Endokardit – əsasən infeksion mənşəli ürəyin daxili qişasının iltihabıdır. Endokard üzərində polipəbənzər proliferasiyaların, xoraların əmələ gəlməsi, sistemik iltihabi prosesin inkişafı, ürəyin fəaliyyətinin pozulması, trombların formalaşması ilə müşayiət olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ürəyin daxili qişasının iltihabı
Xəstəlik haqqında
Bu xəstəlikdə əsasən ürək qapaqları zədələnir – onların strukturunda dəyişikliklər yaranır, perforasiya inkişaf edə bilər. Müalicə olmadıqda iltihabi proses ürək divarının digər qatlarına yayılır – mio- və perikardit inkişaf edəcək.
Bu xəstəliyin böyük əksəriyyətini infeksion endokardit təşkil edir – ürəyin daxili qişasının bakterial kontaminasiyası nəticəsində yaranır. Müxtəlif məlumatlara görə, onun xəstələnmə göstəricisi ildə bir milyon əhaliyə 46-dan 150 nəfərədəkdir.
İnfeksion endokarditlə, adətən, böyüklər xəstələnir, qadınlar isə kişilərə nisbətən iki dəfə az xəstələnirlər. Xəstələnmə riski yaşla artır – yaşlı və qoca pasiyentlər bu patologiyaya gənclərlə müqayisədə xeyli daha tez-tez tutulurlar.
Simptomların qeyri-spesifikliyi çox vaxt patologiyanın gec diaqnostikasına səbəb olur ki, bu da proqnoza mənfi təsir göstərir, mövcud hospitalizasiya dövründə və ya xəstəliyin başlanmasından sonrakı ilk il ərzində ölüm ehtimalını artırır.
Səbəbləri
Sağlam ürəyin infeksiyaya qarşı kifayət qədər yüksək davamlılığı var: hamar endokard və aktiv qan axını mikroorqanizmlərin daxili qişanın səthində çökərək yerləşməsini çətinləşdirir.
Buna görə də, ürəyin daxili qişasının iltihabının inkişafı üçün lazımdır:
- Artıq mövcud olan endokard quruluşunun pozulması (məsələn, qapaq qüsurlarında);
- Qan dövranında patogen mikroorqanizmlərin olması.
Həddindən artıq böyük infeksiya miqdarı və ya onun xüsusilə yüksək virulentliyi əvvəllər sağlam qapaqların zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Risk faktorları:
- Qapaqların revmatik zədələnməsi;
- Anadangəlmə ürək qüsurları;
- Kardiomiopatiya;
- Əvvəllər keçirilmiş endokardit;
- Süni qapaqlar;
- Inyeksion narkomaniya;
- Orqanizmdə infeksiya ocaqları;
- Orqanizmin immun reaktivliyinin azalması.
Endokardın qeyri-infeksion iltihabına səbəb ola bilər:
- Ürəyin boşluqlarından keçirilmiş kateterlər;
- Biriktici toxumanın sistem xəstəlikləri zamanı autoimmun proseslər;
- Ağır, tükəndirici ümumi xəstəliklər, DİK-sindromu.
Təsnifat
Mövcud təsnifata görə endokardit müxtəlif cür gedişə malik ola bilər. Prosesin belə gediş variantları ayırd edilir:
- Kəskin gediş (iltihabi prosesin aktivliyi yüksəkdir, xəstəlik parlaq simptomatika ilə təzahür edir, pasiyentin vəziyyəti xeyli pisləşir; 8 həftədən çox çəkmir);
- Yarıkəskin gediş (xəstəliyin klinik mənzərəsi parlaq deyil, simptomlar ifadəsiz, qeyri-dəqiqdir, 8 həftədən çox davam edir);
- Xroniki gediş (kəskinləşmə və remissiya dövrlərinin növbəli dəyişməsi ilə xarakterizə olunur, remissiyada azsimptomlu gedir, kəskinləşmədə klinik mənzərə daha parlaq olur).
