Trikuspidal çatışmazlıq sağ qulaqcıqla sağ mədəcik arasındakı üçtaylı qapağın tam bağlanmaması nəticəsində qanın geriyə – qulaqcığa axmasıdır. Yüngül dərəcəsi çox vaxt normadır, əhəmiyyətli çatışmazlıq isə ödemlərə, qaraciyərin böyüməsinə və sağ ürək çatışmazlığına səbəb olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Trikuspidal regurgitasiya
- üçtaylı qapaq çatışmazlığı
- trikuspidal qapaq çatışmazlığı
Xəstəlik haqqında
Üçtaylı (trikuspidal) qapaq ürəyin sağ qulaqcığı ilə sağ mədəciyi arasında yerləşir. Mədəcik yığılarkən qapağın tayları bağlanır və qanın sağ qulaqcığa qayıtmasının qarşısını alır. Çatışmazlıq zamanı taylar tam bağlanmır, qanın bir hissəsi hər ürək vurğusunda geriyə axır. Nəticədə sağ qulaqcıq və mədəcik genişlənir, bədəndən ürəyə qayıdan venalarda təzyiq artır, qaraciyərdə, bağırsaqlarda və ayaqlarda qan durğunluğu yaranır.
Exokardioqrafiyada aşkarlanan minimal və yüngül regurgitasiya sağlam insanlarda, o cümlədən idmançılarda, tez-tez rast gəlinir və xəstəlik sayılmır. Klinik əhəmiyyətli çatışmazlıq isə əsasən orta və ahıl yaşlı insanlarda müşahidə olunur və əksər hallarda ikincilidir – sol ürək xəstəlikləri, ağciyər hipertenziyası və ya qulaqcıqların fibrilyasiyası nəticəsində sağ şöbələrin genişlənməsi ilə bağlıdır.
Ağır trikuspidal çatışmazlıq uzun müddət az əlamət verə bilər, lakin tədricən sağ mədəciyin funksiyasını pozur, qaraciyər və böyrəklərə zərər vurur. Ona görə vaxtında aşkarlanması, səbəbin müalicəsi və əməliyyat üçün düzgün vaxtın seçilməsi vacibdir.
Səbəbləri
Səbəbinə görə çatışmazlıq ikincili (funksional) və birincili (qapağın özünün zədələnməsi) ola bilər. İkincili forma daha çox rast gəlinir.
- ağciyər hipertenziyası – ağciyər damarlarında yüksək təzyiq sağ mədəciyi genişləndirir və qapağın halqası dartılır;
- sol ürək xəstəlikləri – mitral və aortal qapaq qüsurları, ürək çatışmazlığı ağciyərlərdə durğunluq yaradır və sağ ürəyə yük düşür;
- qulaqcıqların uzunmüddətli fibrilyasiyası – sağ qulaqcıq və qapaq halqası genişlənir;
- sağ mədəciyin xəstəlikləri – sağ mədəciyin infarktı, kardiomiopatiyalar;
- xroniki ağciyər xəstəlikləri və yuxu apnesi – ağciyər təzyiqini artırır;
- infeksion endokardit – qapaq taylarının mikroblarla zədələnməsi; xüsusən venadaxili narkotik istifadə edənlərdə və venada kateteri olanlarda;
- revmatik qapaq xəstəliyi – adətən mitral qapaqla birlikdə;
- karsinoid sindrom – bəzi şişlərin ifraz etdiyi maddələr qapağı zədələyir;
- anadangəlmə anomaliyalar – Ebşteyn anomaliyası;
- kardiostimulyator və ya defibrilyator elektrodu – qapaq taylarının hərəkətinə mane ola bilər;
- döş qəfəsi travması – qapağın vətərlərinin cırılması.
Təsnifat
Exokardioqrafiyanın göstəricilərinə görə çatışmazlığın dərəcəsi müəyyən edilir:
- minimal və yüngül – adətən normanın variantıdır, müalicə tələb etmir;
- orta – əsas xəstəliyin müalicəsi və müntəzəm exokardioqrafik nəzarət tələb edir;
- ağır – sağ ürək kameraları genişlənir, durğunluq əlamətləri yaranır; əməliyyat imkanı qiymətləndirilir;
- massiv – ən ağır dərəcə; qapaq tayları praktiki olaraq bağlanmır.
