Endometriumun hipoplaziyası – uşaqlığın funksional qatının çatışmazlığıdır, bu zaman ovulyasiya anına qədər onun qalınlığı 8 mm-dən az olur. Bu vəziyyət sonsuzluq və hamiləliyin düşməməsi üçün əsas yaradan amildir, çünki döl yumurtası nazik selikli qişaya yapışa bilmir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Nazik endometrium
- endometrium çatışmazlığı
Xəstəlik haqqında
Endometriumun hipoplaziyası – uşaqlığın funksional qatının çatışmazlığıdır, bu zaman ovulyasiya anına qədər onun qalınlığı 8 mm-dən az olur. Bu vəziyyət sonsuzluq və hamiləliyin düşməməsi üçün əsas yaradan amildir, çünki döl yumurtası nazik selikli qişaya yapışa bilmir. Nadir hallarda mayalanmış yumurtahüceyrənin implantasiyası yenə də baş verir, lakin nazikləşmiş endometrium zamanı hamiləlik ağır keçir, cift çatışmazlığı nəticəsində qəfil özbaşına pozulma və ya dölün ana bətnində ölümü təhlükəsi ilə müşayiət olunur.
Səbəbləri
Endometriumun natamamlığı bir çox amillərlə şərtlənə bilər, bunlar arasında:
- Uşaqlığın daxili qatının quruluş pozğunluqları;
- endokrin pozğunluqların nəticələri;
- invaziv daxiliuşaqlıq manipulyasiyaları (abortlar, diaqnostik qaşınmalar, doğuşdan sonra uşaqlıq boşluğunun əllə yoxlanması);
- endometrium reseptorlarının həssaslığının dəyişməsi.
Nəticəsində endometriumda hipoplastik proseslərin yarana biləcəyi hormonal pozğunluqlar yumurtalıqların hipofunksiyası, böyrəküstü vəzlərin qabıq maddəsinin disfunksiyası, polikistoz yumurtalıq sindromu, piylənmə, hipotireoz fonunda meydana çıxır.
Endometriumun inkişafının və yetişməsinin pozulması üçün əlverişli şərait xroniki iltihabi xəstəliklər zamanı (endometrit, adneksit, ooforit və s.) yaranır. Xroniki iltihabların inkişafında infeksion xəstəliklər müəyyən rol oynayır. Endometriumun nazik qalınlığa meyilliliyi damar patologiyaları fonunda, həmçinin mikrosirkulyator pozğunluqlarla müşayiət olunan xroniki xəstəliklərdə (şəkərli diabet) yaranır. Alimlər autoimmun xəstəliklərdən əziyyət çəkən qadınlarda uşaqlığın daxili qişasında hipotrofiya dəyişikliklərinə meyilliliyi qeyd edirlər. Bunların hamısı ginekoloq tərəfindən ixtisaslı və dinamik müşahidəyə ehtiyacı olan sonsuzluq üzrə risk qruplarıdır.
Təsnifat
Uşaqlığın ultrasəs müayinəsi zamanı aşkar edilən dəyişikliklər nəzərə alınaraq, endometriumun hipoplaziyası iki tip üzrə gedə bilər:
- Birinci – endometriumun qalınlığı əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır (5-6 mm), lakin bazal qatda hemodinamika sabitdir;
- ikinci – hipoplastik dəyişikliklər bazal qatın arteriyalarında və uşaqlığın spiral arteriyalarında qan dövranının pozulmaları ilə birləşir.
Endometriumun çatışmazlığı morfoloji dəyişikliklərlə müşayiət oluna bilər. Siklin birinci fazasında daxili selikli qişanın üçqatlılığının qorunması mühüm proqnostik əlamət hesab olunur. Endometriumun strukturu qorunub saxlanılıbsa, qalınlığına baxmayaraq, mayalanmış yumurtahüceyrə təxminən halların 25%-ində uşaqlıq boşluğunda uğurla yapışa bilir. Qatlara görə hüceyrə diferensiasiyası olmadıqda, bu adətən selikli qişanın təkrar-təkrar qaşınmasından sonra müşahidə olunur (abortlar, diaqnostika), hamiləlik baş vermir.
Klinik mənzərə
Patologiya ifadəli klinik təzahürlər olmadan keçir. Adətən qadınlar ümumi vəziyyətləri ilə bağlı heç bir şikayət bildirmirlər. Lakin pasiyentlərin ətraflı sorğusu zamanı ixtisaslı ginekoloq şübhəli simptomları aşkar edir:
- Cinsi yetkinliyin gec başlaması;
- menarxe (ilk menstruasiya) 15 yaşdan sonra;
- qısa sikl müddəti (21 gündən az);
- aybaşı az, ağrılı və qısa müddətli (3-4 gündən az);
- aydın ifadə olunmayan qadın cinsi əlamətləri (bədən quruluşu, tüklənmə və piy toxumasının paylanması kişi tipinə daha yaxın);
- cinsi həyatdan narazılıq;
- libidonun azalması;
- anorgazmiya (bəzən);
- anamnezində abortlar və ya düşüklər.