Səbəb amilinə görə endokarditin belə növləri ayırd edilir:
- Infeksion (daha çox – bakterial, daha az – göbələk mənşəli, virus mənşəli);
- Qeyri-infeksion (revmatik (autoimmun), allergik, toksik);
- Qarışıq (infeksion-allergik, infeksion-toksik və digərləri).
Klinik mənzərə
Başlanğıcdan sonrakı ilk 2-4 həftə ərzində xəstəlik simptomsuz keçir – mikroorqanizmlər endokard üzərində böyüyür, çoxalır, pasiyent xəstələndiyindən xəbərsiz olur. Daha sonra onda patologiyanın klinik təzahürləri meydana çıxır və tədricən artır, bunlar arasında:
- 37.1-38.0°C subfebril göstəricilərdən 38.0-39.0°C febril göstəricilərə qədər bədən temperaturunun davamlı yüksəlməsi, hektik qızdırma (ifadəli tərləmə, üşütmələrlə müşayiət olunan zəiflədici temperatur «şamları»);
- Iştahanın azalması, hətta tam itməsi;
- Ümumi zəiflik, tez yorulma;
- Çəkinin azalması;
- Ürəkbulanma, qusma;
- Döş qəfəsində ağrılar;
- Oynaq və əzələ ağrıları, baş ağrısı (qripəbənzər sindrom);
- Solğunluq, bozmtıl, «torpaq rəngli» dəri rəngi.
Yetkin pasiyentlərin əksəriyyətində endokarditin klassik simptomlarından bəziləri müəyyən edilir:
- Dəri və selikli qişalarda çoxsaylı nöqtəvi qanaxmalar;
- Dırnaq lövhəsi altına qanaxmalar;
- Barmaqlarda toxunduqda ağrılı olan dərialtı düyünlər;
- Əllərin və ayaqların üst səthində qırmızı-qəhvəyi, ağrısız ləkələr;
- Bəzən – torlu qişaya qanaxmalar.
Miyokardit inkişaf etdikdə təngnəfəslik, stenokardiyanı xatırladan ağrılar barədə şikayətlər yaranır.
İltihabi prosesin proqressivləşməsi ürək çatışmazlığı simptomlarının meydana çıxmasına və tədricən artmasına səbəb olur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin diaqnoz pasiyentin şikayətləri, anamnez məlumatları, obyektiv müayinə nəticələri əsasında, endokardit inkişafı riskini artıran amillərin mövcudluğu nəzərə alınmaqla qoyulacaq. Diaqnozu təsdiqləmək üçün tətbiq olunur:
- Kliniki qan analizi (leykositlərin səviyyəsinin artmasını, EÇS-nin yüksəlməsini, hemoglobinin azalmasını göstərəcək);
- Qanın biokimyəvi müayinəsi (albumin miqdarının azalmasını, azotlu mübadilə məhsullarının artmasını aşkar edəcək);
- Revmatik sınaqlar üçün qan analizi (revmatoid faktor, C-reaktiv zülal);
- Qanın laxtalanmasına dair analiz (fibrinogen səviyyəsinin, protrombin vaxtının artmasını, protrombin indeksinin azalmasını göstərəcək);
- Floraya görə qan əkilməsi (xəstəliyin törədicisini aşkar etməyə kömək edəcək);
- Elektrokardioqrafiya, yaxud EKQ (ritm, keçiricilik pozğunluqları aşkar ediləcək);
- Ürəyin USM-i, yaxud exokardioqrafiya, yaxud Exo-KQ (qapaqların işini xarakterizə etməyə, onların taylarında infeksion vegetasiyaları aşkar etməyə imkan verən əsas diaqnostik üsul; müxtəlif üsullarla – döş qəfəsi və ya qida borusu vasitəsilə aparıla bilər);
- Şübhəli diaqnostik vəziyyətlərdə – kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiya.