Mexanizminə görə birincili, ikincili mədəcik (ağciyər hipertenziyası və sol ürək xəstəlikləri ilə bağlı), ikincili qulaqcıq (qulaqcıqların fibrilyasiyası ilə bağlı) və elektrodla əlaqəli formalar ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Yüngül və orta çatışmazlıq çox vaxt əlamət vermir və təsadüfən aşkarlanır. Ağır çatışmazlıqda sağ ürək çatışmazlığının əlamətləri yaranır:
- halsızlıq, tez yorulma, fiziki yükə dözümlülüyün azalması;
- ayaqlarda ödem – axşamlar artır, ağır hallarda bel nahiyəsinə və qarna yayılır;
- sağ qabırğaaltında ağırlıq və küt ağrı – qaraciyərin qanla dolması və böyüməsi;
- qarnın böyüməsi – qarın boşluğunda maye toplanması (assit);
- boyun venalarının şişməsi və pulsasiyası;
- iştahsızlıq, ürəkbulanma, tez doyma – bağırsaq divarında durğunluq;
- ürəkdöyünmə, ritm pozuntuları;
- nəfəs darlığı – əsasən səbəb olan sol ürək və ya ağciyər xəstəliyi ilə bağlıdır.
Hamiləlik dövründə qan həcminin artması ilə yüngül regurgitasiya güclənə bilər, bu adətən zərərsizdir, lakin əvvəldən ağır qapaq qüsuru olan qadın hamiləliyi kardioloqla planlaşdırmalıdır.
Təcili 103 nömrəsinə zəng etmək lazımdır, əgər: kəskin nəfəs darlığı, uzanarkən boğulma hissi, döş ağrısı, bayılma, çox sürətli və ya nizamsız ürəkdöyünmə yaranıb; ödemlər qısa müddətdə kəskin artıb və sidik miqdarı azalıb; hərarət, üşütmə və halsızlıq qapaq xəstəliyi olan insanda baş verib.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, keçirilmiş ürək və ağciyər xəstəliklərini, qəbul edilən dərmanları öyrənir. Baxış zamanı boyun venalarının vəziyyəti, ödemlər, qaraciyərin ölçüsü qiymətləndirilir, ürəyin dinlənilməsi zamanı xarakterik sistolik küy eşidilə bilər.
- transtorakal exokardioqrafiya – əsas üsuldur: çatışmazlığın dərəcəsini, səbəbini, sağ kameraların ölçüsünü və funksiyasını, ağciyər arteriyasında təzyiqi göstərir;
- transezofageal və ya üçölçülü exokardioqrafiya – qapağın quruluşunun dəqiq qiymətləndirilməsi, əməliyyatın planlaşdırılması üçün;
- ürəyin MRT-si – sağ mədəciyin həcmini və funksiyasını dəqiq ölçür;
- EKQ və Holter monitorinqi – qulaqcıqların fibrilyasiyasını və digər ritm pozuntularını aşkarlayır;
- qan analizləri – qaraciyər və böyrək göstəriciləri, natriuretik peptid (ürək çatışmazlığının göstəricisi), ümumi qan analizi;
- qarın boşluğunun USM-i – qaraciyərin ölçüsü, durğunluq və assit;
- sağ ürəyin kateterizasiyası – ağciyər hipertenziyasının dəqiqləşdirilməsi və əməliyyatdan əvvəl, göstəriş olduqda.
