Bağırsaq invaginasiyası – bir bağırsaq hissəsinin digər hissənin mənfəzinə daxil olması, dublikatura əmələ gətirməsi və bağırsaq peristaltikasının pozulması ilə xarakterizə olunan kəskin patologiyadır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İntussusepsiya
- teleskopik bağırsaq tıxanması
Xəstəlik haqqında
Kəskin bağırsaq keçməzliyi strukturunda invaginasiyanın payı 2-10% təşkil edir, daha çox uşaqlarda inkişaf edir, lakin böyüklərdə də, həm kişilərdə, həm də qadınlarda rast gəlinə bilər.
Xəstəlik anamnestik məlumatlar, müayinə nəticələri əsasında diaqnoz edilir, bunlar əlavə vizualizasiya müayinələri (ultrasəs skanerləmə və ya rentgenoqrafiya) ilə tamamlanır. Pasiyentlərin əsas şikayəti qarında köp, ürəkbulanma və qusma ilə birgə müşayiət olunan tutmaşəkilli ağrılardır.
Qarın boşluğu tərəfindən ağırlaşmalar olmadıqda bağırsaq invaginasiyasının müalicəsi konservativ düzəltmə cəhdindən başlanır. Bunun effektiv olmadığı halda, cərrahi müalicənin ilk mərhələsi kimi orqanların müayinəsini aparmağa, damar dəyişikliklərinin xarakterini qiymətləndirməyə və dezinvaginasiyanı yerinə yetirməyə imkan verən laparoskopiyanın icrası məqsədəuyğundur. Əgər bağırsaq nekrobiotik proseslərə məruz qalıbsa, o zaman zədələnmiş seqmentin çıxarılması (rezeksiya) həyata keçirilir. Invaginatın lokalizasiyasından asılı olaraq müvəqqəti stoma qoyula bilər. Orta hesabla 1 aydan sonra bağırsağın anatomiyasını bərpa etmək üçün rekonstruktiv-plastik əməliyyat icra olunur.
Səbəbləri
Bağırsaq invaginasiyasının əsas səbəbləri bunlar ola bilər:
- Bağırsağın dairəvi əzələlərinin diskoordinasiyalı yığılması (hipomotor və ya hipermotor funksional diskineziya);
- Bağırsağın iltihabi patologiyası;
- Mexaniki maneə – polipoid proliferasiyalar, divertikulyar strukturlar, yeni törəmələr.
Bağırsağın pozulmuş motorikası ona gətirib çıxarır ki, yuxarıda yerləşən fraqment aşağıda yerləşən fraqmentə daxil olur. Beləliklə, invaginat formalaşır ki, bu da dublikatura təşkil edir. Bağırsaqla birlikdə damarların keçdiyi mezenterium da sıxılmaya məruz qalır. Bu, bağırsaq divarında mikro- və makrosirkulyator pozğunluqlarla müşayiət olunur. İnvaginasiya olunmuş hissə nə qədər dərinə irəliləyirsə, qan axınının pozulması bir o qədər ciddi olur və peritonitin inkişafı ilə nekrotik dəyişikliklərin riski bir o qədər yüksək olur. İlkin mərhələdə motorika güclənir – bağırsaq bu maneəni «aradan qaldırmağa» çalışır. Lakin proses irəlilədikcə peristaltik yığılmalar zəifləyir (bağırsaq divarı hipotonik olur). Nekrozun inkişaf müddəti invaginatın lokalizasiyasından asılıdır. Əgər bu nazik bağırsaqdısa, toxumaların nekrozuna qədər orta vaxt 12-24 saatdır, əgər yoğun bağırsaqdırsa – 36-48 saat, ileosekal lokalizasiya zamanı isə bu dövr ən qısadır (6-12 saat).
Təsnifat
Təsnifata əsasən, bağırsaq invaginasiyasının aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Ince-ince bağırsaq invaginasiyası – iki seqment nazik bağırsağın hissələridir;
- Ileosekal – kor bağırsaq yoğun bağırsağa daxil olur, daha sonra isə qalça bağırsağı da prosesə cəlb olunur, qalça bağırsaq hissəsinin yoğun bağırsağa ilkin daxil olması da mümkündür;
- Yoğun-yoğun bağırsaq invaginasiyası – hər iki seqment yoğun bağırsağın hissələridir.
