Fibroadenomatoz (mastopatiya) – bu, süd vəzi xəstəliyidir, üçün epitelial (vəzili) və birləşdirici toxuma kompartmentinin nisbətinin pozulması xarakterikdir. Süd vəzilərində müxtəlif istiqamətli proseslər müəyyən edilir: bəzi strukturlarda – proliferasiya, digərlərində isə – reqressiya.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mastopatiya
- süd vəzinin fibrokistoz xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Fibroadenomatoz (mastopatiya) – bu, süd vəzi xəstəliyidir, üçün epitelial (vəzili) və birləşdirici toxuma kompartmentinin nisbətinin pozulması xarakterikdir. Süd vəzilərində müxtəlif istiqamətli proseslər müəyyən edilir: bəzi strukturlarda – proliferasiya, digərlərində isə – reqressiya.
Hər iki vəzinin fibroadenomatozu disgormonal mənşəli olan süd vəzinin xoşxassəli hiperplaziyalarına aiddir. Reproduktiv yaşda olan qadınlar arasında bu xəstəliyin aşkarolunma tezliyi təxminən 60%-dir. Bu patoloji vəziyyət süd vəzisi normal quruluşa malik olan pasiyentlərlə müqayisədə süd vəzisi xərçənginin inkişaf riskini bir neçə dəfə artıra bilər.
Diaqnostika şikayətlər və süd vəzilərinin palpasiyası əsasında aparılır. Diaqnozu təsdiqləmək üçün instrumental müayinə (USM və ya mammoqrafiya) həyata keçirilir. Fibroadenomatoz zamanı müalicə kompleks şəkildə göstərilir. Bir tərəfdən, o, patoloji simptomatikanın aradan qaldırılmasına, digər tərəfdən – süd vəzisi toxumasının quruluşunun yaxşılaşdırılmasına, üçüncü tərəfdən isə – hormonal münasibətlərin bərpasına yönəldilir.
Səbəbləri
Fibroadenomatozun inkişaf ehtimalını artıran amillər aşağıdakı kateqoriyalara bölünə bilər:
- Genetik – yaxın qohumlarda süd vəzisi xərçəngi, irsi neyrofibromatoz, BRCA 1 və BRCA 2 patoloji genlərinin daşıyıcılığı, cinsi steroidlərin sintezində iştirak edən genlərin polimorfizmi;
- Reproduktiv – menstruasiya funksiyasının erkən başlanması və/və ya gec dayanması, hamiləliyin süni şəkildə pozulması, cəmi 1 doğuşun olması, qısa və ya ümumiyyətlə olmayan ana südü ilə qidalandırma dövrü;
- Hormonal – luteal fazanın çatışmazlığı, orqanizmdə bioloji aktiv estrogenlərin həddindən artıq miqdarı, estrogenlərə reseptor həssaslığının lokal artması, qalxanabənzər vəzinin qeyri-kafi aktivliyi;
- Ginekoloji patologiyalar – menstrual siklin pozulması, yumurtalıq kistaları, uşaqlıq mioması, endometrioid xəstəlik, endometriumun hiperplastik prosesləri, polikistik yumurtalıq sindromu;
- Qeyri-ginekoloji profil xəstəliklər – orqanizmdə piy toxumasının həddindən artıq olması, insulinrezistentlik, şəkərli diabet, qaraciyər, qalxanabənzər vəz və böyrəküstü vəz qabığının xəstəlikləri;
- Həyat tərzi və ekologiyanın xüsusiyyətləri – heyvani yağların, alkoqollu içkilərin həddindən artıq qəbulu, rasionda tərəvəz, meyvə və kobud lif çatışmazlığı, qeyri-kafi gecə yuxusu (7 saatdan az), tez-tez stress vəziyyətləri, ailə münaqişələri, seksual sahədə narazılıq;
- Tibbi amillər – menopauzal hormonoterapiyanın qəbulu.
