Süd vəzilərində kalsinatlar – döş toxumasında kalsium duzlarının kiçik yığıntılarıdır. Çoxu xoşxassəli olsa da, bəzi mikro-kalsinat nümunələri əlavə mammoqrafik qiymətləndirmə tələb edir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Xəstəlik haqqında

Süd vəzisinin kəsiyi: axarlar və məmə; süd vəzisi (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Rentgen-skanlaşdırma və ya USM məlumatlarına görə kalsium duzlarının lokal toplanması aşkarlandıqda, xəstələr süd vəzisində kalsinatların nə demək olduğu ilə maraqlanırlar. Həkimlərin bu diaqnostik əlamətə münasibəti birmənalı deyil. Bir tərəfdən kalsinatlar xoşxassəli proseslər zamanı rast gəlinə bilər, digər tərəfdən isə bədxassəli şiş baxımından şübhəli ola bilər. Ədəbiyyat məlumatlarına görə, tək və ya çoxsaylı kalsium duzu toplanmaları onkoloji xəstəlik hallarının 40%-də rast gəlinir. Vacibdir ki, bu zaman bu xəstələrin yarısında süd vəzisinin palpasiya olunan şişi olmayıb. Bütün bunlar bir daha təcrübəli mütəxəssislər tərəfindən rentgenoqramların ikiqat oxunması ilə rentgenoloji müayinə nəticələrinin düzgün interpretasiyasının vacibliyini vurğulayır. Bədxassəli şiş klinikayaqədərki mərhələdə nə qədər tez aşkar olunarsa, terapevtik nəticələr bir o qədər yaxşı, tam sağalma hallarının faizi isə bir o qədər yüksək olar.

Son zamanlar kalsinatların onkoloji xəstəliyin proqnozunu pisləşdirə biləcəyinə dair elmi sübutlar meydana çıxır. Bu fakt xəstənin müalicə taktikasının seçilməsində nəzərə alınır. Həmçinin süd vəzisində yayılmış və təkli kalsinatların ifadəliliyi ilə ürəyi qidalandıran arteriyaların divarında kalsium duzlarının çökməsi arasında korrelyasiya olduğuna dair məlumatlar mövcuddur. Bu, ürəyin işemik xəstəliyinin dolayı əlaməti kimi qiymətləndirilə bilər.

Səbəbləri

Süd vəzilərində kalsinatların səbəbləri

Döşdə kalsinatlar niyə əmələ gəlir? Səbəbkar amilin xarakterindən asılı olmayaraq, lokal kalsium tərkibli törəmələrin əmələ gəlmə mexanizmi eynidir. Damar qan axını pozulmuş sahələrdə əvvəlcə işemik və distrofik dəyişikliklər inkişaf edir. Sonra bu sahələrdə birləşdirici toxuma çoxalmağa başlayır və orada kalsium duzları asanlıqla çökür. Uzun müddət hesab olunurdu ki, kalsinatlar yalnız toxuma nekrozu zonalarında çökür və ya bədxassəli hüceyrələrin metabolizm məhsuludur. Süd vəzisində kalsinatların yayılmış (dissemine) şəkildə əmələ gəlməsinin səbəbi kimi paratireoid hormonun artması, sümük toxumasının dağılması, D vitamininin tənzimlənməsinin pozulması və böyrək çatışmazlığı zamanı yaranan hiperkalsemiya hesab olunurdu. Bu halda kalsinatlar təkcə süd vəzisində deyil, digər orqanlarda da yerləşir.

Hazırda hesab olunur ki, bədxassəli proses zamanı süd vəzisində kalsinatların yaranma səbəbi genetik dəyişikliklərlə bağlıdır. Belə ki, tədqiqatlar zamanı riyanodin reseptorları ailəsinə aid olan RYR3 genində mutasiyalar aşkar edilmişdir. Bu reseptorlar sarkoplazmadan kalsiumun ifrazını tənzimləyən zülal kanallarının formalaşmasında iştirak edir və bununla da hüceyrə daxilində bu mineralın optimal konsentrasiyasını saxlayır.

Xoşxassəli kalsinatların əmələ gəlməsinin əsas səbəbləri hesab olunur:

süd vəzisinin fibroz-kistoz xəstəliyi;
fibroadenoma;
piy strukturlarının nekrozu;
keçirilmiş mastit;
süd vəzisində cərrahi müdaxilədən sonra birləşdirici toxumanın lokal çoxalması;
şüa terapiyası;
damarlarda kalsium çökməsi (işemik xəstəliyin dolayı əlaməti kimi);
dermanın kalsinasiyası.

