Mastodiniya süd vəzisində ağrı və həssaslığı ifadə edir. Ağrı menstrual sikllə əlaqəli siklik və ya sikldən asılı olmayan qeyri-siklik ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mastalgiya
Xəstəlik haqqında
Mastodiniya (mastalgiya) — süd vəziləri nahiyəsində yaranan, müxtəlif dərəcədə ifadə olunan ağrılı hisslərdir.
Müasir tibb baxımından qadınlarda mastodiniya nədir? Halların böyük əksəriyyətində bu vəziyyət xoşxassəli xarakter daşıyır və süd vəzisi xərçəngi ilə əlaqəsi olmur. Bununla belə, mastodiniya döşün və reproduktiv sistemin bəzi xəstəliklərinin əlaməti ola bilər.
Mastodiniyanın əlamətləri müxtəlif ifadəliliyə malik ola bilər. Bəzi hallarda bu, döşdə yüngül narahatlıq hissi, digərlərində isə sosial və peşə fəallığına təsir göstərən intensiv ağrılardır. Süd vəzisinin mastodiniyası, bir qayda olaraq, qadınlarda rast gəlinən patoloji vəziyyətdir. Lakin son dərəcə nadir hallarda belə vəziyyət kişilərdə də ola bilər.
Qadın populyasiyasında döş nahiyəsindəki ağrılı hisslərin pik dövrü 30–50 yaş aralığına düşür. Döşdəki ağrılar nəzərəçarpan dərəcədə ifadə olunmayıbsa və qısa müddət davam edirsə, qadın orqanizmi üçün ciddi risk yoxdur (üzvi xəstəliklərin istisna edilməsi şərtilə). Mastodiniya altı ay və daha çox davam edirsə və ağrı hisslərinin intensivliyi yüksəkdirsə, onkoloji risklərin artması mümkündür.
Diaqnostikaya mammar toxumanın vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verən vizuallaşdırıcı müayinələr daxildir. Müalicə proqramı qoyulmuş diaqnoz nəzərə alınmaqla hazırlanır. Pasiyentlərin əksəriyyətinə qeyri-dərman və dərman üsullarından ibarət ola bilən konservativ terapiya kifayət edir.
Süd vəzisinin üzvi patologiyası olmayan qeyri-siklik ağrılar öz-özünə keçə bilər (təxminən hər iki pasiyentdən birində). Siklik mastodiniya müalicəyə yaxşı tabe olur, lakin terapiya kursu başa çatdıqdan sonra residivlər mümkündür. Spontan remissiya müxtəlif müddətdən sonra baş verə bilər (yol verilən interval 3 aydan 3 ilədək).
Səbəbləri
Tsiklik xarakterli mastodiniyanın səbəbləri hormon səviyyəsindəki fizioloji dəyişikliklərlə əlaqədardır. Belə ki, estrogenlər döş vəzilərinin protok strukturlarına stimuləedici təsir göstərir. Proqesteron konsentrasiyasının azalması və prolaktinin artması stromaya təsir edir və protokların sekretor fəallığını artıra bilər. Bu cür dəyişikliklər döş nahiyəsində diskomfort və hətta ağrılı hisslərə səbəb ola bilər. Tsiklik mastodiniya təkcə təbii sikldə deyil, digər hallarda da müşahidə oluna bilər. Oral kontraseptivlərin və menopauzal hormonoterapiya vasitələrinin qəbulu zamanı yaranan ağrılar da oxşar mexanizmə malik ola bilər. Mastalgiyanın tsiklik variantı mastopatiya ilə də əlaqəli ola bilər.