Fibroadenomatozun inkişafının əsasında hipotalamo-hipofizar-yumurtalıq sisteminin pozulmuş fəaliyyəti nəticəsində yaranan hormonal disbalans dayanır. Süd vəzisinin normal fəaliyyəti təkcə progesteron və estrogenlə deyil, prolaktin, qalxanabənzər vəzi hormonları və digər hormonlarla da tənzimlənir. Onlardan ən azı birinin disfunksiyası fibroadenomatozun və süd vəzisinin digər hormon vasitəçiliyi ilə yaranan xəstəliklərinin patogenezində mühüm amilə çevrilir.
Təsnifat
Fibroadenomatozun klinik-morfoloji təsnifatı növlər üzrə aşağıdakı kimidir:
- Proliferativ olmayan variant – gedişatın ən əlverişli variantına malikdir (mastopatiyanın bu formasının payına təxminən 70% hal düşür);
- Proliferativ variant, patoloji zonanın hüceyrələrində mitotik aktivliyin orta və ya ifadəli artımı ilə xarakterizə olunur (rastgəlmə tezliyi təxminən 25%-dir);
- Atipik variant, süd vəzinin bədxassəli epitelial şişlərinin inkişaf tezliyini artıra bilər (mastopatiya strukturunda bu formalara orta hesabla 4-5% hallar düşür).
Prosesin yayılma dərəcəsi və xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla fibroadenomatoz aşağıdakı siniflərə təsnif edilir:
- Diffuz – patoloji dəyişikliklər bütün uzunluğu boyunca süd vəzisini əhatə edir;
- Diffuz-oynaqvari (diffuz-kistoz) – dəyişmiş süd vəzi strukturu fonunda kistalar və ya solid strukturlar şəklində lokal ocaqlar müəyyən edilir;
- Oynaqvari (ocaqlı) – patoloji dəyişikliklər lokallaşmışdır, dəyişilməmiş intakt süd vəzi toxuması saxlanılır;
- Xoşxassəli mənşəli oynaqlı strukturlar – fibroadenomalar, yarpağabənzər şişlər və s.
Fibroadenomatozun diffuz forması, öz növbəsində, üstünlük təşkil edən toxuma strukturundan asılı olaraq 4 tipə təsnif edilir:
- Fibroz komponentin üstünlüyü ilə;
- Vəzili komponentin dominantlığı ilə;
- Ifadəli kistoz komponentlə;
- Yuxarıda sadalanan dəyişikliklərin müxtəlif birləşməsini özündə birləşdirən qarışıq variant.
Klinik mənzərə
Fibroadenomatozun əsas təzahürü mastalgiya – süd vəzisində intensivliyi müxtəlif olan ağrılı hisslərdir. Əksər hallarda onlar siklik xarakter daşıyır. Belə ki, ağrılar menstruasiyadan az əvvəl yaranır və bütün menstrual günlər ərzində davam edə bilər. Daha ağır hallarda ağrılı hisslər siklin ortasında da meydana çıxır və siklin ikinci fazasının bütün müddətində mövcud olur. Süd vəzisində asiklik ağrılar fibroadenomatoz üçün daha az xarakterikdir. Buna görə də belə şikayətlər olduqda bədxassəli prosesi, o cümlədən erkən mərhələni istisna etməyə yönəlmiş genişləndirilmiş müayinə aparılır.
