Xroniki ağrı — patologiyalar və ya travmalar nəticəsində yaranan və uzun müddət davam edən simptomdur. Bu səhifədə xroniki ağrının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Alqoloq Nevroloq Onkoloq Qastroenteroloq Revmatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Xroniki ağrı — patologiyalar və ya travmalar nəticəsində yaranan və uzun müddət davam edən simptomdur. Bu vəziyyət həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir, buna görə ətraflı diaqnostika və effektiv müalicə planının tərtib olunması üçün mütləq həkimə müraciət tələb olunur.
Növləri
Xroniki ağrı sindromunun ümumi qəbul edilmiş təsnifatı yoxdur, lakin adətən təsnifat üçün meyar əlamətin yerləşdiyi yer və ya narahatlıqla bağlı səbəb olur.
- Bel. Hisslər onurğa boyunca yayılır, bəzən ətraflara yayılır, daimi olur və ya dövri olaraq meydana çıxır. Xroniki bel ağrısının səbəbi adətən osteoxondroz, yırtıq, onurğa kanalının stenozu, əzələ spazmları olur.
- Oynaqlar. Əlamət iri və xırda oynaqları əhatə edir, tez-tez deformasiyaya, fiziki yüklənmə zamanı narahatlığın artmasına səbəb olur. Müayinə zamanı adətən artroz, artrit, podaqra aşkarlanır.
- Baş. Daim davam edən ağırlıq və ya başı sıxan çənbər hissi gərginlik tipli xroniki baş ağrısında, miqrendə, arterial hipertoniyada rast gəlinir. Şikayətlər sırasına işıq və ya səsə həssaslıq, ürəkbulanma, yuxululuq tutmaları daxil ola bilər.
- Çanaq. Xroniki çanaq ağrısı sindromu kişi və qadınlarda reproduktiv orqanları əhatə edən iltihabi xarakterli patologiyaların və ya varikoz genişlənmə ilə bağlı vəziyyətlərin, daha az hallarda isə sidik-ifrazat və həzm sisteminin pozğunluqlarının əlamətidir. Hisslər fasiləsiz davam edə bilər, lakin adətən konkret amillərin təsirilə güclənir: menstruasiya, cinsi əlaqə, sidik kisəsinin boşalması.
- Ətraflar. Əllərdə və ya ayaqlarda ağrı sindromu travma nəticələri, nevroloji patologiyalar, şəkərli diabetlə bağlı olur. Yanma, keyimə, hərəkətin məhdudlaşması xarakterik əlamətlərdir.
- Qarın. Qarın boşluğunda narahatlıq həkimə müraciətin ən çox rast gəlinən səbəbidir. Xroniki qarın ağrısı pankreatit, qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, mədə xorası, öd kisəsində və ya böyrəklərdə daş əmələ gəlməsi ilə bağlı ola bilər. Digər əlamətlər arasında tez-tez dispepsiya olur.
Əgər ağrılı hisslərin aydın yeri yoxdursa, bütün bədəndə yayılıbsa və daimi yorğunluq hissi ilə müşayiət olunursa, söhbət sinir sisteminin fəaliyyətinin pozulduğu fibromialgiyadan gedə bilər. İmmun müdafiənin zəifləməsi və ya infeksiya ocağının olması zamanı xroniki boğaz ağrısı inkişaf edə bilər ki, bu da ən kiçik təhrikedici amilin təsirilə kəskinləşəcək.
Sindromun mərhələləri səbəbindən asılıdır, lakin adətən psixoloji narahatlığın inkişafının 3 pilləsi ayırd edilir: narahatlıq və öz həyatı üçün təşviş, depressiya, özünü sağlam insan kimi qəbul etmə hissinin davamlı itirilməsi.
Səbəbləri
Ağrı — sinir liflərilə onurğa beyninə və baş beynə ötürülən, orqanizmin zədələnmə haqqında siqnalıdır. Əgər əlamət səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra da davam edirsə, artıq qoruyucu funksiya daşımır, yalnız əzab verir, buna görə aradan qaldırılması tələb olunur. 1-3 aydan çox davam edən narahatlıq aşağıdakılarla təhrik oluna bilər:
- Uzunmüddətli somatik patologiyalar;
- Zədələr, travmalar;
- Birincili ağrı sindromları.
Sindromun başqa xarakteri də rast gəlinir: periferik sinirlərin işi pozulur və obyektiv səbəb olmadan ağrı yaranır (neyropatik) və ya daxil olan siqnallar düzgün emal olunmur (funksional).
Bəzi hallarda zədələnmə sinir sistemində uzunmüddətli dəyişikliklərə — sensitizasiyaya səbəb olur, buna görə insan yaranma səbəbləri aradan qalxdıqdan sonra belə hissləri subyektiv olaraq daha güclü qəbul edir.
