Dölün çanaq gəlişi hamiləliyin son dövründə dölün başı əvəzinə sağrı və ya ayaqlarının uşaqlıq boynuna yaxın yerləşməsidir. Doğuş taktikası gəliş tipi və ana-döl faktorlarına görə seçilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sağrı gəlişi
- presentatio pelvina
Xəstəlik haqqında
Gəliş – dölün hansı hissəsinin kiçik çanağın girişinə, yəni doğuş yollarına ən yaxın yerləşməsidir. Normada hamiləliyin sonunda döl başı ilə aşağıya yerləşir (baş və ya ənsə gəlişi). Çanaq gəlişində isə aşağıda dölün sağrıları, ayaqları və ya hər ikisi olur.
Hamiləliyin ikinci trimestrində çanaq gəlişi çox tez-tez müşahidə olunur və narahatlıq doğurmur: döl hələ kiçikdir, amnion mayesi isə nisbətən çoxdur, buna görə o, gün ərzində dəfələrlə vəziyyətini dəyişir. Əksər döllər üçüncü trimestrdə başı aşağı dönür və tam vaxtında hamiləlikdə çanaq gəlişi yalnız az hissədə (təxminən 3–4%) qalır.
Düzgün baş gəlişinin formalaşması üçün dölün normal anatomiyası, kifayət qədər hərəkətliliyi, amnion mayesinin normal həcmi və uşaqlığın normal forması vacibdir. Bu amillərdən biri pozulduqda çanaq gəlişinin ehtimalı artır. Lakin çox vaxt heç bir aydın səbəb tapılmır.
Çanaq gəlişi xəstəlik deyil, dölün vəziyyətinin xüsusiyyətidir. Bununla belə, o, doğuş taktikasına təsir edir: vaginal doğuş zamanı ağırlaşma riski baş gəlişinə nisbətən yüksəkdir. Buna görə hamiləliyin son həftələrində mama-ginekoloq qadınla birlikdə ən təhlükəsiz doğuş planını seçir.
Səbəbləri
Çanaq gəlişinin ehtimalını artıran amillər ana, döl və plasenta ilə bağlı ola bilər:
- Vaxtından əvvəl doğuş – hamiləlik müddəti nə qədər az olarsa, dölün çanaq gəlişində olma ehtimalı bir o qədər yüksəkdir;
- Əvvəlki doğuşlarda çanaq gəlişi – vəziyyət təkrarlana bilər;
- Uşaqlığın quruluş anomaliyaları – ikibuynuzlu, yəhərvari uşaqlıq, uşaqlıqdaxili arakəsmə;
- Uşaqlıq mioması – iri düyünlər, xüsusilə aşağı seqmentdə, başın çanağa daxil olmasına mane olur;
- Çanağın darlığı və ya deformasiyası;
- Amnion mayesinin çoxluğu və ya azlığı – birinci halda döl həddən artıq hərəkətli, ikincidə isə hərəkəti məhdud olur;
- Plasentanın aşağı yerləşməsi və ya önlüyü – plasenta daxili boğazı qismən və ya tam örtdükdə;
- Çoxdöllü hamiləlik;
- Dölün inkişaf qüsurları – baş, boyun və ya sinir sistemi anomaliyaları, əzələ tonusunun azalması;
- Dölün böyüməsinin ləngiməsi və göbək ciyəsinin qısalığı;
- Çoxlu doğuşlar – uşaqlıq və qarın divarı əzələlərinin tonusunun azalması.
Növləri
Doğuş yollarına ən yaxın yerləşən hissəyə görə çanaq gəlişinin iki əsas tipi ayırd edilir:
- Sağrı gəlişi: təmiz sağrı gəlişi – aşağıda yalnız sağrılar olur, ayaqlar dizdə açılaraq gövdə boyunca yuxarı uzanır; qarışıq sağrı gəlişi – döl sanki «oturur», ayaqları dizlərdə bükülüb sağrıların yanında yerləşir;
- Ayaq gəlişi: tam – hər iki ayaq aşağıdadır; natamam – bir ayaq aşağıda, digəri bud-çanaq oynağında bükülüb yuxarı uzanmışdır; diz gəlişi – aşağıda dizlər yerləşir (çox nadirdir).
Gəlişin tipi doğuş üsulunun seçilməsində həlledicidir: ayaq gəlişində göbək ciyəsinin düşməsi riski daha yüksəkdir, buna görə belə hallarda adətən planlı qeysəriyyə əməliyyatı tövsiyə olunur.
Klinik mənzərə
Çanaq gəlişinin qadın tərəfindən hiss olunan spesifik simptomları yoxdur, adətən o, həkim müayinəsində və ya USM-də aşkar edilir. Bəzi qadınlar aşağıdakıları qeyd edə bilər:
- dölün təkanlarının daha çox qarnın aşağı hissəsində hiss olunması;
- qabırğaaltı nahiyədə, uşaqlığın dibində bərk, dəyirmi hissənin (başın) təzyiq hissi;
- qarnın yuxarı hissəsində narahatlıq və təzyiq hissi – lakin bu hisslər baş gəlişində də ola bilər, ona görə diaqnoz üçün əsas deyil.
