Hestasion hipertenziya hamiləliyin iyirminci həftəsindən sonra ilk dəfə yaranan və sidikdə zülal olmadan gedən arterial təzyiq yüksəlməsidir. Preeklampsiyaya keçə biləcəyi üçün müntəzəm nəzarət tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hamiləlikdə yüksək təzyiq
- hamiləliklə əlaqəli hipertenziya
- hamiləlik hipertenziyası
- hestasion arterial hipertenziya
Xəstəlik haqqında
Hamiləlik zamanı qadının ürək-damar sistemi artmış yüklə işləyir: qanın həcmi və ürəyin iş həcmi çoxalır, damarların tonusu dəyişir. Bəzi qadınlarda hamiləliyin ikinci yarısında arterial təzyiq yüksəlir. Əgər hamiləlikdən əvvəl təzyiq normal olubsa, yüksəlmə iyirminci həftədən sonra başlayıbsa və sidikdə zülal, digər orqanların zədələnməsi əlamətləri yoxdursa, bu vəziyyət hestasion hipertenziya adlanır. Adətən təkrar ölçmələrdə təzyiqin 140/90 mm c.s. və daha yüksək olması nəzərə alınır.
Hestasion hipertenziya hamiləliklə bağlı hipertenziv pozuntular qrupuna daxildir. Onun əsas təhlükəsi preeklampsiyaya keçə bilməsidir – bu, ana və döl üçün ciddi risk yaradan vəziyyətdir. Preeklampsiya bəzən qısa müddətdə inkişaf edir, ona görə təzyiq yüksəlməsi aşkar edilən qadın daha sıx müşahidə olunur.
Əksər hallarda təzyiq doğuşdan sonra bir neçə həftə ərzində normallaşır. Lakin hamiləlikdə hipertenziya keçirmiş qadınlarda gələcəkdə xroniki hipertenziya və ürək-damar xəstəlikləri riski yüksəkdir, buna görə onlar doğuşdan sonra da nəzarətdə qalmalıdırlar.
Səbəbləri
Hestasion hipertenziyanın dəqiq səbəbi tam aydın deyil. Əsas mexanizm kimi ciftin damarlarının formalaşmasının pozulması və ana damarlarının daxili qatının (endotelin) disfunksiyası hesab olunur. Nəticədə damarlar daralmağa meyilli olur və təzyiq yüksəlir. Risk amilləri:
- İlk hamiləlik – ana orqanizmi ciftlə ilk dəfə “tanış olur”, risk daha yüksəkdir.
- Əvvəlki hamiləlikdə hipertenziv pozuntular – hestasion hipertenziya və ya preeklampsiya təkrarlana bilər.
- Yaş – otuz beş yaşdan yuxarı, həmçinin çox gənc yaşda hamiləlik.
- Piylənmə – hamiləlikdən əvvəl artıq bədən çəkisi damar və metabolik pozğunluqlarla əlaqəlidir.
- Şəkərli diabet, böyrək xəstəlikləri – damarların vəziyyətinə mənfi təsir göstərir.
- Autoimmun xəstəliklər, antifosfolipid sindromu – ciftin qan dövranını pozur.
- Çoxdöllü hamiləlik – cift kütləsi və orqanizmə düşən yük daha böyükdür.
- Ailədə preeklampsiya – ana və ya bacıda olması irsi meyli göstərir.
- Yardımçı reproduktiv texnologiyalarla hamiləlik.
- Doğuşlar arasında uzun fasilə və yeni partnyordan hamiləlik.
Təsnifat
Hamiləlikdə hipertenziv pozuntular aşağıdakı kimi təsnif edilir:
- xroniki hipertenziya – hamiləlikdən əvvəl və ya iyirminci həftəyə qədər mövcud olan;
- hestasion hipertenziya – iyirminci həftədən sonra, proteinuriya və orqan zədələnməsi olmadan;
- preeklampsiya – hipertenziya ilə birlikdə proteinuriya və ya orqan zədələnməsi əlamətləri;
- xroniki hipertenziya fonunda preeklampsiya;
- eklampsiya – preeklampsiya fonunda qıcolmalar.
Ağırlıq dərəcəsinə görə təzyiqin mülayim yüksəlməsi və ağır hipertenziya (təkrar ölçmələrdə 160/110 mm c.s. və daha yüksək) ayırd edilir; ağır hipertenziya təcili müalicə tələb edir.