Ağrı sindromundan əlavə, fibroadenomatoz məmə gilələrinin patoloji ifrazatları ilə də özünü göstərə bilər. Onlar spontan, yəni axarlardan öz-özünə ifraz olunan, yaxud inuksiyalaşdırılmış, əlavə sıxma tələb olunduqda yaranan olur (bu halda təzyiq gilənin özünə deyil, onu əhatə edən tünd halqaya tətbiq edilir). İfrazatların rəngi müxtəlif ola bilər, ən çox şəffaf və ya ağımtıl rəngli rast gəlinir. Lakin qəhvəyi və ya yaşılımtıl da ola bilər, xüsusilə patoloji prosesə axar epiteli cəlb olunduqda.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Fibroadenomatoz (adenoz) əlavə müayinə metodlarının köməyi ilə aşkar edilə bilir – Süd vəzilərinin ultrasəs skan edilməsi və Rentgenoloji mammoqrafiya. Müxtəlif yaş dövrlərində döşün fərqli quruluşunu nəzərə alaraq, 35-40 yaşdan kiçik pasiyentlər üçün diaqnostikanın başlanğıc metodu USM, 40 yaşdan yuxarı qadınlar üçün isə rentgenoqrafiyadır. Patoloji dəyişikliklər aşkar edildikdə kombinə olunmuş müayinə aparılır, belə ki, USM rentgen mammoqrafiya ilə, yaxud əksinə, tamamlanır.
Ultrasəs və rentgenoloji nəticələr beynəlxalq BI-RADS təsnifatına uyğun verilir. Bu, aşkar edilmiş əlamətlərdən asılı olaraq bədxassəli proses ehtimalını nəzərə alır. BI-RADS kateqoriyası terapevtik taktikanı müəyyən edir – dinamik müayinənin tezliyi, invaziv müdaxilələrin zəruriliyi və s. Yüksək onkoloji risk olduqda, sonradan morfoloji qiymətləndirməyə məruz qoyulan toxuma sütunu əldə etmək üçün qalın iynə ilə biopsiya aparılır.
Müalicə
Fibroadenomatozun müalicəsi qadında mövcud olan risk faktorları və patogenetik pozğunluqlar nəzərə alınmaqla həmişə kompleks xarakter daşıyır. Hər bir klinik hal fərdiləşdirilmiş yanaşma və fərdi terapevtik planın hazırlanmasını tələb edir. Əksər hallarda müalicə konservativ tədbirlərlə aparılır. Cərrahi müdaxilə ciddi göstərişlər əsasında həyata keçirilir.
Fibroadenomatozun kompleks terapiyasında aşağıdakı tədbirlər faydalı ola bilər:
- Rasional pəhriz qidalanması (gündə 300-400q tərəvəz, meyvə və göyərti qəbul edilməlidir, rasionda yağsız ət, dəniz məhsulları, süd məhsulları olmalıdır);
- Psixoloji korreksiya – stresslə mübarizə, psixoemosional fonun yaxşılaşdırılması, psixoloji treninqlər və s.;
- Vitamin-mineral komplekslərinin qəbulu;
- Ağrı sindromunu aradan qaldırmaq üçün qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələrin təyin edilməsi;
- Metabolik proseslərə, süd vəzisinin hormonal reseptorlarının həssaslığına, süd vəzisi hüceyrələrinin proliferativ aktivliyinə kompleks təsir göstərən fitopreparatlardan istifadə.
Fibroadenomatozu olan və arzuolunmaz hamiləliyə etibarlı qorunmaya ehtiyacı olan qadınlara uyğunluq meyarları nəzərə alınmaqla kombinə olunmuş oral kontraseptiv seçilir.
Döş vəzi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün progesteronun yerli formaları təyin edilə bilər. Gel şəklində onlar süd vəzisinin dərisinə çəkilir. Aktiv komponentlər toxumaların içinə nüfuz edir və antiproliferativ təsir göstərir.
Fibroadenomaların çıxarılması o hallarda aparılır ki, törəmə böyük ölçülərə çatır və davamlı ağrı sindromunun və ya süd vəzisinin xarici deformasiyasının yaranmasına səbəb olur. Patoloji ocaqların çıxarılması həmçinin bədxassəli proses ehtimalı yüksək olduqda, proliferativ ocaqlarda atipiya əlamətləri aşkar edildikdə də göstərilir.
Cərrahi müdaxilənin həcmi patoloji törəmənin çıxarılmasıdır. Çıxarılmış material mütləq şəkildə histoloji müayinəyə göndərilir ki, bu da yekun diaqnozu qoymağa imkan verir.