Klinik mənzərə
Ən geniş yayılmış forma ileosekal formadır. Bu tip bağırsaq invaginasiyasının simptomları bunlardır:
- Qarında yüksək intensivlikli ağrının qəfil başlanması;
- Narahatlıq və qıcıqlanma;
- Qusma, ilkin mərhələdə bağırsaq reseptorlarının qıcıqlanması ilə, daha sonrakı mərhələdə isə bağırsaq keçməzliyinin inkişafı ilə əlaqədardır;
- Nəcis kütlələrində qan qarışığı (bir neçə saatdan sonra qan tündləşir, selik zolaqları müəyyən edilir);
- Palpasiya zamanı uzunsov formaya və yumşaq konsistensiyaya malik invaginatın aşkarlanması (ən çox sağ qabırğaaltı nahiyədə lokalizə olunur).
İnvaginasiyada ağrı tutmaşəkilli xarakter daşıyır. O, bir neçə dəqiqə davam edir, sonra 15-20 dəqiqəlik keçib gedir, daha sonra isə yenidən əmələ gəlir. Tutma öz-özünə dayana bilər. Lakin müalicə olmadan pasiyentin vəziyyəti getdikcə pisləşir.
Bəzi pasiyentlərdə xəstəlik astenik tip üzrə gediş göstərə bilər. Bu variant üçün tutmaşəkilli ağrının olmaması, süstlük, dəri və selikli qişaların solğunluğu xarakterikdir.
Nazik bağırsaq invaginasiyası ileosekal invaginasiyadan fərqlənir. Tutmalararası dövr qısadır və tam yaxşılaşma ilə fərqlənmir – xəstə narahat və qıcıqlanmış vəziyyətdə qalmağa davam edir. Nəcis kütlələrində qan qarışığı yalnız 12-24 saat sonra ortaya çıxır. İnvaginat göbəkətrafı nahiyədə palpasiya olunur, kiçik ölçülərə malikdir və hərəkətliliyi ilə seçilir.
Yoğun bağırsaq invaginasiyasında simptomatika ən çox gizli olur. Narahatlıq qısaömürlü və az ifadəlidir. Ümumi vəziyyət az dərəcədə pozulur. İnvaginat qarının sol yarısının palpasiya zamanı (qalça və ya qabırğaaltı nahiyədə) müəyyən edilir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bağırsaq invaginasiyasının diaqnostikası anamnezin ətraflı öyrənilməsi ilə başlayır, bundan sonra həkim palpasiya aparır. Qarın ön divarı vasitəsilə bağırsağın əllənməsi invaginatı aşkar etməyə imkan verir. Palpasiya informativ olsun deyə, onu ağrı tutmaları arasında aparırlar. Peritonun iltihabı olduqda qarın şişir, əzələ gərginliyi və ifadəli ağrılılıq yaranır.
Diaqnozu təsdiqləmək üçün bağırsağın ultrasəs müayinəsi aparılır. Bu metod demək olar ki, həmişə iki tünd halqa şəklində, onların arasında yerləşən açıq halqa və həmçinin açıq və tünd qatların bir-birinin üzərinə düşməsi şəklində invaginasiyanın vizual əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir.
İnvaginasiyanın radiasion diaqnostikası rentgenoqrafiya ilə də aparıla bilər. Bağırsaq ilgəklərinin genişlənməsi müəyyən edilir, onların daxilində maye səviyyəsi aşkar olunur. Bu əlamət bağırsaq keçməzliyini göstərir, lakin invaginasiya sahəsini birbaşa vizuallaşdırmağa imkan vermir. Əgər divarın nekrozu baş verirsə və peritonit inkişaf edirsə, onda qaraciyərin altında aypara formasında şəffaflaşma zolağı görünür (bu, qarın boşluğuna daxil olmuş bağırsaq qazlarıdır). Kontrast irriqoqrafiya invaginasiya zonasını birbaşa vizuallaşdırmağa imkan verir (əvvəlcədən rentgenkontrast maddənin yeridilməsi tələb olunur).
Müalicə
İnvaginasiyanın müalicəsi bir-birinin içinə girmiş bağırsaq hissələrinin erkən açılmasından ibarətdir. Bunun üçün ilk mərhələdə konservativ yanaşma tətbiq olunur, onun səmərəsizliyi zamanı isə cərrahi üsula müraciət edilir.
Konservativ müalicə pnevmatik dezinvaginasiya əsasında qurulur. Bu metod peritonit inkişaf etməyənədək bütün hallarda məqbuldur.