Diaqnostika
Xroniki ağrının müayinəsi anamnezin toplanmasından başlayır. Həkim əvvəllər hansı xəstəliklərin aşkarlandığını, əlamətdən əvvəl travma və ya cərrahi müdaxilə olub-olmadığını öyrənir, habelə hisslərin lokalizasiyasını, xarakterini, intensivliyini dəqiqləşdirir. Fiziki müayinə diaqnoz üçün vacib olan xüsusiyyətləri — dərinin qızarması, əzələ tonusunun dəyişməsi, oynaq deformasiyasını aşkar etməyə imkan verir. Bu məqsədlə qastroskopiya, kolonoskopiya (FKS, VKS), onurğanın MRT-si, onurğanın KT-si, qarın boşluğunun USM-i, böyrəklərin USM-i, döş qəfəsinin rentgeni, EKQ — elektrokardioqrafiya və qarın boşluğunun rentgeni tətbiq oluna bilər.
Dəqiq diaqnoz üçün həkim əlavə müayinələr təyin edir.
- Laborator testlər. Sidik və qan analizləri iltihab markerlərini, funksional dəyişiklikləri, konkret xəstəliklərə xas göstəriciləri aşkar edir.
- Daxili orqanların USM-i. Qarın boşluğunun, cinsiyyət və ya sidik-ifrazat sisteminin vizuallaşdırılması patoloji dəyişiklikləri, törəmələri, qanla təchizatın pozulmasını aşkar etməyə imkan verir.
- Tomoqrafiya. Kompüter (KT) və ya maqnit-rezonans (MRT) laylı vizuallaşdırma yumşaq toxumaların, sümüklərin, oynaqların struktur xüsusiyyətlərini öyrənmək üçün əlverişlidir.
- Rentgenoqrafiya. Kontrast maddədən istifadə imkanı ilə skan şişləri, deformasiyaları, mexaniki travmaların nəticələrini aşkar etməyə kömək edir.
Müalicə
Həkimin əsas vəzifəsi dərmanlar və ya cərrahi müdaxilə vasitəsilə sindromun səbəbinə təsir etməkdir. Xroniki ağrının əlavə müalicə növləri fizioterapiya, masaj və fiziki tərbiyə, psixoloji dəstək, digər reabilitasiya tədbirləridir.
Əlamətin səbəbinə təsir etmək mümkün olmadıqda, diaqnostik anestetik inyeksiyaları təyin edilir, sonra isə dərman nöqtəvi şəkildə çatdırılır. Bu üsul müalicəyə tabe olmayan xroniki bel ağrısında uyğun gəlir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Vəziyyət psixoloji statusa, həyat keyfiyyətinə və iş qabiliyyətinə təsir edir. Analgetiklərin nəzarətsiz qəbulu yan təsirlərin, qaraciyər və böyrəklərin toksik zədələnməsi riskini artırır. Həmçinin müalicə olmadan xroniki ağrının səbəbi proqressivləşərək düzəldilməsi çətin olan ciddi pozğunluqlara gətirib çıxaracaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əlamət ilk dəfə yarandıqda və xroniki ağrı sindromuna səbəb ola biləcək xəstəliklər barədə təsdiqlənmiş məlumat olmadıqda terapevtlə konsultasiya keçirmək lazımdır. Əvvəllər aşkarlanmış patologiya və ya keçirilmiş travma fonunda əlamət davam edirsə, müalicəni təyin etmiş dar profilli həkimin köməyi tələb olunacaq — terapevt, onkoloq, qastroenteroloq, nevroloq, revmatoloq, alqoloq.
Yadda saxla!
Uzun müddət saxlanılan istənilən fiziki narahatlıq psixi vəziyyətə təsir göstərir və çox vaxt vegetativ reaksiyalarla ağırlaşır. Şikayətlər siyahısına daimi yorğunluq, iştahanın və yuxunun pozulması, koqnitiv funksiyaların pisləşməsi, depressiya düşür.
Həkimə müraciət həyat keyfiyyətini bərpa etməyə, həmçinin ağrıkəsici təsirli preparatların nəzarətsiz qəbulunun doğurduğu ağırlaşmalardan qorunmağa imkan verir.
Müasir təbabətdə ağrı sindromunu yüngülləşdirməyin çoxlu üsulu var — hətta onu tamamilə aradan qaldırmaq mümkün olmadıqda belə. Xroniki ağrı özü ayrıca müalicə hədəfidir və «dözmək» taktikası burada işləmir.
Suallar və cavablar
Həkimlə məsləhətləşmədən hər hansı müalicə üsulunu tətbiq etmək tövsiyə edilmir. Məsələn, xroniki çanaq və ya visseral ağrının müalicəsində istilik iltihab prosesini gücləndirə və ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
Narahatlığın mahiyyətini anlamağa adətən kifayət etməyən diaqnostika mane olur. Həkimə yenidən müraciət etmək, təklif olunan analizləri və funksional testləri keçmək lazımdır. İdiopatik vəziyyətlərdə mütəxəssis narahatedici hissləri aradan qaldırmaq üçün effektiv simptomatik terapiya təyin edəcək.