Bədxassəli xarakterli kalsium çökməsi duktal və lobulyar xərçəngdə, habelə epitel baryerini keçməmiş və yaxşı terapevtik proqnoza malik olan lokallaşmış «yerində» (in situ) karsinomada müşahidə olunur.

Təsnifat

Xarici görünüşünə görə kalsium çöküntülərinin aşağıdakı tipləri fərqləndirilir:

nöqtəvari;
dairəvi;
xətti;
amorf;
topalı, o cümlədən iri topalı;
pleomorf (polimorf) – bədxassəli proses baxımından çox şübhəlidir.

Lokalizasiyasına görə süd vəzisinin kalsinatlarının aşağıdakı növləri ayırd edilir:

daxiliprotok (intraduktal) – kalsium fraqmentləri süd axarlarında yerləşir;
lobulyar – kalsinatlar asinuslarda lokalizasiya olunur.

Şişlərdə, fibroadenomalarda yerləşən kalsium çöküntüləri isə ayrıca qeyd olunur.

Klinik mənzərə

Kalsinatların əksəriyyəti ağrı və ya palpasiya olunan düyün yaratmır və profilaktik mammoqrafiya zamanı təsadüfən aşkarlanır.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Süd vəzilərində kalsinatların diaqnostikası

Sağ və sol süd vəzilərində iri və xırda kalsinatların diaqnostikasının ən yaxşı üsulu rentgenoloji skanlaşdırmadır. Qeyd etmək lazımdır ki, kiçik, diffuz şəkildə yayılmış kalsium yığıntıları ultrasəs və ya maqnit-rezonans müayinəsi zamanı vizuallaşdırılmır. Son zamanlar döşün strukturundakı hətta cüzi dəyişiklikləri belə aşkar etməkdə yüksək informativliyə malik olan ən mükəmməl rentgen diaqnostikası üsulu meydana çıxmışdır. Bu, CESM – kontrastlı spektral mammoqrafiyadır. Bu üsul yalnız mammar toxumada müxtəlif ölçülü kalsium çöküntülərinin olmasını aşkar etməklə kifayətlənmir, həm də şübhəli sahədə qan axınının xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə imkan verir (əvvəlcədən yod tərkibli kontrast maddə yeridilir).

Tək və ya qruplaşmış kalsinatların xarici görünüşünə görə rentgenoloq onların döşdəki lokalizasiyasını müəyyən edə bilər.

Lobulyar çöküntülərin əsas xüsusiyyətləri bunlardır:
bərabər paylanma;
homogen struktur;
aydın, dairəvi konturlar.

Fibroz-kistoz mastopatiya zamanı asinuslar böyüdükdə, kalsium duzları lobulyanın daxilindəki qatılaşmış mayedə çökə bilər. Beləliklə, mammoqramlarda “çay fincanı” adlanan xarakterik görünüşə malik olan milk of calcium formalaşır. Fibroz komponentin üstünlük təşkil etdiyi fibroz-kistoz mastopatiyanın inkişafı zamanı kalsium duzları adətən səpələnmiş şəkildə çökür, onlar daha kiçik ölçülü və az bərabər olur ki, bu da diferensial diaqnostikanı çətinləşdirə və xoşxassəli prosesi bədxassəli kimi maskalaya bilər.

Daxiliprotok kalsinatları süd vəzisinin axarlarındakı hüceyrə parçalanma məhsullarının və ya sekretin kalsifikasiyası nəticəsində əmələ gələ bilər. Onlar çox müxtəlif formaya malik ola bilər, ölçüsünə və yerləşməsinə görə fərqlənə bilər. Kalsinatlar bütün axarı tuta bilər və ya xətti, yaxud budaqlanan formaya malik ola bilər, fraqmentar və nizamsız yerləşə bilər və döş xərçəngi baxımından son dərəcə şübhəli ola bilər.

Döşün rentgenoqramında aşkar edilən bütün dəyişikliklər həkim tərəfindən beynəlxalq BI-RADS sisteminə uyğun olaraq təsnif edilir ki, bu sistem prosesin bədxassəliliyini müəyyən etməyə və ən rasional aparılma taktikasını seçməyə imkan verir.