Qeyri-tsiklik ağrının səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- menopauzal keçid dövründə tez-tez müşahidə olunan qeyri-fizioloji hormon səviyyəsi dəyişiklikləri;
- döşün yenitörəmələri – daha çox xoşxassəli (kistalar), daha az hallarda bədxassəli xarakterli;
- döşün fibroz-kistoz xəstəliyi;
- döş vəzilərinin iltihabi prosesləri (laktasion və qeyri-laktasion mastit, abses);
- damar patologiyaları (döş vəziləri və döş qəfəsinin dəri altı damarlarının venoz divarının iltihabi zədələnməsi və trombların əmələ gəlməsi);
- böyük ölçülü döş vəziləri tərəfindən Kuper bağlarının gərilməsi;
- süd axarlarının anormal genişlənməsi;
- həyat tərzinin xüsusiyyətləri – alkoqollu içkilərin, qəhvənin, yağlı qidanın həddən artıq istifadəsi və siqaret çəkmə.
Təsnifat
Klinik əlamətləri nəzərə alınmaqla mastodiniya 2 kateqoriyaya təsnif edilə bilər:
- Tsiklik. Əksər hallarda menstrual sikl boyunca baş verən hormonal dəyişikliklərlə əlaqədardır, ən çox 25-30 yaş arası qadınlarda rast gəlinir. Bəzi qadınlarda aybaşıdan əvvəl döş vəzisi daha sıx və ağrılı olur, bu simptomlar aybaşının başlanmasından sonra demək olar ki, izsiz keçib gedir.
- Qeyri-tsiklik ağrı. Bu vəziyyət adətən 40 yaşdan yuxarı qadınlarda rast gəlinir və ağrılı hisslərin menstrual sikllə əlaqəsi olmadan meydana çıxması ilə xarakterizə olunur. Bir tərəfdən belə ağrılar funksional xarakter daşıya bilər, digər tərəfdən isə üzvi (orqanik) xarakter daşıya bilər.
Klinik mənzərə
Tsiklik mastalgiyanın əsas əlamətləri bunlardır:
- simptomların menstrual siklin ikinci fazasında, “tənqidi” günlər ərəfəsində meydana çıxması və aybaşının başlanmasından tezliklə sonra geriləməsi;
- ikitərəfli ağrılı hisslər (sağ və sol döş vəzisində);
- ağrının çəkici xarakteri.
Bəzi xəstələrdə tsiklik mastalgiya diffuz deyil, lokallaşmış ola bilər, bu zaman ağrılı hisslər ən çox döşün yuxarı hissələrində, xarici kənara daha yaxın nahiyədə müəyyən edilir.
Qeyri-tsiklik mastodiniyanın klinik əlamətləri bunlardır:
- menstrual sikllə əlaqənin olmaması;
- ağrının birtərəfli xarakteri;
- sağ və ya sol döş vəzisində lokallaşmış ağrılı hisslər;
- ağrıların daimi və ya keçici olması.
Mastodiniyanın istənilən variantı əmcikdən ifrazatla müşayiət oluna bilər. İfrazat müxtəlif rəngdə ola bilər – seroz şəffafdan tutmuş qanlı və qəhvəyi rəngə qədər. Çox vaxt əmcikdən sekret spontan şəkildə ayrılmır. İfrazatı müəyyən etmək üçün əmcikətrafı halqaya mərkəzdən periferiyaya və içəridən çölə doğru təzyiq göstərilir. Norma daxilində laktasiyada olmayan döşdə ifrazat olmamalıdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Döşdə ağrıdan şikayət edən qadınlara döş vəzilərinin palpasiyası aparılır. Həkim mammar toxumanın sıxlığını, lokal ağrılı zonaların və ya diffuz ağrılı hisslərin mövcudluğunu, mümkün induratların aşkarlanmasını, süd axarlarından ifrazatın xarakterini (bu simptom daimi deyil) qiymətləndirir.
Klinik tövsiyələrə əsasən, risk qruplarında mastodiniyanın diaqnostikası əlavə müayinələrin aparılmasını nəzərdə tutur. Ən geniş yayılmış vizuallaşdırma metodları rentgenoloji mammoqrafiya və döşün ultrasəs skanlamasıdır. Bu müayinənin məqsədi onkoloji risklərlə assosiasiya oluna bilən mammar toxumadakı proliferativ dəyişiklikləri istisna etməkdir.