Reabilitasiya
Süd vəzisində cərrahi müdaxilədən sonra aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- Mammoloqa nəzarət müayinələrinə müntəzəm gəlmək;
- Yaranı quru və təmiz vəziyyətdə saxlamaq üçün steril sarğıları dəyişmək;
- Ağır əşyalar qaldırmamaq və müvəqqəti olaraq trenajor zalına getməkdən çəkinmək;
- Sauna, hamam və hovuza getməmək;
- Gigiyenik prosedurları duş altında həyata keçirmək.
Profilaktika
Fibroadenomatozun inkişaf ehtimalını azaltmağa aşağıdakı tövsiyələr kömək edə bilər:
- Uşağın mümkün qədər uzun müddət əmizdirilməsi;
- Əmək və istirahətin rasional növbələşdirilməsi;
- Psixotravmatik situasiyalardan qaçınmaq, relaksasiya texnikalarından istifadə etmək;
- Disgormonal pozğunluqların inkişafı üçün mümkün zəminləri aşkar etmək məqsədilə ginekoloq tərəfindən profilaktik müayinələr;
- Tam gecə yuxusu – kənar səslər olmayan qaranlıq otaqda 7-8 saat.
Yadda saxla!
Menopauzal hormonoterapiya (MHT) fibroadenomatozun amillərindən biridir. Bu vəziyyəti nəzərə alaraq, bəzi qadınlar menopauza yaşında göstərilmiş hormonal terapiyadan əsassız olaraq ehtiyat edirlər. Dərhal qeyd etmək lazımdır ki, əgər pasiyent qadın ginekoloq tərəfindən tövsiyə olunan müayinələrdən, o cümlədən mammoqrafiyadan müntəzəm keçirsə, onda hormonal profilin korreksiyası üçün ortaya çıxan patoloji prosesin erkən aşkar edilməsi və vaxtında tədbir görülməsi üçün hər zaman şərait mövcuddur. Əksər hallarda fərdi seçilmiş menopauzal terapiya yaxşı tolere olunur. Digər tərəfdən, MHT qəbul edən qadınlar daha çox müayinə olunurlar (MHT qəbul etməyən pasiyentlərlə müqayisədə), buna görə onlarda mümkün patoloji proses daha erkən — simptomların hələ olmadığı mərhələdə aşkar edilir. Məlum olduğu kimi, preklinik diaqnostika daha yaxşı müalicə nəticələri ilə assosiasiya olunur.
Suallar və cavablar
Bu xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə mammoloq məşğul olur. Fibroadenomatozun qadın cinsiyyət sisteminin dishormonal xəstəlikləri ilə tez-tez müşayiət olunduğunu nəzərə alaraq, müalicə adətən mamalıq-ginekoloqun iştirakı ilə kompleks şəkildə aparılır.
Onkoloji risklər birbaşa hüceyrə aktivliyindən asılıdır. Belə ki, qeyri-proliferativ formada bədxassəli şişin inkişaf ehtimalı demək olar ki, ümumi populyasiyada olan göstəriciyə uyğundur. Proliferativ qeyri-atipik formada risk demək olar ki, 2 dəfə artır, atipiya olduqda isə risklərin 4 dəfə artması müşahidə olunur.
Bir qayda olaraq, bu xəstəlik reproduktiv dövr qadınlarına xasdır. Menopauzada fibroadenomatoz yalnız steroid hormonoterapiyası qəbul edən və ya diaqnostika olunmamış hormonal aktiv yumurtalıq şişləri olan pasiyentlərdə rast gəlinə bilər.
Mammologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi USM-i və mammoqrafiya: biri digərini əvəz edirmi?
USM və mammoqrafiya müxtəlif məlumat verir. Seçim yalnız cihazın rahatlığına deyil, yaşa, riskə, şikayətə və əvvəlki nəticələrə əsaslanmalıdır.
İstiqamət: Mammologiya / USM diaqnostikası / Rentgenologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