Klinik mənzərə
Hestasion hipertenziya çox vaxt heç bir əlamət vermir və yalnız həkim qəbulunda və ya evdə təzyiq ölçülərkən aşkar edilir. Buna görə hamiləlikdə hər müayinədə təzyiqin ölçülməsi vacibdir. Bəzən aşağıdakı əlamətlər ola bilər:
- baş ağrısı, xüsusilə ənsə nahiyəsində;
- qulaqlarda küy, başgicəllənmə;
- ürəkdöyünmə, ümumi narahatlıq hissi;
- ödemlər – lakin ayaqlarda yüngül ödem sağlam hamilələrdə də tez-tez olur və özlüyündə diaqnostik əlamət sayılmır.
Ödemlərin qəfil artması, xüsusilə üzdə və əllərdə, qısa müddətdə sürətli çəki artımı diqqət tələb edir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər güclü, dərmanla keçməyən baş ağrısı, gözlər önündə işıltılar, görmənin bulanması, qarnın yuxarı hissəsində və ya sağ qabırğaaltında ağrı, ürəkbulanma və qusma, üzün və əllərin qəfil şişməsi, nəfəs darlığı, sidiyin kəskin azalması, dölün hərəkətlərinin zəifləməsi, uşaqlıq yolundan qanaxma və ya qarında daimi gərginlik yaranırsa. Bu əlamətlər preeklampsiyaya və ya ciftin ayrılmasına işarə edə bilər. Evdə ölçülən təzyiq 160/110 mm c.s. və daha yüksək olduqda və ya qıcolma baş verdikdə dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz təzyiqin düzgün ölçülməsinə əsaslanır: oturaq vəziyyətdə, istirahətdən sonra, qolun ölçüsünə uyğun manjetlə və fasilə ilə təkrar ölçmələr aparılır. Həkim hamiləlikdən əvvəlki təzyiq göstəricilərini, xroniki xəstəlikləri və əvvəlki hamiləliklərin gedişini soruşur. Sonra digər orqanların vəziyyəti və dölün inkişafı qiymətləndirilir:
- arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi və evdə ölçmə gündəliyi – “ağ xalat” effektini istisna etməyə və təzyiqin gün ərzində dəyişməsini görməyə imkan verir;
- sidikdə zülalın təyini – preeklampsiyanı hestasion hipertenziyadan fərqləndirmək üçün əsas müayinədir;
- qanın ümumi analizi və trombositlər – trombositlərin azalması ağır gedişin əlaməti ola bilər;
- qaraciyər fermentləri, kreatinin, sidik turşusu – qaraciyər və böyrəklərin zədələnməsini aşkar edir;
- dölün vəziyyətinin qiymətləndirilməsi: USM biometriyası (dölün böyüməsi, döl suyunun miqdarı), doppler (cift və döl damarlarında qan axını), kardiotokoqrafiya (dölün ürək fəaliyyəti);
- göstəriş olduqda angiogen markerlər – preeklampsiyanın inkişaf riskini qiymətləndirməyə kömək edir;
- lazım gəldikdə göz dibinin müayinəsi və ana üçün EKQ.
Differensial diaqnostika xroniki hipertenziya, preeklampsiya, böyrək və endokrin mənşəli ikincili hipertenziya ilə aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- preeklampsiya və eklampsiya;
- HELLP-sindromu – hemoliz, qaraciyər fermentlərinin artması və trombositlərin azalması ilə gedən ağır vəziyyət;
- ciftin vaxtından əvvəl ayrılması;
- dölün bətndaxili inkişafının ləngiməsi;
- vaxtından əvvəl doğuş zərurəti;
- ananın beyin qan dövranının pozulması, böyrək və qaraciyər zədələnməsi – ağır hallarda;
- gələcəkdə xroniki hipertenziya və ürək-damar xəstəlikləri riski.
Müalicə
Müalicənin məqsədi təzyiqi ana və döl üçün təhlükəsiz səviyyədə saxlamaq, preeklampsiyanın əlamətlərini vaxtında aşkar etmək və doğuşun optimal vaxtını seçməkdir. Müalicə planını mama-ginekoloq, lazım olduqda terapevt və ya kardioloqla birlikdə müəyyən edir.
- Müntəzəm nəzarət. Təzyiqin evdə ölçülməsi və gündəlik qeydi, həkim müayinələrinin daha tez-tez aparılması, sidikdə zülalın və qan analizlərinin vaxtaşırı yoxlanılması.
- Dölün vəziyyətinə nəzarət – USM, doppler, kardiotokoqrafiya; qadının özü də dölün hərəkətlərinə diqqət yetirməlidir.
- Təzyiq salan dərmanlar. Hamiləlikdə yalnız təhlükəsizliyi sübut olunmuş qruplar istifadə olunur: mərkəzi təsirli preparatlar, uzunmüddətli təsirli kalsium kanalları blokatorları və bəzi beta-adrenoblokatorlar. Preparatı və hədəf təzyiqi həkim müəyyən edir.
