Follikulyar angina – badamcıqların parenximasının follikullarına patogen mikroorqanizmlərin düşməsi nəticəsində inkişaf edən, damaq badamcıqlarının kəskin iltihabi xəstəliyidir. Xəstəliyin digər adı – kəskin follikulyar tonzillit.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Follikulyar tonzillit
- kəskin follikulyar tonzillit
- irinli angina
Xəstəlik haqqında
Follikulyar angina damaq badamcıqlarının kəskin infeksion iltihabıdır. Bu formada iltihab badamcıqların dərinliyində yerləşən limfoid follikulları əhatə edir: onlar irinləyir və badamcıqların qızarmış, şişmiş səthində darı dənəsi boyda sarımtıl-ağ nöqtələr kimi görünür. Buna görə follikulyar angina kataral formadan daha ağır keçir.
Xəstəliyin əsas törədicisi A qrup beta-hemolitik streptokokdur. İnfeksiya əsasən hava-damcı yolu ilə, yaxın təmasda yayılır, buna görə uşaq kollektivlərində və ailə daxilində tez ötürülür. Streptokok tonzilliti ən çox məktəb yaşlı uşaqlarda və gənclərdə rast gəlinir, xəstəlik halları adətən soyuq mövsümdə artır. Üç yaşadək uşaqlarda boğaz iltihabı daha çox virus mənşəli olur.
Follikulyar angina adətən yüksək hərarət və boğazda güclü ağrı ilə kəskin başlayır. Vaxtında və düzgün müalicə edildikdə tam sağalma ilə başa çatır. Lakin streptokok anginası müalicə olunmadıqda və ya antibiotik kursu yarımçıq saxlanıldıqda badamcıqətrafı abses, revmatik qızdırma və böyrəklərin zədələnməsi kimi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər. Buna görə diaqnozu və müalicəni həkim müəyyən etməlidir.
Səbəbləri
Follikulyar angina yoluxucu xəstəlikdir. Halların əksəriyyətində törədici A qrup beta-hemolitik streptokokdur, daha az hallarda digər streptokoklar, stafilokoklar, pnevmokoklar olur. Bəzən oxşar mənzərəni viruslar da yarada bilər. İnfeksiya aşağıdakı yollarla ötürülür:
- hava-damcı yolu – öskürmə, asqırma, danışma zamanı;
- təmas-məişət yolu – ümumi qab-qacaq, dəsmal, oyuncaqlar vasitəsilə;
- daşıyıcılardan – özündə xəstəlik əlaməti olmayan, lakin streptokok daşıyan insanlardan.
Xəstəliyin inkişaf riskini artıran amillər:
- güclü soyuma – yerli müdafiəni zəiflədir;
- immunitetin zəifləməsi – yorğunluq, yuxusuzluq, yaxınlarda keçirilmiş virus infeksiyası fonunda;
- xroniki infeksiya ocaqları – kariesli dişlər, xroniki sinusit, adenoidit;
- burun tənəffüsünün çətinləşməsi – ağızdan nəfəs alma zamanı badamcıqlar quruyur və qıcıqlanır;
- şəkərli diabet, autoimmun xəstəliklər və immuniteti zəiflədən dərmanların qəbulu;
- siqaret çəkmə və tozlu, quru hava;
- kollektivdə olmaq – uşaq bağçaları, məktəblər, hərbi hissələr, yataqxanalar.
Təsnifat
Follikulyar angina kəskin tonzillitin bir formasıdır – xroniki follikulyar angina olmur. Tez-tez təkrarlanan anginalar zamanı isə ayrı xəstəlik – xroniki tonzillit inkişaf edə bilər.
Anginanın klassik təsnifatı badamcıqlardakı dəyişikliklərin xarakterinə görə kataral, follikulyar, lakunar, fibrinoz, flegmonoz, nekrotik formaları ayırır. Follikulyar və lakunar formalar tez-tez birlikdə rast gəlinir. Bundan əlavə, angina digər xəstəliklərin – infeksion mononukleozun, skarlatinanın, qan xəstəliklərinin əlaməti də ola bilər; bu hallarda müalicə taktikası fərqlidir.
Klinik mənzərə
Follikulyar angina adətən qəfil başlayır. Əsas əlamətlər:
- boğazda güclü ağrı – udqunduqda kəskinləşir, qulağa yayıla bilər, bəzən danışmaq çətinləşir;
- yüksək hərarət – çox vaxt 38–39°C və daha yüksək, üşütmə ilə;
- intoksikasiya əlamətləri – baş ağrısı, ümumi zəiflik, əzələ və oynaqlarda sızıltı, iştahanın azalması;
- badamcıqların görünüşü – şişmiş, parlaq qırmızı, səthində çoxsaylı sarımtıl-ağ nöqtələr;
- limfa düyünlərinin böyüməsi – çənəaltı və boyun limfa düyünləri böyüyür, toxunduqda ağrılı olur;
- ağızda xoşagəlməz dad və qoxu.