Xarici müayinədə həkim aşağıdakı əlamətləri aşkar edə bilər:
- uşaqlıq dibinin hamiləlik müddətinə nisbətən yüksək yerləşməsi;
- uşaqlığın dibində bərk, dəyirmi, hərəkətli hissənin (başın), çanaq girişi üzərində isə daha yumşaq, qeyri-dəqiq konturlu hissənin əllənməsi;
- dölün ürək döyüntülərinin göbək səviyyəsində və ya ondan yuxarıda daha yaxşı eşidilməsi.
Təcili 103-ə zəng etmək və ya doğum evinə getmək lazımdır, əgər çanaq gəlişi məlum olan qadında amnion mayesi axırsa (xüsusilə uşaqlıq yolunda göbək ciyəsi və ya dölün ayağı hiss olunursa), qanlı ifrazat, müntəzəm sancılar, qarında güclü ağrı yaranıbsa və ya dölün hərəkətləri azalıbsa. Belə hallarda evdə gözləmək olmaz.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Çanaq gəlişindən hamiləliyin istənilən dövründə şübhələnmək olar, lakin yekun diaqnoz və doğuş planlaşdırılması üçün əhəmiyyətli olan qiymətləndirmə 36-cı həftəyə yaxın aparılır, çünki bundan əvvəl döl çox vaxt öz-özünə dönür.
- Xarici mamalıq müayinəsi – həkim qarnı əlləyərək dölün başının və çanaq ucunun yerini, uşaqlıq dibinin hündürlüyünü müəyyən edir, dölün ürək döyüntülərini dinləyir;
- Ultrasəs müayinəsi – diaqnozu təsdiqləyən əsas üsuldur: gəlişin tipini, ayaqların vəziyyətini, başın bükülmə və ya geriyə açılma dərəcəsini, dölün təxmini çəkisini, inkişaf anomaliyalarını, plasentanın yerini, amnion mayesinin miqdarını və göbək ciyəsinin yerləşməsini göstərir;
- Doppler müayinəsi və kardiotokoqrafiya – dölün qan dövranını və vəziyyətini qiymətləndirir;
- Vaginal müayinə – doğuş zamanı uşaqlıq boynunun açılmasını və gələn hissəni qiymətləndirmək üçün aparılır.
Differensial diaqnostika eninə və çəp vəziyyət, eləcə də başın qeyri-adi gəlişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- amnion mayesinin vaxtından əvvəl axması;
- göbək ciyəsinin düşməsi və ya sıxılması – döl üçün təhlükəli təcili vəziyyət;
- vaginal doğuşda başın çıxmasının çətinləşməsi və dölün oksigen çatışmazlığı;
- doğuş zamanı dölün travmaları;
- doğuş fəaliyyətinin zəifliyi;
- təcili qeysəriyyə əməliyyatına ehtiyac.
Müalicə
Çanaq gəlişində məqsəd ana və döl üçün ən təhlükəsiz doğuş üsulunu seçməkdir. Qərar mama-ginekoloq tərəfindən qadınla birlikdə, bütün risklər və imkanlar izah edildikdən sonra qəbul olunur.
Dölün xarici dönməsi. Hamiləliyin təxminən 36–37-ci həftəsində əks-göstəriş olmadıqda həkim dölün xarici dönməsini təklif edə bilər: qarın divarından əllərlə ehtiyatla təzyiq göstərərək döl başı aşağı çevrilir. Prosedur doğum evində, USM və dölün vəziyyətinin monitorinqi altında, lazım olduqda uşaqlıq əzələsini boşaldan (tokolitik) preparatlarla aparılır. Uğurlu olduqda vaginal doğuş şansı artır. Plasentanın önlüyü, amnion mayesinin axması, qanaxma, dölün vəziyyətinin pozulması kimi hallarda prosedur aparılmır; uşaqlıqda çapıq olduqda isə qərar fərdi qaydada verilir.
Doğuş üsulunun seçilməsi. Planlı qeysəriyyə əməliyyatı adətən aşağıdakı hallarda tövsiyə olunur:
- ayaq gəlişi və ya dölün başının açılmış vəziyyəti;
- dölün çox böyük və ya çox kiçik təxmini çəkisi;
- çanağın darlığı və ya deformasiyası;
- uşaqlıqda əvvəlki əməliyyatlardan qalan çapıq;
- plasentanın önlüyü və digər mamalıq göstərişləri;
- çoxdöllü hamiləlikdə birinci dölün çanaq gəlişi;
- qadının məlumatlı seçimi.
Planlı qeysəriyyə əməliyyatı adətən 39-cu həftədən etibarən aparılır – bu, dölün orqanlarının bətndənkənar həyata maksimum hazırlaşmasına imkan verir. Seçilmiş hallarda, təmiz və ya qarışıq sağrı gəlişində, dölün normal ölçülərində və digər risk amilləri olmadıqda, təcrübəli komandanın nəzarəti ilə vaginal doğuş mümkündür.
