Hepatit D qaraciyərin iltihabi mənşəli patologiyasıdır, hansı ki, eyni adlı virusun – hepatit D virusunun hepatositlərə zədələyici təsiri nəticəsində yaranır. Bu, müstəqil xəstəlik deyil – o, həmişə hepatit B ilə birlikdə keçir, onun yaratdığı patoloji prosesi ağırlaşdırır, ağırlaşmaların inkişaf riskini artırır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Delta hepatit
- HDV infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Hepatit D qaraciyərin iltihabi mənşəli patologiyasıdır, hansı ki, eyni adlı virusun – hepatit D virusunun hepatositlərə zədələyici təsiri nəticəsində yaranır. Bu, müstəqil xəstəlik deyil – o, həmişə hepatit B ilə birlikdə keçir, onun yaratdığı patoloji prosesi ağırlaşdırır, ağırlaşmaların inkişaf riskini artırır.
Diaqnostikada hepatit B ilə xəstələnən şəxslərdə hepatit D-nin inkişaf ehtimalına qarşı sayıqlıq, eləcə də infeksiyanı vaxtında verifikasiya etməyə imkan verən keyfiyyətcə aparılmış laborator və instrumental müayinələr mühüm rol oynayır.
Bu amillər kompleks şəkildə diaqnostik səhv ehtimalını azaldır – pasiyentə ən qısa müddətdə düzgün diaqnoz qoymağa imkan verir.
ÜST-nin məlumatına görə, hepatit B ilə yoluxmuş şəxslərin təxminən 5%-i viral hepatit D-dən əziyyət çəkir ki, bu da təqribən 15-20 milyon təşkil edir. Xəstələrin əksəriyyəti – böyüklərdir.
Orqanizmdə hepatit B olmadan hepatit D virusu mövcud ola bilməz. Bu infeksion agent defektli RNT-virusdur – onun öz qabığı və çoxalması üçün lazım olan fermentləri yoxdur, replikasiyası üçün hepatit B antigeni zəruridir.
Hepatit D virusu birbaşa sitopatik təsirə malikdir – o, hepatositlərin özünü zədələyir, onların fəaliyyətini pozur, halbuki hepatit B-də virusu daşıyan qaraciyər hüceyrələri immunitetin onları məhv etməyə yönəlmiş cəhdlərindən əziyyət çəkir. Məhz buna görə də B + D infeksiyası ağır keçir və sirrozun, qaraciyər çatışmazlığının və qaraciyər xərçənginin sürətli inkişafına gətirib çıxarır.
Səbəbləri
Həm kəskin, həm də xroniki hepatit D-nin səbəbi pasiyentin orqanizminə daxil olmuş eyni adlı virusdur. İnfeksiya yoluxmuş qanla ötürülür. Əsas ötürülmə mexanizmləri:
- qeyri-tibbi manipulyasiyalar zamanı kifayət qədər steril olmayan alətlərlə (manikür, pirsinq, tatuajın vurulması, inyeksion narkotik preparatların eyni iynə ilə “dairəvi” istifadəsi zamanı);
- aseptika və antiseptika qaydalarına riayət edilmədən aparılan tibbi manipulyasiyalar, əməliyyatlar;
- infeksiyaya görə kifayət qədər tədqiq edilməmiş donor qanının köçürülməsi;
- məişət əşyaları (yoluxmuş şəxslə ortaq olan diş fırçası, ülgüc);
- nizamsız cinsi əlaqələr, xüsusilə cinsi yolların travmatizasiyası riskinin yüksək olduğu hallarda (əsasən homoseksual kişi cütlüklərində və ya seks-industriyası işçilərində);
- yoluxmuş anadan körpəyə transplasentar yolla və ya doğuş zamanı, əgər cinsi yolların travmatizasiyası və ana qanının dölün qanı ilə təması baş vermişdirsə.
Təsnifat
Klinik gedişin xüsusiyyətlərinə görə kəskin və xroniki viral hepatit D fərqləndirilir.
Hepatit B-yə münasibətdə yoluxma anından asılı olaraq aşağıdakılar ayırd edilir:
- ko-infeksiya (pasiyent eyni zamanda hepatit virusunun iki növü ilə yoluxur);
- superinfeksiya (hepatit D virusu artıq hepatit B ilə xəstə olan pasiyentin orqanizminə daxil olur).
Klinik mənzərə
Hepatit D-nin əlamətləri qaraciyərin iltihabının digər variantlarının təzahürlərindən köklü şəkildə fərqlənmir. Pasiyentlər aşağıdakılardan şikayət edirlər:
- ümumi zəiflik, yorğunluq, əsəbilik, yuxunun pozulması;
- iştahanın azalması, ürəkbulanma;
- müxtəlif dərəcədə dəri, görünən selikli qişalar, skleraların saralması;
- bədən temperaturunun epizodik yüksəlməsi;
- oynaqlar nahiyəsində köçəri ağrılar;
- tünd sidik, açıq rəngli nəcis;
- dərinin qaşınması;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə narahatlıq, ağırlıq hissi;
- ağır, laqeyd qalmış hallarda – arıqlama, ödemlər, qarın boşluğunda toplanmış maye hesabına qarının ölçülərinin böyüməsi.
Hepatit B və D viruslarının ko-infeksiyası çox vaxt qaraciyərin orta dərəcəli və ya ağır kəskin iltihabı formasında keçir, halların böyük əksəriyyətində pasiyentin tam sağalması ilə nəticələnir və yalnız hər 20 nəfərdən 1-də xroniki hepatit D-nin inkişafına gətirib çıxarır.
