Hipoqalaktiya ana südünün körpənin ehtiyacını ödəmək üçün kifayət qədər hasil olunmamasıdır. Çox vaxt düzgün olmayan əmizdirmə texnikası ilə bağlıdır və mütəxəssis dəstəyi ilə əksər hallarda aradan qaldırılır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Süd azlığı
- laktasiya çatışmazlığı
- ana südünün kifayət qədər olmaması
- Hypogalactia
Xəstəlik haqqında
Ana südünün hasil olunması tələb və təklif prinsipi ilə işləyir: körpə nə qədər tez-tez və effektiv əmirsə, döş bir o qədər çox süd hasil edir. Bu prosesi iki hormon tənzimləyir: prolaktin südün yaranmasını, oksitosin isə onun döşdən axmasını təmin edir. Döş müntəzəm boşalmadıqda süd hasilatı tədricən azalır.
Bir çox ana südün az olduğunu düşünür, lakin əslində körpə kifayət qədər qidalanır – bu, «yalançı hipoqalaktiya» adlanır. Narahatlığa adətən körpənin tez-tez döş istəməsi, döşün yumşalması və ya sağılan südün az olması səbəb olur, halbuki bunlar normal laktasiyanın təbii xüsusiyyətləridir. Həqiqi süd çatışmazlığı daha nadir rast gəlinir və çox vaxt qidalandırmanın təşkili ilə bağlıdır.
Ana südü ilk aylarda körpə üçün ən uyğun qidadır: o, körpəni infeksiyalardan qoruyur və ananın sağlamlığı üçün də faydalıdır. Süd azlığı şübhəsində tez qarışığa keçmək əvəzinə əvvəlcə səbəbi aydınlaşdırmaq və pediatr ilə ana südü ilə qidalandırma üzrə mütəxəssisdən kömək almaq tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Süd azlığı əksər hallarda döşün kifayət qədər tez-tez və effektiv boşaldılmaması ilə bağlıdır. Daha nadir hallarda səbəb ananın və ya körpənin sağlamlıq problemləridir.
Ən çox rast gəlinən səbəblər:
- körpənin döşü düzgün tutmaması – körpə yalnız məmə ucunu tutduqda südü effektiv çıxara bilmir, ana isə ağrı hiss edir;
- nadir və ya cədvəllə məhdudlaşdırılmış qidalandırmalar – gecə qidalandırmalarının olmaması süd hasilatına xüsusilə mənfi təsir göstərir;
- əlavə su, qarışıq və əmzik istifadəsi – körpə döşü az əmir və əmmə stimulu azalır;
- ana ilə körpənin doğuşdan sonra ayrı qalması, qidalandırmanın gec başlanması.
Ana ilə bağlı amillər:
- qanazlığı, qalxanabənzər vəzin pozuntuları, polikistik yumurtalıq sindromu, şəkərli diabet, piylənmə;
- doğuşda böyük qan itkisi – ağır hallarda hipofizin zədələnməsinə səbəb ola bilər;
- uşaqlıqda cift qalıqları – süd hasilatının başlanmasına mane olur;
- döş üzərində əvvəlki əməliyyatlar, döş toxumasının anadangəlmə az inkişafı;
- bəzi dərmanlar, məsələn, estrogen tərkibli kontraseptivlər və burun tutulmasına qarşı bəzi preparatlar;
- siqaret, həddindən artıq yorğunluq, ağrı və güclü emosional gərginlik.
Körpə ilə bağlı amillər: vaxtından əvvəl doğulma, dilaltı yüyənin qısalığı, sarılıq, yuxululuq, nevroloji problemlər – bu hallarda körpə zəif əmir.
Təsnifat
- birincili hipoqalaktiya – döş toxumasının inkişaf çatışmazlığı və ya hormonal səbəblərlə bağlı; nadir rast gəlinir;
- ikincili hipoqalaktiya – qidalandırmanın təşkili, ananın xəstəlikləri və digər amillərlə bağlı; ən çox rast gəlinən forma;
- erkən – doğuşdan sonrakı ilk günlərdə;
- gec – laktasiya yaxşı qurulduqdan sonra yaranan;
- laktasiya böhranları – körpənin böyümə sıçrayışları zamanı müvəqqəti uyğunsuzluq; tez-tez döşə qoymaqla adətən bir neçə günə keçir.
Klinik mənzərə
Süd azlığını ananın hissləri ilə deyil, körpənin vəziyyəti ilə qiymətləndirirlər. İlk günlərdə körpənin bir qədər çəki itirməsi normaldır; o, adətən iki həftəlikdə doğum çəkisini bərpa edir.
