Karlıq (eşitmə zəifliyi) – səslərin və nitq kommunikasiyasının qavranılmasının pozulması, insanın eşitmə qabiliyyətini tam və ya qismən itirdiyi vəziyyət.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hipoakuziya
- eşitmə pozğunluğu
Xəstəlik haqqında
Karlıq (eşitmə zəifliyi) – səslərin və nitq kommunikasiyasının qavranılmasının pozulması, insanın eşitmə qabiliyyətini tam və ya qismən itirdiyi vəziyyət.
İnsanda karlıq onun həyat keyfiyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir, həyatının bütün sahələrində əks olunur: təhsil almağa, ixtisaslı, yüksək maaşlı işə düzəlməyə mane olur, ətrafdakılarla ünsiyyəti çətinləşdirir, tənhalığın səbəbinə çevrilir. Eşitmə pozğunluğu olan insanlar yaxınlarının, cəmiyyətin, dövlətin dəstəyinə ehtiyac duyurlar.
Eşitmənin əhəmiyyətli dərəcədə azalması insanın əlilliyə səbəb olur.
Eşitmə zəifliyinin vaxtında diaqnostikası, onun dərəcəsinin müəyyən edilməsi, mümkün səbəblərin aşkar olunması, adekvat tibbi yardım və bu patologiyadan əziyyət çəkən pasiyentin tam reabilitasiyası onun sağalma şanslarını artıracaq, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıracaq və cəmiyyətdəki yerini qoruyacaq.
Səbəbləri
Anadangəlmə karlığa səbəb ola bilər:
- Hamiləliyi zamanı ananın infeksion xəstəlikləri;
- Hamilə qadının orqanizminə toksik maddələrin təsiri;
- Valideynlər arasında qan qohumluğu;
- Vaxtından əvvəl doğulma;
- Ağır doğuş;
- Əlverişsiz irsiyyət;
- Yenidoğulmuşun baş travması;
- Kəllə və eşitmə keçidi, orta qulaq inkişaf anomaliyaları.
Yetkinlərdə qazanılmış karlığın səbəblərinə aiddir:
- Şişlər;
- Yüksək tezlikli səs-küyün uzunmüddətli təsiri;
- Müxtəlif sindromlarda eşitmənin genetik pozğunluqları;
- Ototoksik (eşitməyə toksik təsir göstərən) dərmanların qəbulu;
- Baş travmaları;
- Qulaqda yad cisim;
- Boyun onurğasının osteoxondrozu;
- Baş orqanlarının infeksion-iltihabi xəstəlikləri (meningitlər, otitlər və başqaları);
- Zəng pərdəsinin zədələnmələri;
- Yaşla əlaqədar dəyişikliklər.
Təsnifat
Yaranma vaxtına görə karlığın iki tipi fərqləndirilir: anadangəlmə (yenidoğulmuş körpədə artıq eşitmə pozğunluğu olur) və qazanılmış (patologiya insan həyatının hansısa mərhələsində formalaşır).
Zədələnmənin lokalizasiyasından asılı olaraq eşitmə zəifliyinin belə növləri (tipləri) fərqləndirilir:
- Konduktiv (səsə maneə xarici və ya orta qulaq səviyyəsində inkişaf anomaliyaları, infeksion-iltihabi proseslər, travmalar, yenitörəmələr səbəbindən formalaşır);
- Sensorinevral və ya neyrosensor (qan dövranı pozğunluqları, daxili qulaqın tüklü hüceyrələrinin zədələnməsi, eşitmə sinirinin zədələnməsi, infeksion və ya autoimmun proseslər, toksik maddələrin təsiri nəticəsində yaranır);
- Qarışıq (yuxarıda təsvir edilən hər iki variantı özündə birləşdirir).
Eşitmə azalmasının ifadəlilik dərəcəsindən asılı olaraq böyüklərdə və uşaqlarda belə eşitmə zəifliyi dərəcələri fərqləndirilir:
- I – pasiyent 26-40 dB gücündə səsləri qavramır;
- II – 41-55 dB gücündə səslərin qavranılması yoxdur;
- III – qulaq gücü 56-70 dB-dən artıq olan səslərə həssasdır;
- IV – qulaq hətta güclü səsləri də – 71-90 dB gücündə olanları – eşitmir.