Evdə «dölü çevirmək» üçün xüsusi pozalar və hərəkətlər tez-tez məsləhət görülür, lakin onların effektivliyi sübut edilməyib. Qarına özbaşına təzyiq etmək, masaj etmək və ya həkimsiz hər hansı prosedur etmək təhlükəlidir. Qadına müntəzəm müayinələrə gəlmək, dölün hərəkətlərinə diqqət yetirmək və həyəcan əlamətləri zamanı dərhal yardım istəmək tövsiyə olunur.
Reabilitasiya
Qeysəriyyə əməliyyatından sonra loğusanın erkən aktivləşdirilməsi və körpənin döşə erkən qoyulması tövsiyə olunur. Bu, ağırlaşmaların profilaktikasına kömək edir və laktasiyanı stimullaşdırır. Çanaq gəlişində doğulmuş körpələrdə bud-çanaq oynağının displaziyası riski yüksək olduğundan, həyatın ilk həftələrində pediatr və ortoped müayinəsi, lazım olduqda bud-çanaq oynaqlarının ultrasəs müayinəsi məsləhət görülür. Qadın əməliyyatdan sonra ağır əşya qaldırmamalı, yara və ifrazata diqqət yetirməli, temperatur, güclü ağrı və ya çoxlu qanaxma olduqda dərhal həkimə müraciət etməlidir.
Profilaktika
Çanaq gəlişinin qarşısını almaq üçün spesifik üsul yoxdur, lakin aşağıdakılar ağırlaşmaların riskini azaldır:
- hamiləlik dövründə müntəzəm olaraq mama-ginekoloqun müşahidəsində olmaq və skrininq USM-ləri vaxtında keçmək;
- hamiləlikdən əvvəl uşaqlıq anomaliyaları və miomanın müayinəsi və lazım olduqda müalicəsi;
- son həftələrdə dölün vəziyyəti barədə həkimlə doğuş planını əvvəlcədən müzakirə etmək;
- dölün xarici dönməsi barədə 36-cı həftəyə yaxın həkimlə məsləhətləşmək;
- çanaq gəlişi məlum olduqda amnion mayesinin axması və ya sancılar başlayan kimi dərhal doğum evinə getmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hamiləliyi müşahidə edən mama-ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Doğuşdan sonra körpəni pediatr və ortoped müayinə edir.
Yadda saxla!
- İkinci trimestrdə aşkar edilən çanaq gəlişi narahatlıq üçün səbəb deyil – döl çox vaxt sonradan öz-özünə dönür.
- Doğuş taktikası üçün əhəmiyyətli qiymətləndirmə 36-cı həftəyə yaxın aparılır.
- Dölün xarici dönməsi yalnız həkim tərəfindən, doğum evi şəraitində aparılmalıdır.
- Çanaq gəlişində amnion mayesi axarsa və ya sancılar başlasa, dərhal 103-ə zəng edin və ya doğum evinə gedin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Diaqnostika xarici mamalıq müayinəsi və USM ilə aparılır. Doğuş taktikası gəlişin tipi, dölün ölçüləri, ananın sağlamlıq vəziyyəti və qadının seçimi nəzərə alınaraq mama-ginekoloq tərəfindən müəyyən edilir.
Xeyr. Bu müddətdə döl hələ kiçikdir və gün ərzində dəfələrlə vəziyyətini dəyişir. Əksər döllər hamiləliyin sonuna qədər başı aşağı dönür, buna görə erkən müddətdə çanaq gəlişinin klinik əhəmiyyəti yoxdur.
Mütləq deyil. Bəzi hallarda dölün xarici dönməsi uğurlu olur və ya şərait əlverişli olduqda təcrübəli komandanın nəzarəti ilə vaginal doğuş mümkündür. Lakin ayaq gəlişi, iri döl, uşaqlıqda çapıq və digər hallarda adətən planlı qeysəriyyə tövsiyə olunur.
Prosedur doğum evində, USM və dölün vəziyyətinin monitorinqi altında aparıldıqda əksər hallarda təhlükəsizdir. Nadir hallarda dölün ürək ritminin müvəqqəti dəyişməsi və ya qanaxma ola bilər, buna görə lazım gələrsə təcili yardım göstərmək imkanı olmalıdır. Əks-göstərişləri həkim qiymətləndirir.
Belə məşqlərin effektivliyi elmi cəhətdən sübut olunmayıb. Həkim icazə verdikdə sakit gimnastika zərərli deyil, lakin qarına təzyiq etmək və özbaşına masaj etmək təhlükəli ola bilər.
Belə körpələrdə bud-çanaq oynağının displaziyası riski bir qədər yüksəkdir. Buna görə pediatr və ortoped müayinəsi, lazım olduqda bud-çanaq oynaqlarının ultrasəs müayinəsi tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