Pnevmatik dezinvaginasiya aparmaq üçün qarın əzələlərinin boşalmasına imkan verən inhalyasion narkoz lazımdır. İlkin mərhələdə cərrah invaginatın topikasını müəyyən etmək üçün qarın nahiyəsini palpasiya edir. Sonra düz bağırsağa rektoskop yeridilir, onun vasitəsilə hava verilir. Təzyiq altında hava axını bağırsağı açmalıdır. Əgər prosedur uğurlu olubsa, qarının sol və sağ tərəfində nöqtəvi şişkinlik müşahidə olunur. Bundan sonra təkrar palpasiya aparılır ki, bu da palpasiya olunan invaginatın yox olmasını təsdiqləyir. Zərurət olduqda proseduru 2–3 dəfə aparmaq olar.
Təcili əməliyyata göstərişlər bunlardır:
- Invaginasiya olunmuş bağırsağın perforasiyası ilə əlaqəli peritonun iltihabı;
- Pnevmatik dezinvaginasiyanın səmərəsizliyi.
Cərrahi müalicə laparoskopik və ya laparotomik üsulla aparıla bilər. Qarın boşluğuna daxil olduqdan sonra həkim reviziya aparır və invaginatı aşkar edir. Bir sıxacla bağırsağın xarici hissəsi fiksə olunur, ikinci sıxacla isə invaginatın daxili hissəsi çıxarılır. Bu zaman sıxac mezenteriyaya əks olan kənarı fiksə edir ki, damar pozğunluqları daha da ağırlaşmasın. Bağırsaq açıldıqdan sonra qarın boşluğuna təkrar baxış keçirilir, bağırsaq divarının vəziyyəti və bərpa olunmuş qan axınının dərəcəsi qiymətləndirilir. Əgər bağırsaq göyümtül və ödemli olaraq qalırsa, onun rezeksiyası (zədələnmiş seqmentin çıxarılması) aparılır.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı reabilitasiya aşağıdakıları əhatə edir:
- Antibiotik profilaktikası;
- Bağırsaq peristaltikasının aktivləşdirilməsi;
- Su və mineral çatışmazlığının aradan qaldırılması.
Qida bağırsaq keçidinin bərpasından sonra qəbul etməyə icazə verilir. Qida yarım maye, əzilmiş və buxarda və ya pörtlətmə üsulu ilə hazırlanmış olmalıdır.
Stasionardan çıxarıldıqdan sonra cərrahın dinamik nəzarəti tövsiyə olunur.
Profilaktika
Invaginasiya profilaktikası bağırsağın infeksion-iltihabi xəstəliklərinin vaxtında müalicəsinə, poliplərin xaric edilməsinə və sağlam qidalanma prinsiplərinə riayət olunmasına yönəldilmişdir.
Yadda saxla!
Kazusistik hallarda invaginasiya eversiyaya keçə bilər. Bu vəziyyət onunla xarakterizə olunur ki, peristaltik dalğaların təsiri altında invaginasiya olunmuş fraqment anal dəlikdən «doğulur». Bu bağırsaq göyümtül rəngə malik olur, selikli qişada isə çoxsaylı petexial qanaxmalar müəyyən edilir. Belə vəziyyətdə yardım laparotomiya aparılması, ayaqcığın kəsilməsi, zədələnmiş bağırsaq fraqmentinin çıxarılması və stomanın qoyulmasından ibarətdir. 3-4 həftə sonra stomani aradan qaldırmağa və bağırsaq üzrə təbii keçidi bərpa etməyə imkan verən təkrar əməliyyat göstərilir.
Suallar və cavablar
Diaqnozun təsdiqlənməsini qastroenteroloq və ya cərrah aparır. Müalicəvi yardım göstərilməsi ilə abdominal cərrah məşğul olur.
Vaxtında diaqnostika aparılmadıqda peritonit riski artır. Xəstəliyin uzunmüddətli gedişində (bir neçə ay ərzində) ifadəli ümumi zəiflik və kaxeksiya inkişaf edir.
Əgər pnevmatik dezinvaginasiya uğurlu olubsa, 1-2 saat sonra maye qəbuluna icazə verilir (qusmanın olmaması şərti ilə), daha sonra isə adi qida da qəbul edilə bilər. Xəstəyə invaginasiyanın təkrarlana biləcəyi barədə məlumat verilir. Buna görə şübhəli simptomlar yarandıqda, mümkün qədər tez stasionara müraciət etmək vacibdir. Erkən müraciət konservativ müalicənin effektivliyini artırmağa və əməliyyatsız keçinməyə imkan verir.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