Başlanğıc vizuallaşdırma müayinə metodunun seçimi xəstənin yaşından asılıdır.
- 40 yaşa qədər olan gənc qadınlarda diaqnostikanın birinci mərhələsində döşün ultrasəs skanlamasını aparmaq daha üstündür. Bu, döş vəzisinin vəzili komponentinin yağlı komponentdən üstünlük təşkil etməsi ilə bağlıdır. Əgər USM məlumatlarına görə kənarlaşmalar aşkarlanarsa, dəqiqləşdirici diaqnostikanın ikinci mərhələsində mammoqrafiya aparılır.
- 40 yaşdan yuxarı qadınlarda müayinəyə rentgenoqrafiya ilə başlamaq daha məqsədəuyğundur (rentgen şüaları ultrasəs dalğaları ilə müqayisədə üstünlük təşkil edən yağ toxumasından daha yaxşı keçir). Patoloji dəyişikliklər aşkar edildikdə onların dəqiqləşdirilməsi üçün əlavə olaraq ultrasəs skanlaması aparılır.
2 mərhələli vizuallaşdırma diaqnostikasından sonra vəziyyət aydın olmayan mürəkkəb klinik hallarda kontrastlaşdırma ilə maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparıla bilər. MRT xüsusilə aşağıdakı hallarda xəstələrə tövsiyə olunur:
- gənc yaş, mammar toxumanın strukturunda vəzili strukturların çox, yağ təbəqələrinin isə son dərəcə az olduğu hallar;
- döş implantlarının mövcudluğu;
- döşün artmış rentgenoloji sıxlığı;
- onkoloji xəstəlik baxımından şübhəli olan əmcik ifrazatı.
Əmcikdən ifrazat olduqda diaqnostika proqramına onların mikroskopik müayinəsi də daxil edilir. Bəzi xəstələrə qanda prolaktin və tireotrop hormon səviyyəsinin təyini analizi tövsiyə olunur.
Müalicə
Mastodiniyanın müalicəsi əsas patoloji prosesin xarakterindən asılı olaraq müəyyən edilir. Döş vəzilərindəki ağrılı hissləri aradan qaldırmaq üçün həm medikamentoz, həm də qeyri-medikamentoz üsullar tətbiq edilə bilər.
Birinci sıra terapiya təqribən 6 ay davam edir. Effekt əldə edilə bilmirsə, növbəti mərhələdə ikinci sıra terapiya tətbiq edilir.
Mastodiniyanın kompleks müalicəsi çərçivəsində aşağıdakı tədbirlər göstərişdir:
- döşü rahat vəziyyətdə saxlayan komfortlu büstqalterin seçilməsi;
- qadının döşü üçüncü-dördüncü ölçüdə olduqda əlavə olaraq yumşaq dəstəkləyici geyimin geyinilməsi;
- axşam otu (primula) yağından istifadə etməklə relaksasiya terapiyası;
- tərkibində çoxlu metilksantin olan məhsulların – qəhvə, şokolad, çay istehlakının azaldılması;
- doymuş yağ turşularının (yağlı heyvani qidanın) istehlakının azaldılması;
- kifayət qədər fiziki fəallıq tempi – həftədə 150 dəqiqə və daha çox;
- qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatların, o cümlədən döş dərisinə lokal tətbiq edilənlərin köməyi ilə ağrının aradan qaldırılması.
Mastodiniya fibroz-kistoz mastopatiya ilə birlikdə olduqda, əlavə olaraq proqesteron əsaslı hormonal preparatların istifadəsi tövsiyə edilə bilər. Vasitə dəriyə tətbiq edilir və lokal olaraq təsir göstərərək döş vəzisinin alqik həssaslığının optimal səviyyəsini bərpa edir.