Süd çatışmazlığının etibarlı əlamətləri:
- körpənin çəki artımının az olması, doğum çəkisini vaxtında bərpa etməməsi və ya çəki itirməsi;
- gün ərzində yaş bezlərin azlığı, tünd və qatı sidik;
- ilk həftələrdə nəcisin az və seyrək olması, ilk günlərdəki tünd nəcisin vaxtında açıq rəngə dəyişməməsi;
- körpənin döşdə çox uzun müddət qalıb doymaması, daim narahat olması və ya, əksinə, süst və yuxulu olması;
- qidalandırma zamanı udqunma səslərinin az eşidilməsi.
Döşün yumşaq olması, sağıla bilən südün az olması, körpənin tez-tez döş istəməsi tək başına süd azlığını göstərmir.
Təcili pediatra müraciət etmək lazımdır, əgər körpə süstdürsə, döşü əmmək istəmirsə, sidik çox az və ya yoxdursa, ağız selikli qişası qurudursa, əmgək çökübsə, sarılıq artırsa, hərarəti varsa. Ananın döşündə ağrılı qızartı, yüksək hərarət və üşütmə olarsa, bu, mastit əlaməti ola bilər və həkim müayinəsi tələb edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika həm körpənin, həm də ananın qiymətləndirilməsini əhatə edir. Həkim doğuşun gedişini, qidalandırmanın təşkilini, istifadə olunan dərmanları və ananın xroniki xəstəliklərini soruşur.
- körpənin çəkisinin və böyüməsinin pediatr tərəfindən qiymətləndirilməsi – çəkinin dinamikada izlənməsi süd çatışmazlığının əsas göstəricisidir;
- yaş bezlərin və nəcisin sayının izlənməsi – bir neçə gün ərzində qeydlərin aparılması faydalıdır;
- əmizdirmənin müşahidəsi – mütəxəssis döşü tutmanı, əmmə ritmini, qidalandırmaların sayını və müddətini qiymətləndirir;
- körpənin müayinəsi – dilaltı yüyən, ağız boşluğu, sarılıq, ümumi vəziyyət;
- ananın müayinəsi – qanın ümumi analizi (qanazlığı), tireotrop hormon, göstəriş olduqda prolaktin və digər hormonlar;
- süd vəzilərinin USM-i – laktostaz, mastit və ya döş törəməsi şübhəsində; kiçik çanaq orqanlarının USM-i – cift qalıqları şübhəsində.
Differensial diaqnostika yalançı hipoqalaktiya, körpənin xəstəlikləri (infeksiya, ürək və ya həzm sistemi patologiyası) və qidalandırma texnikasının pozulması ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- körpənin çəki artımının ləngiməsi, susuzlaşma, sarılığın güclənməsi;
- ana südü ilə qidalandırmanın erkən dayandırılması;
- ananın narahatlığı, özünü günahkar hiss etməsi, doğuşdan sonrakı depressiya riski;
- səhv qidalandırma texnikası fonunda məmə uclarının çatları, laktostaz və mastit.
Müalicə
Müalicənin əsası döşün tez-tez və effektiv boşaldılmasıdır. Əksər hallarda bunun üçün dərman lazım olmur, qidalandırmanın düzgün təşkili və dəstək kifayət edir.
- qidalandırma texnikasının düzəldilməsi – körpə döşü geniş açılmış ağızla, məmə ucu ilə yanaşı areolanın bir hissəsini də tutmalıdır; ana üçün rahat vəziyyət seçilir;
- tez-tez qidalandırma – körpənin tələbi ilə, gecə də daxil olmaqla, uzun fasilələr olmadan;
- hər iki döşdən qidalandırma, körpə zəif əmdikdə döşü yüngülcə sıxma texnikası;
- südün sağılması – əllə və ya döş nasosu ilə qidalandırmalardan sonra və ya aralarında; bu, əlavə stimul yaradır;
- «dəri-dəriyə» təması, ana üçün istirahət, balanslı qidalanma və susuzluğa uyğun kifayət qədər maye;
- əlavə qidalandırma – yalnız həkim göstərişi ilə; ilk növbədə sağılmış ana südü, lazım olduqda qarışıq verilir; döşdən imtinanın qarşısını almaq üçün imkan daxilində qaşıq, stəkan və ya döşdə əlavə qidalandırma sistemi istifadə olunur;
- səbəblərin aradan qaldırılması – ananın qanazlığının, hipotireozun müalicəsi, cift qalıqlarının çıxarılması, körpədə qısa dilaltı yüyənin düzəldilməsi;
- psixoloji dəstək – ailənin köməyi, ananın yükünün azaldılması.
