azotun istifadəsi;
- Lazer terapiyası;
- Konusşəkilli cərrahi müdaxilə – zədələnmiş toxumaların qismən çıxarılması;
- Uşaqlığın çıxarılması – displaziya üçün adi müalicə deyil, yalnız başqa göstərişlər olduqda və ya residivlərdə nəzərdən keçirilir.
Displaziya nə qədər erkən aşkar edilərsə, müalicə bir o qədər yumşaq olur. Müalicədən sonra residivi vaxtında aşkar etmək üçün müntəzəm nəzarət müayinələri (sitologiya və HPV testi) vacibdir.
Profilaktika
Displaziyanın və cərrahi müdaxilənin nəticələri kifayət qədər ciddi ola bilər. Buna görə də belə xəstəliyin yaranmasının qarşısını almaq üçün dərhal öz rejiminizə, həyat ritminizə diqqət yetirmək və zərərli amillərdən qurtulmaq daha yaxşıdır.
Profilaktika üçün tövsiyə olunur:
- İnsan papilloma virusuna qarşı peyvənd – ən effektivi cinsi həyatın başlanmasından əvvəl, yeniyetməlik dövründə vurulmasıdır;
- Müntəzəm skrininq – sitoloji müayinə (PAP-test) və/və ya HPV testi həkimin tövsiyə etdiyi intervallarla;
- Təsadüfi cinsi əlaqələri istisna etmək;
- Müayinə olunmamış cinsi partnyorla baryer kontrasepsiyasından istifadə etmək;
- Siqaret çəkməkdən imtina etmək – tütün displaziyanın xərçəngə keçmə riskini artırır;
- Sağlamlığınızı qorumaq – bütün iltihabi xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək.
Müasir insanlar çox vaxt həyatın sürətli ritmində özlərini unudur və sağlamlıqlarını öz axarına buraxırlar. Profilaktik ginekoloji müayinələri təxirə salmayın.
Yadda saxla!
Uşaqlıq boynunun displaziyası çox vaxt heç bir narahatlıq yaratmır və yalnız müntəzəm müayinə zamanı aşkarlanır. Buna görə də şikayət olmasa belə, həkimin tövsiyə etdiyi aralıqlarla sitoloji yaxma və HPV testindən keçmək vacibdir. Displaziya müalicə olunubsa, sonrakı nəzarət müayinələrini buraxmayın: xəstəlik təkrarlana bilər.
Aşağıdakı hallarda növbəti müayinəni gözləmədən ginekoloqa müraciət edin:
- cinsi əlaqədən sonra qanlı ifrazat;
- aybaşılar arasında və ya menopauzadan sonra qanaxma;
- qeyri-adi rəngli, qoxulu və ya uzun sürən ifrazat;
- qarnın aşağı hissəsində davamlı ağrı.
Bol qanaxma, güclü zəiflik və başgicəllənmə olarsa, təxirə salmadan təcili tibbi yardıma müraciət edin.
Suallar və cavablar
Displaziyanın əsas səbəbi kimi çıxış edən insan papilloma virusu əsasən cinsi yolla ötürülür, buna görə bu virusla yoluxma qadını displaziya inkişafı baxımından risk qrupuna daxil edir. Lakin virusa yoluxan hər qadında displaziya yaranmır — virus əksər hallarda immunitet tərəfindən aradan qaldırılır, yalnız uzun müddət davam edən yoluxma hüceyrə dəyişikliklərinə gətirib çıxara bilər. Müntəzəm ginekoloji müayinə və yaxma testləri bu prosesi erkən aşkarlamağa kömək edir.
Hamiləlik dövründə aşkarlanan yüngül və orta dərəcəli displaziya adətən dərhal müdaxilə tələb etmir, ginekoloq doğuşdan sonra təkrar müayinəyə qədər müşahidəni tövsiyə edə bilər, çünki hormonal dəyişikliklər müvəqqəti şəkil yarada bilər. Ağır dərəcəli dəyişikliklərdə isə taktika hamiləliyin müddətinə və dəyişikliklərin xarakterinə görə fərdi müəyyən edilir. Qərar hər zaman ana və hamiləliyin gedişinin təhlükəsizliyini nəzərə alaraq qəbul olunur.
Displaziyanın müalicəsi üçün istifadə olunan əksər üsullar, məsələn kiçik həcmli toxumanın xaric edilməsi, adətən reproduktiv funksiyanı saxlamağa yönəlib və gələcək hamiləliyə mane olmur. Bununla belə, geniş müdaxilələrdən sonra uşaqlıq boynunda struktur dəyişikliklər nadir hallarda hamiləliyin gedişinə təsir edə bilər, bu fərdi qiymətləndirilir. Müalicədən sonra hamiləlik planlaşdırarkən ginekoloqla məsləhətləşmək məqsədəuyğundur.
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