Differensial diaqnostika konstriktiv perikardit, qaraciyər sirrozu, nefrotik sindrom və ayaq venalarının xroniki çatışmazlığı ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- sağ mədəcik çatışmazlığı – mədəciyin genişlənməsi və yığılma qabiliyyətinin azalması;
- konqestiv qaraciyər zədələnməsi – uzunmüddətli durğunluqda fibroz və sirroz;
- böyrək funksiyasının pozulması – venoz təzyiqin artması ilə;
- qulaqcıqların fibrilyasiyası və tromb əmələgəlmə riski;
- arıqlama, əzələ itkisi, qida maddələrinin sorulmasının pozulması – bağırsaqda durğunluq nəticəsində.
Müalicə
Yüngül çatışmazlıq müalicə tələb etmir. Əhəmiyyətli çatışmazlıqda müalicə kardioloq və kardiocərrah tərəfindən səbəbə, dərəcəyə və sağ mədəciyin vəziyyətinə görə seçilir.
- əsas səbəbin müalicəsi – ağciyər hipertenziyasının, sol ürək xəstəliklərinin, ürək çatışmazlığının, yuxu apnesinin müalicəsi; bu, ikincili çatışmazlığın dərəcəsini azalda bilər;
- diuretiklər – ilgək diuretikləri və aldosteron antaqonistləri; ödemləri, qaraciyərdə və bağırsaqda durğunluğu azaldır, lakin qapağın özünü düzəltmir;
- ritm pozuntularının müalicəsi – qulaqcıqların fibrilyasiyasında ritmə və ya ürək vurğularının sayına nəzarət edən preparatlar, göstərişə görə antikoaqulyantlar; bəzi hallarda ritmin bərpası qulaqcıq mənşəli çatışmazlığı azaldır;
- cərrahi müalicə – trikuspidal qapağın plastikası (halqa ilə annuloplastika) və ya protezləmə; çox vaxt sol ürək qapaqlarının əməliyyatı zamanı birlikdə aparılır; təcrid olunmuş ağır çatışmazlıqda sağ mədəcik ciddi zədələnməmişdən əvvəl planlaşdırılır;
- kateter vasitəsilə müdaxilələr – cərrahi riski yüksək olan pasiyentlərdə qapaq taylarının kliplə birləşdirilməsi və ya transkateter protezləmə;
- endokarditdə – uzunmüddətli venadaxili antibiotik müalicəsi, lazım olduqda cərrahiyyə.
Əməliyyatın vaxtı ürək kameralarının ölçüsü və funksiyası nəzərə alınaraq kardiocərrah və kardioloq tərəfindən müəyyən edilir. Evdə pasiyent hər səhər bədən çəkisini ölçə, duzu və həkim tövsiyə edibsə mayeni məhdudlaşdıra, ödem zamanı ayaqları qaldırılmış vəziyyətdə saxlaya bilər. Çəkinin qısa müddətdə artması ödemin çoxalmasının əlamətidir və həkimə bildirilməlidir. Diuretiklərin qəbul qaydasını özbaşına dəyişmək, sidikqovucu bitki çaylarından nəzarətsiz istifadə etmək, iltihabəleyhinə ağrıkəsiciləri tez-tez qəbul etmək olmaz – onlar mayeni orqanizmdə saxlayır.
Reabilitasiya və nəzarət
- kardioloqda müntəzəm nəzarət və dövri exokardioqrafiya – dərəcədən asılı olaraq həkimin təyin etdiyi intervalla;
- duzun və mayenin həkim tövsiyəsinə uyğun məhdudlaşdırılması, gündəlik çəkinin ölçülməsi;
- mötədil, müntəzəm fiziki aktivlik – yeriyiş, üzgüçülük, həkimlə razılaşdırılmış həcmdə;
- əməliyyatdan sonra kardioreabilitasiya proqramı;
- protez qapaq olduqda – antikoaqulyant müalicəsinə nəzarət və endokardit profilaktikası.