- Qadağan olunan dərmanlar. AÇF inhibitorları, angiotenzin reseptor blokatorları və bəzi digər qruplar döl üçün təhlükəlidir. Əgər qadın hamiləlikdən əvvəl bu dərmanları qəbul edirdisə, həkim onları dəyişdirir.
- Stasionar müşahidə – təzyiq yüksək olduqda, nəzarət çətinləşdikdə və ya preeklampsiya şübhəsində. Ağır preeklampsiya zamanı qıcolmaların qarşısını almaq üçün xüsusi müalicə stasionarda aparılır.
- Doğuşun vaxtı və üsulu. Vəziyyət sabit olduqda hamiləlik adətən vaxtına yaxın müddətə qədər davam etdirilir; ana və ya dölün vəziyyəti pisləşdikdə doğuş daha erkən həyata keçirilir. Hestasion hipertenziya özlüyündə qeysəriyyə kəsiyi üçün göstəriş deyil.
Doğuşdan sonrakı dövr. Doğuşdan sonrakı ilk günlərdə və həftələrdə təzyiq yenidən yüksələ bilər, ona görə ölçmələr davam etdirilməlidir. Lazım olduqda dərman müalicəsi davam etdirilir və həkim nəzarəti ilə tədricən dayandırılır. Doğuşdan bir neçə ay sonra terapevt və ya kardioloq müayinəsi, gələcəkdə isə təzyiqin, qan şəkərinin və lipidlərin müntəzəm yoxlanılması tövsiyə olunur.
Gündəlik həyatda balanslı qidalanma, kifayət qədər istirahət və yuxu, həkimin icazə verdiyi mötədil fiziki aktivlik faydalıdır. Tam yataq rejimi adətən tələb olunmur. Təzyiq salan dərmanları özbaşına başlamaq, dəyişmək və ya dayandırmaq, xalq vasitələri ilə təzyiqi “salmağa” çalışmaq olmaz.
Profilaktika
- Hamiləlikdən əvvəl normal çəkiyə nail olmaq, xroniki xəstəlikləri (diabet, böyrək xəstəlikləri, hipertenziya) kompensasiya etmək.
- Hamiləliyi planlaşdırarkən qəbul edilən dərmanları həkimlə müzakirə etmək.
- Preeklampsiya riski yüksək olan qadınlara həkim hamiləliyin erkən dövründən asetilsalisil turşusu ilə profilaktika təyin edə bilər; bu dərmanı özbaşına başlamaq olmaz.
- Qidada kalsium çatışmazlığı olduqda həkimin tövsiyəsi ilə kalsium qəbulu.
- Müntəzəm prenatal müşahidə və hər müayinədə təzyiqin ölçülməsi.
- Mötədil fiziki aktivlik, siqaret və alkoqoldan imtina.
Yadda saxla!
Hamiləlikdə yüksək təzyiq kiçik problem deyil – o, preeklampsiyanın ilk əlaməti ola bilər.
- Evdə təzyiq ölçən cihaz saxlayın və nəticələri qeyd edin.
- Güclü baş ağrısı, görmə pozuntusu, qarnın yuxarı hissəsində ağrı və ya qıcolmalar olarsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
- Təzyiq salan dərmanları özbaşına dəyişdirməyin və dayandırmayın.
- Doğuşdan sonra da təzyiqə nəzarəti davam etdirin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Əksər hallarda təzyiq bir neçə həftə ərzində normallaşır. Lakin bu qadınlarda gələcəkdə xroniki hipertenziya riski yüksəkdir, ona görə müntəzəm nəzarət lazımdır.
Hestasion hipertenziyada yalnız təzyiq yüksəlir. Preeklampsiyada isə əlavə olaraq sidikdə zülal və ya böyrək, qaraciyər, qan, sinir sistemi zədələnməsi əlamətləri olur. Hestasion hipertenziya preeklampsiyaya keçə bilər.
Hamiləlikdə duzun kəskin məhdudlaşdırılması preeklampsiyanın qarşısını almır. Normal, balanslı qidalanma tövsiyə olunur.
Təkrarlanma riski var. Növbəti hamiləliyi planlaşdırarkən həkimlə profilaktika tədbirlərini və müşahidə planını müzakirə etmək lazımdır.
Hamiləlikdə istifadə olunan təzyiq salan preparatlar təhlükəsizliyi yoxlanılmış qruplardan seçilir. Müalicə olunmayan yüksək təzyiq isə həm ana, həm də döl üçün daha böyük təhlükə yaradır. Dərmanı yalnız həkim seçməli və dəyişməlidir.
Bəli, əksər hallarda təbii doğuş mümkündür. Doğuşun vaxtı və üsulu ana və dölün vəziyyətinə, təzyiqin nəzarətinə və mamalıq göstərişlərinə görə həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