Bu virusun superinfeksiyası xəstəliyin parlaq klinik simptomatikası ilə xarakterizə olunur. Hepatit B ilə xəstələnən pasiyentin hepatit D virusu ilə yoluxduqda vəziyyəti kəskin şəkildə nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşir – xəstəliyin simptomları artır, qaraciyərin strukturu sürətlə pozulur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Səriştəli terapevt-həkim, infeksionist, qastroenteroloq, hepatoloq bilir ki, B hepatiti ilə xəstə olan pasiyentdə D hepatiti ilə yoluxma riski yüksəkdir və insanın vəziyyətində dəyişikliklər olduqda onu mütləq bu infeksiyaya görə də müayinə edir.
Obyektiv olaraq qaraciyərin, eləcə də hər hansı digər etiologiyalı iltihabı olduqda, həkim onun və bəlkə də dalağın ölçüsünün böyüməsini, ovuc dərisinin rənginin dəyişməsini (qızarmasını), dəri üzərində damar ulduzcuqlarını, onun sarı rəngə dəyişməsini, davam etməyən dəri qaşınmasından yaranan cızıq izlərinin olmasını aşkarlayacaqdır.
İnfeksiyanın törədicisini dəqiqləşdirməkdə mütəxəssisə fermentlə bağlı immunosorbent analiz (ELISA) kömək edəcək, bu zaman D hepatiti virusuna qarşı anticisimlər – G sinfi immunoqlobulinlər (orqanizmin infeksiya ilə tanış olduğunu, əvvəllər onunla qarşılaşdığını göstərir) və M (patoloji prosesin kəskin fazasının əlaməti) aşkar ediləcəkdir. Diaqnozu D hepatitinə görə qanın PZR analizi təsdiqləyir; bu analiz tədqiq olunan biomaterialda xəstəliyin törədicisi olan virusun genetik materialını (RNT-ni) tapmağa imkan verir. PZR həm virusun mövcudluğu faktını (keyfiyyət analizi), həm də onun konsentrasiyasını, yaxud virus yükünü (kəmiyyət analizi) müəyyən edə bilər.
İltihabi prosesin aktivliyini və qaraciyərin zədələnmə dərəcəsini müəyyən etməyə kömək edəcək:
- qanın biokimyəvi analizi (əsas diqqət – qaraciyər fermentlərinə);
- BOM və ZP-nin USM-i (hepato- və splenomeqaliya);
- zərurət olduqda – MRT və/və ya qaraciyər biopsiyası.
Müalicə
D hepatitinin əsas müalicə metodu – peqilə olunmuş interferon-α ilə uzunmüddətli antiviral terapiyadır. Laborator göstəricilərin dinamikasından və pasiyentin özünü hiss etməsindən asılı olmayaraq, müalicə ən azı bir il müddətində aparılmalıdır. Əgər bu müddətin sonunda remissiya və ya sağalma baş verməzsə, terapiya kursu uzadılır.
Bəzi pasiyentlərdə bu preparatın qəbulu bir sıra əlavə təsirlərlə assosiasiyalıdır ki, bu da D hepatiti olan bu kateqoriyadan olan xəstələrin müalicəsində çətinliklər yaradır.
Kompleks müalicədə pasiyentə, şübhəsiz, qaraciyərin işini yaxşılaşdıran preparatlar (hepatoprotektorlar), vitaminlər, sorbentlər və detoksikasiya üçün infuzion dərman vasitələri təyin ediləcəkdir. İltihabın ağır formaları qaraciyər transplantasiyası həcmində cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.
Terapiyanın bütün müddəti ərzində və onun başa çatmasından sonra pasiyentə spirtli içki qəbul etmək qəti şəkildə qadağandır.
Reabilitasiya
Hepatit D-dən əziyyət çəkən pasiyentlər terapevt, qastroenteroloq, hepatoloq və ya infeksionist (xəstəliyin kəskin forması olduqda) tərəfindən dispanser müşahidəsinə tabedirlər. Onlar vaxtaşırı mütəxəssisə müayinəyə müraciət edir, patoloji prosesin dinamikasını qiymətləndirməyə, həyəcanverici dəyişiklikləri aşkar etməyə və terapiyanı korreksiya etməyə imkan verən zəruri minimum analizləri verirlər.
Profilaktika
D hepatitinə qarşı əsas profilaktik tədbir – vaksinasiya yolu ilə B hepatiti virusu ilə yoluxmanın profilaktikasıdır. Donor qanını infeksiyalara görə diqqətlə müayinə etmək, tibbi və kosmetik prosedurlar üçün istifadə olunan birdəfəlik alətləri sterilizasiya etmək, yoxlanılmış cinsi partnyorla qorunan cinsi əlaqə praktikasına riayət etmək vacibdir. Həmçinin sağlam həyat tərzi sürmək, stressləri minimuma endirmək, balanslaşdırılmış qidalanmaq, şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Kəskin və xroniki virus hepatiti D ilə dəfələrlə rastlaşmış bir mütəxəssis kimi deyə bilərəm ki, bütün insanlar bu xəstəliyə eyni dərəcədə meyilli deyillər. Xəstələnmə riski ən az olanlar – hepatit B-yə qarşı vaksinasiya olunmuş və ya əvvəllər bu xəstəliyi keçirib sağalmış şəxslərdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bəli, bu xəstəliyin kəskin formaları çox vaxt sağalma ilə nəticələnir.
Virusu yalnız uzunmüddətli antiviral terapiya — interferon-alfa qəbul etməklə aradan qaldırmaq olar.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