Streptokok anginası üçün öskürək və axıntının adətən olmaması xarakterikdir; bu əlamətlər daha çox virus infeksiyasına işarə edir.
Uşaqlarda xəstəlik daha kəskin keçir: hərarət çox yüksək ola bilər, kiçik uşaq boğaz ağrısından şikayət edə bilmir, sadəcə yeməkdən və içməkdən imtina edir; qusma, qarın ağrısı, yüksək hərarət fonunda qıcolmalar ola bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər nəfəs almaq çətinləşibsə, tüpürcəyi udmaq mümkün deyilsə və ağızdan axırsa, ağız tam açılmırsa, boğaz və boyun bir tərəfdə şişibsə, səs boğuq və «ağızda kartof varmış kimi» eşidilirsə, ənsə əzələləri gərginləşibsə, huş pozulubsa və ya pasiyent maye qəbul edə bilmirsə. Nəfəs çatışmazlığı əlamətləri zamanı dərhal 103-ə zəng edin.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, xəstəliyin başlanğıcını, ətrafda xəstə insanların olub-olmadığını soruşur, sonra faringoskopiya aparır – işıq altında udlağı və badamcıqları müayinə edir. Follikulyar anginada badamcıqlar şişmiş, parlaq qırmızı olur və səthi xırda sarımtıl irinli follikullarla örtülür. Həkim həmçinin çənəaltı və boyun limfa düyünlərini əllə yoxlayır.
Diaqnozun təsdiqi və müalicənin seçilməsi üçün aşağıdakılar aparıla bilər:
- streptokok antigeninə ekspress-test – badamcıqlardan götürülmüş yaxmada A qrup streptokoku qısa müddətdə aşkar edir;
- badamcıqlardan yaxmanın bakterioloji əkilməsi – törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən edir;
- ümumi qan analizi – bakterial infeksiyada leykositlərin artmasını göstərir, atipik limfositlər isə mononukleoza işarə edə bilər;
- ümumi sidik analizi – xəstəlik zamanı və sağaldıqdan sonra böyrəklərin vəziyyətini yoxlamaq üçün;
- göstəriş olduqda – EKQ və revmatik sınaqlar, ağırlaşmalara şübhə yarandıqda.
Differensial diaqnostika virus mənşəli faringit, infeksion mononukleoz, difteriya, skarlatina və qan xəstəlikləri ilə aparılır; bu xəstəliklərdə müalicə taktikası tamamilə fərqlidir.
Ağırlaşmalar
Ağırlaşmalar əsasən müalicə aparılmadıqda və ya antibiotik kursu yarımçıq saxlanıldıqda inkişaf edir:
- yerli ağırlaşmalar – badamcıqətrafı (paratonzillyar) abses, udlaqarxası abses (əsasən kiçik uşaqlarda), boyun limfadeniti, kəskin otit, sinusit;
- kəskin revmatik qızdırma – adətən sağalmadan bir neçə həftə sonra oynaq ağrıları və ürəyin zədələnməsi ilə özünü göstərir;
- poststreptokok qlomerulonefriti – böyrəklərin iltihabı; sidiyin rənginin tündləşməsi, ödemlər ilə müşayiət olunur;
- xroniki tonzillit – tez-tez təkrarlanan anginalar fonunda.
Müalicə
Streptokok mənşəli follikulyar anginanın müalicəsinin əsası antibakterial terapiyadır. Ən çox rast gəlinən törədici A qrup beta-hemolitik streptokok olduğu üçün adətən penisilin qrupu antibiotikləri seçilir; onlara allergiya olduqda həkim başqa qrupdan preparat təyin edir. Antibiotik həkimin göstərdiyi müddət ərzində, vəziyyət yaxşılaşsa belə axıra qədər qəbul edilməlidir – bu, revmatik qızdırma kimi ağırlaşmaların qarşısını alır.
Əksər hallarda müalicə evdə aparılır. Ağır intoksikasiya, maye qəbul edə bilməmə, ağırlaşmaya şübhə və kiçik yaşlı uşaqlarda ağır gediş zamanı xəstəxanaya yerləşdirmə lazım ola bilər; belə hallarda venadaxili infuziyalar ilə detoksikasiya aparılır.
Antibiotiklə yanaşı həkim aşağıdakıları təyin edə bilər:
- qızdırmasalıcı və ağrıkəsici preparatlar – hərarəti və boğaz ağrısını azaltmaq üçün;
- yerli antiseptik vasitələr – qarqara məhlulları, sorulan tabletlər və ya spreylər şəklində; onlar köməkçi rol oynayır və antibiotiki əvəz etmir.
Vitaminlərin və immunomodulyatorların anginanın gedişinə təsirinə dair sübut bazası məhduddur və onlar standart müalicəyə daxil deyil. Badamcıqların yuyulması və fizioterapiya kəskin dövrdə aparılmır.