Süd hasilatını artıran dərmanlar yalnız ayrı-ayrı hallarda, həkim qərarı ilə və yan təsirləri nəzərə alınaraq istifadə olunur; onların effektivliyinə dair sübutlar məhduddur və döşün müntəzəm boşaldılmasını əvəz etmir.
Özbaşına hormonal preparatlar, bitki mənşəli «südartırıcı» vasitələr və pəhriz əlavələri qəbul etmək, körpəyə həkim məsləhəti olmadan su və ya qarışıq vermək tövsiyə olunmur – bu, laktasiyanı daha da zəiflədə bilər.
Profilaktika
- doğuşdan sonra ilk saatda körpəni döşə qoymaq və «dəri-dəriyə» təması təmin etmək;
- doğum evində ana ilə körpənin birgə qalması;
- tələbə görə qidalandırma, sərt cədvəldən imtina;
- ilk altı ayda zərurət olmadan su və qarışıq verməmək;
- laktasiya qurulana qədər əmzik və butulkadan ehtiyatla istifadə etmək;
- problem yaranan kimi pediatra və laktasiya mütəxəssisinə müraciət etmək;
- hamiləlik dövründə ana südü ilə qidalandırma haqqında məlumat almaq, kontrasepsiya üsulunu həkimlə laktasiyanı nəzərə alaraq seçmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Körpənin qidalanmasını pediatr qiymətləndirir. Ananın sağlamlığı ilə bağlı məsələlərdə ginekoloq və ya endokrinoloq, qidalandırma texnikasında ana südü ilə qidalandırma üzrə konsultant kömək edir.
Yadda saxla!
Süd azlığının ən etibarlı göstəricisi körpənin çəki artımı və yaş bezlərin sayıdır, döşün hissi və ya sağılan südün miqdarı deyil.
- Əksər hallarda süd azlığı qidalandırmanın düzgün təşkili ilə aradan qaldırılır.
- Qarışığa keçməzdən əvvəl pediatr və ana südü ilə qidalandırma üzrə konsultantdan kömək alın.
- Laktasiyanı «artıran» çay və vasitələrə bel bağlamayın – əsas stimul tez-tez və effektiv əmizdirmədir.
- Körpə süst olarsa, az sidik ifraz edərsə və ya çəki itirərsə, pediatra təcili müraciət edin.
Suallar və cavablar
Ən etibarlı göstəricilər müntəzəm çəki artımı, gün ərzində kifayət qədər yaş bez və körpənin aktivliyidir. Şübhə olduqda pediatr çəkini yoxlayır və qidalandırmanı qiymətləndirir.
Heç bir qidanın süd hasilatını əhəmiyyətli dərəcədə artırdığı sübut olunmayıb. Balanslı qidalanma və kifayət qədər maye vacibdir, lakin əsas amil döşün tez-tez və effektiv boşaldılmasıdır.
Stress oksitosin refleksinə təsir edərək südün axmasını çətinləşdirə bilər, lakin hasilatı birbaşa dayandırmır. İstirahət, dəstək və rahat şərait faydalıdır.
Körpənin çəkisi kifayət qədər artmırsa, həkim əlavə qidalandırma tövsiyə edə bilər. Bu zaman da döşdən qidalandırma və südün sağılması davam etdirilir ki, laktasiya bərpa olunsun.
Xeyr. Körpə döşdən südü nasosdan daha effektiv çıxarır, sağılan miqdar isə nasosun növündən, ananın vərdişindən və vəziyyətindən asılıdır. Süd çatışmazlığını körpənin çəki artımı ilə qiymətləndirmək lazımdır.
Bəli, çox vaxt mümkündür, xüsusən tədbirlər erkən görülərsə. Tez-tez döşə qoyma, südün sağılması və «dəri-dəriyə» təması hasilatı tədricən artırır. Bu prosesi həkim və laktasiya mütəxəssisinin nəzarəti altında aparmaq daha yaxşıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi USM-i və mammoqrafiya: biri digərini əvəz edirmi?
USM və mammoqrafiya müxtəlif məlumat verir. Seçim yalnız cihazın rahatlığına deyil, yaşa, riskə, şikayətə və əvvəlki nəticələrə əsaslanmalıdır.
İstiqamət: Mammologiya / USM diaqnostikası / Rentgenologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