Xidmətlər
Müalicə
Bu xəstəliyi olan pasiyent mütləq kardioloji stasionarda müalicə alır.
Stasionarda qalma müddəti xəstəliyin konkret klinik halının gediş xüsusiyyətləri ilə müəyyən edilir. Pasiyentə yataq rejimi və aşağıdakıları əhatə edə bilən dərman terapiyası təyin olunacaq:
- Massiv antibiotikoterapiya (əvvəlcə – geniş spektrli preparatlar, sonra onlar əkilmiş floranın onlara həssaslıq nəticələrinə görə digər preparatlarla əvəz oluna bilər);
- Xəstəliyin göbələk mənşəli olması zamanı – uzunmüddətli kursla göbələk əleyhinə preparatlar (iki-üç həftədən bir neçə aya qədər);
- Inkişaf etmiş ağırlaşmaların terapiyası.
Bəzi pasiyentlərə cərrahi müalicə tövsiyə oluna bilər. Buna göstərişlər:
- Infeksiyanın müxtəlif preparatlara davamlılığı;
- Müvafiq massiv terapiyaya baxmayaraq qanda infeksiyanın olması;
- Infeksion prosesin proqressivləşməsi, emboliyaların inkişafının yüksək riski;
- Mitral və ya aortal qapağın ifadəli çatışmazlığı, ümumi vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirən.
Əməliyyatın mahiyyəti qapaqlardakı və infeksion proses nəticəsində dağılmış toxumalardakı patoloji proliferasiyaların mümkün qədər çoxunun çıxarılmasından ibarətdir.
Aparılmış müalicə aşağıdakı hallarda effektiv hesab olunur:
- Bədən temperaturu normallaşmışdır;
- Pasiyent özünü qənaətbəxş hiss edir;
- Nəbzin, tənəffüsün tezliyi normal göstəricilər daxilindədir;
- Ürəyin fəaliyyəti ritmikdir, keçiricilik pozğunluqları yoxdur;
- Qan analizlərində, EKQ-də, ExoKQ-də müsbət dinamika müəyyən olunur.
Reabilitasiya
Endokardın iltihabını keçirmiş pasiyentlərdə bərpa dövrü həmişə mürəkkəbdir. Tamdəyərli, yüksək kalorili, vitaminlərlə zəngin, mikroelementlərlə bol qidalanmanı, vaxtında istirahəti, fiziki və psixi yüklərin minimuma endirilməsini, mütəxəssis tərəfindən təyin edilmiş dəstəkləyici müalicənin qəbulunu əhatə edir.
Bu diaqnozu olan pasiyent şöbədən kardioloqun ambulator müşahidəsi altına buraxılır. Həkimin tövsiyə etdiyi periodikliklə o, klinikaya gəlməli, müayinələrdən, dinamikada yoxlamalardan keçməlidir. Bu, reabilitasiya prosesinə tam nəzarət etməyə, ağırlaşmalar inkişaf etdikdə isə onları ilkin mərhələdə aşkar edib vaxtında korreksiya tədbirləri görməyə kömək edəcək.
Profilaktika
Risk qrupuna aid pasiyentlərdə bu patologiyanın inkişafından qaçmağa keyfiyyətli dispanser müşahidə kömək edəcək – həkim müayinələrindən və minimum əlavə tədqiqatlardan vaxtaşırı keçmək. Bu, xüsusilə ürək qüsurlarından və ya xroniki infeksion xəstəliklərdən əziyyət çəkən, protezləşdirilmiş qapaqları olan, əvvəllər endokardit keçirmiş pasiyentlərə aiddir.
Belə pasiyentlər üçün ağız boşluğunun gigiyenası və diş həkiminə müntəzəm müraciət xüsusilə vacibdir. Yüksək risk qrupuna aid olanlara (süni qapaqlar, əvvəllər keçirilmiş endokardit, bəzi anadangəlmə ürək qüsurları) diş əti toxumasına müdaxilə ilə bağlı stomatoloji prosedurlardan əvvəl həkimin təyini ilə profilaktik antibiotik qəbulu tövsiyə olunur.