Mastodiniyada köməyin ikinci sırası antiestrogen preparatın qəbuludur. Bu müalicə variantı standart terapiyaya tabe olmayan ağır ağrı sindromu olan xəstələrə tövsiyə edilir.
Mastodiniyada cərrahi müdaxilə yalnız lokal üzvi patologiya, məsələn, böyük kista və ya solid şiş aşkar edildikdə göstəriş ola bilər. Əməliyyat patoloji törəmənin çıxarılmasından ibarətdir.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonra aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- yüngül-orta templi fiziki fəallığı saxlamaq;
- təyin olunmuş vaxtda mammoloqun nəzarət müayinələrinə gəlmək;
- əməliyyat yarasında islanmış sarğının uzun müddət qalmasına yol verməmək.
Sonrakı reabilitasiya proqramı histoloji müayinənin nəticələri nəzərə alınmaqla hazırlanır.
Profilaktika
Mastodiniyanın profilaktikası sağlam həyat tərzi prinsiplərinə əməl olunmasına əsaslanır. Belə ki, qadınlara aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- optimal fiziki fəallıq səviyyəsini saxlamaq (həftədə ən azı 150 dəqiqə);
- kifayət qədər maye qəbul etmək (gün ərzində təxminən 2 litr su);
- qidalanma rasionunu tərəvəz, göyərti, meyvələrin artırılması istiqamətində nəzərdən keçirmək, rafinə edilmiş şirniyyatlardan imtina etmək, yağlı heyvani qidanın payını azaltmaq, omeqa-3 polidoymamış yağ turşuları ilə zəngin məhsulların (dəniz balığı, qoz-fındıq, avokado) istehlakını artırmaq;
- siqaretdən (siqaret, vape) imtina etmək;
- alkoqollu içkilərin istehlak payını nisbətən təhlükəsiz doza həddinə qədər azaltmaq (və ya tamamilə imtina etmək).
Döşün mümkün üzvi xəstəliklərini aşkar etmək üçün özünümüayinənin böyük əhəmiyyəti var. Reproduktiv dövrdə olan qadınlar döş vəzilərinin palpasiyasını aybaşının bitməsindən sonrakı ilk günlərdə aparmalıdır, çünki bu zaman mammar toxuma ən yumşaq olur. Menstrual siklin ikinci fazasında proqesteron “işləyir”, buna görə döş şişkinləşir ki, bu da lokal dəyişikliklərin palpasiyasını çətinləşdirə bilər. Menopauzada olan qadınlara döşün özünümüayinəsini ayda 1 dəfə, istənilən gündə aparmaq tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Döş vəzisi nahiyəsindəki ağrılar həmişə onun funksional və ya üzvi zədələnmələri ilə əlaqəli olmur. Ekstramammar səbəblərdən qaynaqlanan ağrılı hisslər ayrıca kateqoriyaya ayrılmışdır. Onlar travmalarla, baş vermiş hamiləliklə, bəzi dərman preparatlarının qəbulu ilə, döş vəziləri üzərində aparılan əməliyyatlardan sonra toxumaların fibroz deformasiyası ilə, sümük-əzələ strukturlarının xəstəlikləri ilə, ara qabırğa nevralgiyası ilə, qabırğaların döş sümüyü ilə birləşmə zonalarının iltihabi zədələnmələri ilə və s. əlaqəli ola bilər. Buna görə də mastodiniyalı xəstələrin diaqnostika proqramına, digərləri ilə yanaşı, ekstramammar səbəbləri istisna etməyə yönəlmiş kompleks müayinələr daxildir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi USM-i və mammoqrafiya: biri digərini əvəz edirmi?
USM və mammoqrafiya müxtəlif məlumat verir. Seçim yalnız cihazın rahatlığına deyil, yaşa, riskə, şikayətə və əvvəlki nəticələrə əsaslanmalıdır.
İstiqamət: Mammologiya / USM diaqnostikası / Rentgenologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