Belə simptomlar aşkar edildikdə və bunlar 1 ildən çox hamilə qala bilməmək ilə birləşdikdə, ginekoloq pasiyentin ətraflı müayinəsi üçün proqram tərtib edir ki, bu da ilk növbədə endometriumun vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə yönəlir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qadın reproduktiv sisteminin vəziyyətinin standart qiymətləndirilməsi ginekoloji müayinə və USM-ni nəzərdə tutur. Uşaqlığın ultrasəs müayinəsi zamanı həkim mütləq endometriumun qalınlığını ölçür və onun tsikl fazasına uyğunluğunu qiymətləndirir. Toxuma hipoplaziyasına şübhə olduqda ginekoloq tsiklin müxtəlif günlərində təkrar USM təyin edir. Adətən müayinələr 7-ci, 10-cu günlərdə, həmçinin ovulyasiya baş verdikdən 6-7 gün sonra aparılır. Həkim göstəricilərin dinamik dəyişikliklərini, uşaqlığın daxili qatının böyümə sürətini və tsiklin ikinci fazasında mayalanmış yumurta hüceyrəsinin mümkün implantasiyasına hazırlıq dərəcəsini qiymətləndirir.
Əgər hipoplaziya artıq aşkar edilibsə, ginekoloq patologiyanın mümkün səbəblərini müəyyən etmək üçün müayinə təyin edir. Bu məqsədlə aparılır:
- Hormonlara görə analizlər;
- histerosalpinqoqrafiya;
- endometriumun biopsiyası.
Zərurət olduqda venerik infeksiyalara görə skrininq və immunoloji testlər təyin edilir.
Müalicə
Müalicə üsulları
Endometrium hipoplaziyasında müalicə taktikası xəstəliyin etioloji amillərindən asılıdır. Müalicə morfofunksional proseslərin normallaşdırılmasına, reseptor və implantasiya potensialının bərpasına, həmçinin endometriumun qalınlığının normallaşdırılmasına yönəldilir. Bunun üçün ginekoloqlar hormonal fonun korreksiyasını, antiagreqant və immunomodulyator terapiyanı aparırlar. Konservativ metodların aşağı effektivliyi olduqda cərrahi texnikalara müraciət edilir.
Konservativ müalicə
Dərman terapiyası müvafiq preparatların köməyi ilə hormonal fonun korreksiyasını nəzərdə tutur. Patologiyanın əsasında infeksion-iltihabi proseslər durursa, antibiotiklər və iltihabəleyhinə vasitələrlə müalicə aparılır. Bir sıra hallarda immunomodulyatorların, vitaminlərin, fitoterapevtik preparatların təyin edilməsi tələb olunur. Etioloji amil aradan qaldırıldıqdan sonra cinsi steroidlərin düzgün sintez ritmini bərpa etməyə və endometriumun bu maddələrə həssaslığını artırmağa kömək edən hormonal preparatlarla müalicəyə müraciət edilir.
Uşaqlıq divarlarında mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmaq üçün bəzi hallarda fizioterapevtik prosedurlar təyin oluna bilər. Müalicənin nəticələri bir neçə tsikl ərzində endometrium qalınlığının dəyişməsinin dinamikasına görə qiymətləndirilir.
Cərrahi müalicə
Əgər konservativ müalicə gözlənilən nəticəni vermirsə, həkim histeroskopiya ilə uşaqlıq boşluğunu müayinə edir və bitişmələr (sinexiyalar) aşkar edildikdə onları aradan qaldırır. Uşaqlıq boşluğunun qırıntısı (kürettaj) endometriumu daha da nazikləşdirə bildiyindən hipoplaziyanın müalicəsi üçün istifadə edilmir.
Əməliyyat ümumi anesteziya altında aparılır və təxminən 20 dəqiqə davam edir. Müdaxilə zamanı həkim histeroskopun nəzarəti altında bitişmələri ayırır. Müdaxilədən bir neçə saat sonra pasiyent evə gedə bilər. Sonradan endometriumun qalınlığının bərpası üçün hormonal terapiya təyin olunur.