Profilaktika
- sol ürək xəstəliklərinin, arterial hipertenziyanın və ürək çatışmazlığının vaxtında müalicəsi;
- qulaqcıqların fibrilyasiyasının erkən aşkarlanması və nəzarəti;
- xroniki ağciyər xəstəliklərinin və yuxu apnesinin müalicəsi, siqaretdən imtina;
- venadaxili narkotiklərdən imtina, ağız boşluğunun gigiyenası və diş infeksiyalarının müalicəsi – endokarditin profilaktikası;
- boğaz infeksiyalarının vaxtında müalicəsi – revmatik qapaq xəstəliyinin qarşısını almaq üçün;
- orta dərəcəli çatışmazlıqda exokardioqrafik nəzarətin buraxılmaması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Trikuspidal çatışmazlığın diaqnostikası və müalicəsi ilə kardioloq məşğul olur. Əməliyyat və ya kateter müdaxiləsi barədə qərar kardiocərrahla birlikdə verilir; ağciyər xəstəlikləri olduqda pulmonoloq da cəlb edilir.
Yadda saxla!
Exokardioqrafiya nəticəsində «yüngül trikuspidal regurgitasiya» yazılıbsa, bu, çox vaxt normadır və narahatlıq doğurmur.
- Ayaqlarda artan ödem, qarnın böyüməsi və halsızlıq varsa, kardioloqa müraciət edin.
- Əhəmiyyətli çatışmazlıqda əməliyyat qərarını gecikdirməyin – sağ mədəciyin funksiyası pozulmazdan əvvəl nəticələr daha yaxşıdır.
- Ödem varsa, hər gün çəkinizi ölçün və diuretiklərin qəbul qaydasını özbaşına dəyişməyin.
- Kəskin nəfəs darlığı, döş ağrısı və ya bayılma zamanı 103-ə zəng edin.
Suallar və cavablar
Xeyr. Minimal və yüngül regurgitasiya sağlam insanların böyük hissəsində exokardioqrafiyada görünür və müalicə tələb etmir. Əgər başqa ürək xəstəliyi yoxdursa, xüsusi məhdudiyyətə ehtiyac yoxdur.
İkincili çatışmazlıqda əsas xəstəliyin – ağciyər hipertenziyasının, ürək çatışmazlığının, aritmiyanın – müalicəsi çatışmazlığın dərəcəsini azalda bilər. Diuretiklər əlamətləri yüngülləşdirir, lakin qapağın özünü düzəltmir. Ağır birincili çatışmazlıqda adətən cərrahi və ya kateter müalicəsi lazım olur.
Bəli, elektrod bəzən qapaq taylarının hərəkətinə mane olur. Belə hallarda kardioloq vəziyyəti qiymətləndirir və lazım olduqda müalicə taktikasını dəyişir – bəzən elektrodun yerinin dəyişdirilməsi və ya qapaq əməliyyatı müzakirə edilir.
Əməliyyat əsasən ağır çatışmazlıqda, xüsusən əlamətlər olduqda və ya sağ mədəcik genişlənməyə başladıqda müzakirə edilir. Sol ürək qapaqlarının əməliyyatı zamanı ağır, bəzi hallarda isə orta trikuspidal çatışmazlıq eyni vaxtda düzəldilir. Qərar exokardioqrafiya və digər müayinələrin nəticələrinə görə fərdi qəbul edilir.
Yüngül və orta dərəcədə, sağ mədəciyin funksiyası normal olduqda adətən fiziki aktivlik məhdudlaşdırılmır. Ağır çatışmazlıqda yükün növü və həcmi kardioloqla razılaşdırılmalıdır.
Duz orqanizmdə mayeni saxlayır və ödemləri, qaraciyərdə durğunluğu artırır. Duzun azaldılması diuretiklərin təsirini yaxşılaşdırır və əlamətləri yüngülləşdirir. Hazır məhsullarda, konservlərdə və kolbasa məmulatlarında gizli duzun çox olduğunu unutmayın.
Kardiologiya üzrə xəstəliklər
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
- Atrioventrikulyar blokada
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Klinikada fərdi hazırlanmış stent-qraftın tətbiqi ilə qarın aortası anevrizmasının uğurlu endoprotezlənməsinin klinik nümunəsi
Qarın aortasının anevrizması (QAA) — aortanın 3 sm-dən çox genişləndiyi və ya diametrinin normal ölçünü 1,5 dəfə üstələdiyi…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