Əgər pasiyent gücü 90 dB-dən çox olan səsləri eşitmirsə, onun diaqnozu karlıqdır.
Patoloji prosesin inkişaf sürətindən və gediş xüsusiyyətlərindən asılı olaraq karlığın belə növləri fərqləndirilir:
- Kəskin (eşitmə sürətlə, bir-iki sutka ərzində azalır);
- Yarımkəskin (eşitmənin azalması bir həftədən daha uzun müddətdə inkişaf edir);
- Xroniki (eşitmə bir neçə ay və ya il ərzində yavaş, lakin ardıcıl şəkildə pisləşir);
- Qəfil (eşitmə zəifliyi gözlənilmədən, bir neçə saat ərzində inkişaf edir, daha çox bir qulağı zədələyir, əsasən infeksion prosesin nəticəsi olur, halların yarısında öz-özünə sağalır, bəzi pasiyentlərdə isə geri dönməz prosesdir).
Klinik mənzərə
Uşaqda anadangəlmə eşitmə zəifliyinin olması belə əlamətlərə görə qiymətləndirilə bilər:
- Nitq funksiyasının pozulması;
- Ağızdan tənəffüs;
- Davranış problemləri;
- Qəribə mimika.
Qazanılmış yarımkəskin və ya xroniki karlıq nəzərə çarpmadan başlayır – pasiyent qeyd edir ki, pıçıltını və ya alçaq səslə danışığı daha pis ayırd etməyə başlayıb, daim diqqətlə qulaq asmaq lazım gəlir. Normal eşitmə fonunda nitqin anlaşıqlığı pozula bilər.
Qəfil karlıq zamanı səs qavrayışının pisləşməsi kəskin baş verir, qulaqda zəng və ya küy, tutulma və təzyiq hissi, həmçinin vestibulyar aparatın funksiyalarının pozulması (başgicəllənmə, tarazlığın pozulması) ilə müşayiət oluna bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlk növbədə otolarinqoloq pasiyentin bütün şikayətlərini dəqiqləşdirəcək, anamnez toplayacaq və otoskop vasitəsilə qulaqları müayinə edəcək.
Karlıqdan şübhələndikdə, həkimi Qiymətləndirəcək Eşitmə vəziyyətini pasiyentin danışıq testi aparmaqla (adi və pıçıltılı nitq).
Daha sonra kamerton sınaqları aparılacaq ki, bu da eşitmə zədələnmələrinin lokalizasiyasını müəyyən etməyə imkan verir (səsin hava və sümük keçiriciliyi müqayisə olunur).
Diaqnostikanın növbəti mərhələsi – tonal Audiometriya, zamanı eşitmənin kəskinliyi və həssaslığı ölçülür. Zərurət olduqda əlavə olaraq timpanometriya aparılır – zəng boşluğunun və eşitmə sümücükciklərinin funksiyasının müayinəsi.
Zədələnmə sahəsinin keyfiyyətli vizuallaşdırılması və eşitmə pozğunluqlarının dəqiq səbəbinin aşkar edilməsi üçün maqnit-rezonans və kompüter tomoqrafiyasından istifadə olunur.
Laborator müayinə metodlarından pasiyentə təyin edilir:
- Kliniki qan analizi;
- Qanın biokimyəvi analizi;
- Infeksiyalara görə qanın müayinəsi.
Bu diaqnostik metodların köməyi ilə həkim infeksion xəstəlikləri, maddələr mübadiləsinin pozğunluqlarını aşkar etmək, patoloji prosesin ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirmək imkanı əldə edir.
Əlavə müayinə metodlarının nəticələrini şikayətlərlə və obyektiv müayinə məlumatları ilə müqayisə edərək, həkim yekun diaqnozu qoyacaq və pasiyentə onun vəziyyətində ən səmərəli müalicə variantını təklif edəcək.
Xidmətlər
Müalicə
Eşitmə pozğunluqlarının terapiyası onların yaranma səbəblərindən asılıdır. Lakin diaqnoz nə qədər tez qoyularsa və müalicə üsulu seçilərsə, proqnoz bir o qədər uğurlu olar.
- Eşitmə itkisinə səbəb infeksiya olduqda, xəstəyə antibiotiklər, iltihabəleyhinə preparatlar, ifadəli iltihabi proses zamanı isə – kortikosteroidlər təyin ediləcəkdir.