Reabilitasiya
Endoskopik avadanlığın tətbiqi uşaqlığın sağlam toxumalarının zədələnməsini minimuma endirməyə imkan verir. Qadın qaşınmanın aparıldığı gün evə buraxılır (4-5 saatdan sonra). İlk günlər ərzində pasiyentə istirahət, iltihabəleyhinə və ağrıkəsici terapiya göstərilir. Sonradan 2-3 həftə müddətində cinsi əlaqədən, açıq su hövzələrində çimməkdən, həmçinin saunaya, hamama və çimərliyə getməkdən çəkinmək lazımdır. Bu dövrdə fiziki və psixoemosional yüklənmələr əks-göstərişdir.
Profilaktika
Endometrium hipoplaziyasının profilaktikası həmçinin infeksion və iltihabi proseslərin riskini azaltmaq üçün cinsi əlaqələrdə seçiciliyi də nəzərdə tutur. Reproduktiv sistemin sağlamlığını nəzarətdə saxlamaq üçün qızlara və qadınlara ginekoloqda müntəzəm profilaktik müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur. İlk müraciət menstruasiya başladıqdan qısa müddət sonra olmalıdır. Sonradan – cinsi həyatın başlanmasından etibarən ildə bir dəfə. Ginekoloqa belə müraciət qrafiki qadın orqanizmində hər hansı pozuntuları ən ilkin mərhələlərdə aşkar etməyə və vaxtında lazımi tədbirlər görməyə imkan verəcək. Əgər 12-13-14 yaşlı qızda süd vəzilərinin inkişafı baş vermirsə, qoltuqaltı çuxurda və qasıq nahiyəsində tüklər çıxmırsa, 15-16 yaşında isə menstruasiya yoxdursa, həkimlə planlaşdırılmamış qaydada məsləhətləşmək mütləqdir. Hamilə qalmağa çalışan qadınlar mayalanma cəhdlərinin 1 ili ərzində nəticə olmayıbsa, kömək üçün müraciət etməlidirlər.
Yadda saxla!
Endometrium hipoplaziyası təkcə sonsuzluqla nəticələnmir. Kifayət qədər hazırlanmamış uşaqlığın funksional qatı fonunda hamiləliyin baş verməsi düşükə, erkən və çox intensiv toksikoza, fetoplasentar çatışmazlığa gətirib çıxara bilər. Endometrium patologiyası olan qadınlarda doğuş zamanı da ağırlaşmalara meyillilik olur. Bu doğan qadınlar kateqoriyasında doğuş fəaliyyətinin zəifliyi, uşaqlıq boynunun qeyri-kafi açılması, həmçinin doğuşdan sonrakı dövrdə massiv qanaxma riski daha yüksəkdir. Bu problemlərdən qaçmaq üçün endometriumun vəziyyəti hamiləlik baş verməmişdən əvvəl nəzarətdə saxlanılmalı, həmçinin mayalanmanın planlaşdırılması mərhələsində düzgün tədbirlər görülməlidir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Xeyr, endometriumun hipoplaziyası infeksion xəstəlik deyil. O, hormonal disbalans, keçirilmiş daxiliuşaqlıq müdaxilələri və ya uşaqlığın quruluş xüsusiyyətləri ilə bağlı olan uşaqlıq selikli qişasının nazikləşməsidir, mikrob və ya virus iştirak etmir. Bu səbəbdən vəziyyət başqa insana heç bir şəkildə ötürülmür və hər hansı təcrid tədbirinə ehtiyac yoxdur. Səbəblər hər qadında ayrıca müəyyənləşdirilir.
Bir çox qadında hormonal və digər müvafiq müalicə ilə endometriumun qalınlığı yaxşılaşır, bu da implantasiya şansını artırır. Lakin nəticə hipoplaziyanın dərəcəsindən və əsas səbəbdən çox asılıdır, hər halda eyni effekt gözlənilə bilməz. Bəzi hallarda köməkçi reproduktiv üsullara ehtiyac yarana bilər. Ginekoloq real perspektivləri müayinə nəticələrinə əsaslanaraq hər qadın üçün ayrıca qiymətləndirir.
Abort, qaşıma və digər daxiliuşaqlıq müdaxilələri endometriumun nazikləşməsinin tanınmış səbəbləri sırasındadır, buna görə əsassız təkrar müdaxilələr nəzəri olaraq əlavə risk yarada bilər. Bununla belə, doğrudan zəruri olan diaqnostik və ya müalicəvi prosedurlar həkim tərəfindən toxumaya mümkün qədər az zərər vurmaqla, diqqətlə aparılır. Hər müdaxilədən əvvəl onun zəruriliyi ginekoloq tərəfindən ayrıca qiymətləndirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