Orqanizmin ümumi immun statusunun gücləndirilməsi vacibdir ki, bu da sağlam həyat tərzi sürməklə əldə olunur: kifayət qədər fiziki aktivlik, balanslaşdırılmış, tamdəyərli qidalanma, həddindən artıq yorğunluğun aradan qaldırılması. Həmçinin soyumadan qorunmaq, kəskin infeksion xəstəliklərin əlamətləri yarandıqda onların adekvat müalicəsi üçün vaxtında həkimə müraciət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Endokardit – çox ciddi ürək-damar xəstəliyidir, hətta vaxtında başlanmış adekvat antibakterial terapiya zamanı belə xəstələrin üçdə birində letal sonluğa gətirib çıxarır. Ürək və digər daxili orqanlar tərəfindən ağırlaşmaların inkişafı baxımından yüksək risklə səciyyələnir. Onların ən təhlükəliləri sepsis və septik şok, beyin, ağciyər arteriyası, ürək damarlarının tromboemboliyaları, respirator distres sindromu, ürək çatışmazlığı, böyrək infarktı, qlomerulonefrit, kəskin böyrək çatışmazlığı, infarkt, ağciyər, qaraciyər, dalaq, beyin absesi, damar anevrizmaları, hemorragik vaskulit, tromboflebitdir. Bu xəstəliklərdən hər hansı biri pasiyentin həyatı üçün təhlükə yaradır, ona təcili ixtisaslaşdırılmış tibbi yardım göstərilməsini tələb edir. Məhz buna görə endokarditin erkən diaqnostikası və onun aktiv kompleks müalicəsi vacibdir.
Pasiyentləri özlərinə diqqətli olmağa çağırıram – problemlərin verifikasiyası və müalicə üzrə tövsiyələr üçün halsızlığın ilk simptomları meydana çıxdıqda tibbi yardım üçün müraciət etsinlər. Bu, endokarditi ilkin mərhələdə aşkar etməyə, ağırlaşmalardan qaçmağa və həyatı qorumağa kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Mitral qapağın prolapsı
- Mədəciklərarası çəpər defekti
- Q qızdırması
- Aortanın koarktasiyası
- Açıq arterial axacaq
- Fallo tetradası
- Trikuspidal çatışmazlıq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
Faydalı Məqalələr
Anadangəlmə ürək qüsurları
Anadangəlmə ürək qüsurları - ürəyin (o cümlədən onun qapaqlarının, arakəsmələrinin) və iri damarların bətndaxili inkişaf anomaliyalarıdır. Onların tezliyi…
İstiqamət: Kardiologiya
Suallar və cavablar
Bu, uzunmüddətli prosesdir, pasiyentin vəziyyətinin xüsusiyyətlərindən asılıdır. Belə ki, vaxtında diaqnostika və müalicənin başlanması zamanı antibiotikləri 4-6 həftə ərzində qəbul etmək lazımdır, əgər xəstəlik gec diaqnostika olunubsa – 2-2.5 ay.
Əgər xəstəlik streptokok tərəfindən törədilibsə və ilkin mərhələdə diaqnostika olunubsa, sağalma ehtimalı 100%-ə çatır. Xəstəlik nə qədər gec aşkar olunarsa, proqnoz bir o qədər pis olur.
Endokardın iltihabı çox təhlükəlidir, daimi tibbi nəzarət tələb edir – ağırlaşmaların vaxtında diaqnostikası üçün pasiyentin vəziyyətinə nəzarət. Buna görə də, bu patologiyadan əziyyət çəkən pasiyentlər ixtisaslaşmış – kardioloji – stasionar şəraitində müalicə almalıdırlar.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