- Travma zamanı həkimin əsas tədbirləri sümük pozuntularının korreksiyasına və mümkün beyin silkələnməsi və ya beyin əzilməsinin nəticələrinin dərman vasitələri ilə aradan qaldırılmasına yönəldiləcəkdir (damar, sidikqovucu, neyrometabolik preparatlar, nootroplar).
- Qulaqda və ya baş beyində şiş prosesi zamanı yeganə effektiv müalicə metodu – əməliyyatdır.
Korluğun müalicəsinin ən müasir və yüksək effektiv metodu – koxlear implantasiyadır. Bu prosedur yüksək texnologiyaların tətbiqini tələb etdiyindən, onun dəyəri yüksəkdir, lakin bu – neyrosensor eşitmə zəifliyi olan pasiyentlərdə tam eşitmə üçün yeganə şansdır.
Reabilitasiya
Qazanılmış eşitmə zəifliyinin vaxtında və adekvat müalicəsi əksər hallarda pasiyentdə eşitmənin bərpasına gətirib çıxarır, onu tamhüquqlu həyata qaytarır.
Koxlear implantasiya keçirmiş şəxslər eşitmə nəzarəti müayinələri üçün otolarinqoloqa, surdoloqa mütəmadi baş çəkməyə, zərurət olduqda – eşitmə aparatının işinin korreksiyasına ehtiyac duyurlar.
Profilaktika
Eşitmə azalması riskini azaltmaq üçün aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- Güclü səs-küy şəraitində qalmaqdan çəkinmək;
- Infeksion xəstəliklərə qarşı (qızılca, məxmərək və digərləri) vaksinasiyadan keçmək;
- Qulaq patologiyasının simptomları yarandıqda – vaxtında həkimə müraciət etmək və onun müalicə ilə bağlı verdiyi tövsiyələrə əməl etmək;
- Ototoksik preparatların qəbulundan çəkinmək;
- Hamilə qadınlar sağlam həyat tərzi sürməli, infeksiyalardan və orqanizmə toksik maddələrin təsirindən uzaq durmalıdırlar.
Yadda saxla!
Eşitmə pozğunluqları çox vaxt yaşlı pasiyentlərdə diaqnostika olunur. Yaşa dolduqca belə insanlar daha pis eşitdiklərinə fikir vermir, simptomlarını yaşla bağlı dəyişikliklərlə izah edir və həkimə müraciət etməyə tələsmirlər. Halbuki, bu, yanlışdır! Bir qayda olaraq, onlar nəhayət LOR həkiminə müraciət edirlər, lakin artıq problemdən qurtulma imkanını istisna edən eşitmə zəifliyi mərhələsində.
Mütəmadi olaraq belə pasiyentləri müşahidə edən həkim kimi, hamını öz sağlamlığına diqqətli olmağa, eşitmə problemlərini öz axarına buraxmamağa, karlığın ilk əlamətləri yarandıqda həkimə müraciət etməyə çağırıram. Bu yanaşma problemin uğurla aradan qaldırılması və eşitmənin normallaşması şansınızı artıracaq.
Suallar və cavablar
Bəli, bəzi dərman preparatları eşitmə orqanına toksik təsir göstərir – ototoksikdir. Bunlara bəzi antibiotiklər (xüsusilə gentamisin, kanamisin), qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr (indometasin, aspirin), diuretiklər (furosemid), sitostatiklər (vinkristin, sisplatin) aiddir. Dərmanların mənfi təsirlərindən qaçmaq üçün onları yalnız icazə verilən dozalarda və ciddi şəkildə həkimin təyinatı ilə istifadə etmək lazımdır.
Eşitmə zəifliyinin proqnozu ona səbəb olan səbəblərdən asılıdır. Bəzən eşitmə hətta həkimin müdaxiləsi olmadan bərpa olunur, digər hallarda – dərman müalicəsi fonunda, daha nadir hallarda isə xəstəyə koxlear implantasiya eşitməyə kömək edir, ayrı-ayrı situasiyalarda isə hətta eşitməni bir qədər yaxşılaşdırmaq mümkün olmur – karlıq xəstə ilə ömürlük qalır.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Audiometriya nədir?
Tam karlığa qədər eşitmə qabiliyyətinin azalması qulağın və sinir sisteminin bir sıra xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər, bəzən isə…
İstiqamət: Surdologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