Kateqoriya 0 – əlavə müayinə tələb olunur, çünki rentgenoloji məlumat kifayət deyil.
Kateqoriya 1 – normadır.
Kateqoriya 2 – xoşxassəli xarakterli dəyişikliklərdir.
Kateqoriya 3 – aşkar edilən əlamətlər hallarının 2%-də bədxassəli proses barədə xəbər verə bilər, buna görə mikrokalsinatlar olduqda altı ay sonra dinamik müayinə aparılır.
Kateqoriya 4 – bədxassəli prosesin riski kifayət qədər yüksəkdir, xəstəliyin müəyyən edilməsi üçün biopsiya aparılması tələb olunur.
Kateqoriya 5 – ən yüksək ehtimalla bədxassəli prosesdən söhbət gedir, biopsiya və ya diaqnostik əməliyyat göstərişdir.
Kateqoriya 6 – morfoloji cəhətdən təsdiqlənmiş xərçəng.

Müalicə

Süd vəzilərində kalsinatların müalicə istiqamətləri

Kalsinatların özləri müalicə tələb etmir. Süd vəzilərində belə törəmələrin aşkar edilməsi onların əmələ gəlmə mənşəyinin dəqiqləşdirilməsini tələb edir. Kalsinatlar patoloji prosesin morfoloji əlamətidir və onun xarakteri terapevtik taktikanı müəyyən edir.

Süd vəzisində kalsinatların çıxarılması, bir qayda olaraq, bədxassəli prosesin ehtimalı yüksək olduqda diaqnostik məqsədlə aparılır. Biopsiya və ya diaqnostik çıxarılma üçün göstəriş BI-RADS sisteminə görə 4-cü və 5-ci kateqoriyalardır. Bioloji material diaqnozun dəqiq təsdiqlənməsi üçün histoloji müayinəyə göndərilir.

Bəzi müşahidələrə görə, süd vəzisinin damar divarlarında kalsinatlar (arterial kalsinatlar) ürək-damar xəstəlikləri riskinin artması ilə əlaqəli ola bilər; belə hallarda həkim ürək-damar sisteminin müayinəsini tövsiyə edə bilər.

Reabilitasiya

Süd vəzisi üzərində əməliyyatdan sonra toxumalar tam sağalana qədər aşağıdakılar vacibdir:

mütəmadi olaraq sarğı üçün gəlmək;
ağırlıq qaldırmamaq və idman zalına getməmək;
sauna, hamam və hovuza getməmək;
isti vanna yox, gigiyenik duş qəbul etmək.

Profilaktika

Süd vəzilərində kalsinatların profilaktikası

Kalsium çöküntülərinin əmələ gəlməsinin profilaktikası süd vəzisinin sağlamlığının lazımi səviyyədə saxlanılmasına əsaslanır. Aşağıdakı tövsiyələr aktualdır:

kifayət qədər lif və vitamin tərkibli balanslaşdırılmış qidalanma;
orta templi fiziki fəallıq;
həftədə 150 dəqiqə və daha çox aerob yüklənmə (qaçış, velosiped sürmə, sürətli gəzinti, üzgüçülük, akvaaerobika);
aybaşının son günlərində və ya bitdikdən dərhal sonra döşün müntəzəm özünü müayinəsi;
ginekoloqda süd vəzilərinin profilaktik müayinələri, habelə 40 yaşına çatdıqda profilaktik mammoqrafiyanın aparılması;
döş xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi;
doğuşdan sonra laktasiyanın uzun müddət saxlanılması;
hamiləliyin planlaşdırılması, etibarlı kontrasepsiya və abortlardan imtina.

Yadda saxla!

Bir və ya hər iki süd vəzisində kalsinatlar aşkar edildikdə rentgenoloq həkimin qarşısında xoşxassəli və bədxassəli törəmələr arasında diferensial diaqnostika aparmaq vəzifəsi durur. Adətən xoşxassəli mənşəli olduqda mammar toxumalarda kalsium oksalatı çökür. Xoşxassəli ocaqlar, bir qayda olaraq, böyük ölçülərə və aydın sərhədlərə malikdir, tək və ya çoxsaylı olur (o cümlədən qruplar şəklində yerləşir), dairəvi və ya seqmentlərə bölünmüş ola bilər. Bəzi hallarda onlar “popkorn”u xatırlada bilər. Öz növbəsində, bədxassəli kalsinatlar əksər hallarda kalsium hidroksiapatiti ilə təmsil olunur. Belə çöküntülər çox vaxt kiçik ölçülü (0,5 mm-ə qədər), qeyri-bərabər (qəlpəyəbənzər) konturlara malik olur və qruplaşmağa meyillidir. Bədxassəli kalsinatlar həmçinin xətti və ya seqmentar formaya malik ola bilər. Çətin hallarda sonrakı müalicə taktikasını müəyyən etmək üçün core-biopsiya göstərişdir.