Evdə nə etmək olar:
- yataq rejimi, xüsusilə hərarət yüksək olduqda;
- bol ilıq maye – su, çay, kompot; isti içkilərdən çəkinmək;
- yumşaq, ilıq, qıcıqlandırmayan qida;
- ayrı qab-qacaq və dəsmaldan istifadə, otağın tez-tez havalandırılması;
- antibiotik başlandıqdan təxminən bir sutka sonra xəstə adətən yoluxucu olmur, lakin uşaq kollektivə yalnız hərarət düşdükdən və həkim icazə verdikdən sonra qayıtmalıdır.
Nə etmək olmaz: antibiotiki özbaşına başlamaq və ya vəziyyət yaxşılaşan kimi dayandırmaq, badamcıqlardakı irinli ərpi pambıq və ya barmaqla silmək, boyna isti kompres qoymaq. Uşaqlara qızdırmanı salmaq üçün aspirin vermək olmaz.
Vaxtında başlanmış düzgün müalicə ilə əlamətlər bir neçə gün ərzində azalır və adətən bir həftədən bir qədər artıq müddətdə tam sağalma baş verir. Sağaldıqdan sonra həkim nəzarət sidik analizi təyin edə bilər. Bir neçə həftə ərzində ağır fiziki yükdən və soyumadan çəkinmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
- xəstə ilə yaxın təmasdan çəkinmək, ona ayrı qab-qacaq və dəsmal ayırmaq;
- əlləri tez-tez sabunla yumaq;
- kariesli dişləri, xroniki sinusit və adenoiditi vaxtında müalicə etmək;
- burun tənəffüsünü təmin etmək, əyilmiş burun arakəsməsi və adenoidlər barədə həkimlə məsləhətləşmək;
- tam yuxu, əmək və istirahət rejiminə riayət, balanslaşdırılmış qidalanma;
- müntəzəm fiziki aktivlik, tədricən sərtləşmə;
- siqaretdən imtina, otaq havasının həddən artıq quru olmamasına diqqət;
- anginanın hər epizodunu sona qədər müalicə etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda pediatra, böyüklərdə terapevtə və ya ailə həkiminə müraciət etmək olar. Ağırlaşmalar və tez-tez təkrarlanan anginalar zamanı otolarinqoloqun (LOR həkiminin) müayinəsi lazımdır.
Yadda saxla!
- Follikulyar angina əksər hallarda streptokok mənşəli olur; bakterial infeksiya təsdiqləndikdə həkim antibiotik təyin edir.
- Antibiotik kursunu vəziyyət yaxşılaşsa belə vaxtından əvvəl dayandırmayın – natamam müalicə ağırlaşmaların riskini artırır.
- Kiçik uşaq boğaz ağrısından şikayət etməyə bilər: yüksək hərarət, yeməkdən imtina, qusma olduqda uşağın boğazına həkim baxmalıdır.
- Nəfəs almaqda çətinlik, ağzın açılmaması, boyunun bir tərəfdə şişməsi zamanı dərhal təcili yardım çağırın.
- Uşaqlara aspirin verməyin.
Suallar və cavablar
Follikulyar angina diaqnozunu müayinədən sonra terapevt, ailə həkimi və ya pediatr qoya və müalicəni təyin edə bilər. Ağırlaşmalar, tez-tez təkrarlanan anginalar və diaqnozda şübhə olduqda otolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır.
Müalicənin əsasını antibiotiklər təşkil edir; onları həkim klinik mənzərəni və analizləri nəzərə alaraq təyin edir. Əlavə olaraq qızdırmasalıcı, ağrıkəsici və yerli antiseptik vasitələr, bol maye və rejim tövsiyə olunur. Özbaşına müalicə yolverilməzdir və təhlükəli ola bilər.
Xeyr, bu xəstəliyin müalicəsi konservativdir. Badamcıqətrafı abses kimi ağırlaşmalar inkişaf etdikdə absesin açılması lazım ola bilər. Badamcıqların çıxarılması isə tez-tez təkrarlanan anginalar və xroniki tonzillit zamanı ayrı qərar kimi nəzərdən keçirilir.
Bəli, xəstəlik hava-damcı və təmas yolu ilə asanlıqla ötürülür. Antibiotik müalicəsi başlandıqdan təxminən bir sutka sonra xəstə adətən başqalarına yoluxdurmur. O vaxta qədər yaxın təmasdan çəkinmək və ayrı qab-qacaqdan istifadə etmək lazımdır.
Streptokok anginası bəzən antibiotiksiz də keçə bilər, lakin bu zaman revmatik qızdırma və böyrək zədələnməsi riski artır. Buna görə bakterial angina antibiotiklə müalicə olunur. Anginanın virus mənşəli olub-olmadığını isə həkim müayinə və analizlərə əsasən müəyyən edir.
Streptokok anginasından sonra həkim ümumi sidik analizi, bəzi hallarda ümumi qan analizi və EKQ təyin edə bilər. Bu müayinələr böyrək və ürək tərəfindən ağırlaşmaları vaxtında aşkar etməyə imkan verir. Sağalmadan sonrakı həftələrdə oynaq ağrısı, təngnəfəslik, ödem yaranarsa, həkimə müraciət edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
