Görmə sinirinin atrofiyası sinir liflərinin degenerasiyası və sonrakı görmə keyfiyyətinin azalması ilə müşayiət olunan ikinci dərəcəli patoloji prosesdir. Vaxtında dayandırılmayan görmə sinirinin zədələnməsi korluğun səbəblərindən biri ola bilən geri dönməz nəticələrə gətirib çıxarır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Optik atrofiya
Xəstəlik haqqında
Görmə sinirlərinin atrofiyasının simptomları qeyri-spesifikdir. Xəstəlik görmə itiliyinin pisləşməsi, görmə obrazının konturlarının bulanıqlığı, qəbul edilən təsvirin qeyri-dəqiqliyi, rəng qavrayışının pozulması və s. Ilə özünü göstərir. Nə qədər çox sinir lifi məhv olarsa, görmə bir o qədər zəif olar. Hər iki gözün optik sinirlərinin total atrofiyası zamanı tam korluq inkişaf edir.
Görmə sinirlərinin atrofiyasının obyektiv əlamətləri oftalmoskopiya zamanı, sinirin diski (GSD) vəziyyəti qiymətləndirildikdə aşkar edilir. Lakin xəstəliyin xarakterini dəqiqləşdirmək üçün genişləndirilmiş müayinə aparılır ki, bu da yalnız göz daxili strukturların deyil, həm də sinir sisteminin, damar axınının, burunətrafı ciblərin və s. Vəziyyətinin qiymətləndirilməsinə yönəlir.
Görmə sinirlərinin atrofiyasının müalicəsi çox mürəkkəb vəzifədir, çünki zədələnmiş lifləri bərpa etmək mümkün deyil. Buna görə də, saxlanılmış sinir strukturlarının adekvat qidalanmasını təmin edən və səbəb olan prosesin proqressiyasını ləngidən/dayandıran şərait yaradılmalıdır.
Səbəbləri
Görmə sinirinin atrofiyasının səbəbləri müxtəlif ola bilər. Sinir liflərinin degenerasiyasını aşağıdakı vəziyyətlər törədə bilər:
- Iltihabi, distrofik, şiş və travmatik xarakterli görmə siniri və tor qişanın patoloji prosesləri (xorioretinit, optik neyrit, göz travmaları);
- Gözdaxili təzyiqin uzunmüddətli yüksəlməsi (qlaukoma);
- Mərkəzi sinir sistemi xəstəlikləri – dağınıq skleroz, baş beyin yenitörəmələri, sərt beyin qişasının iltihabı, beyin absesi;
- Şəbəkə qişasında və görmə sinirində qan dövranının pozulmasına səbəb olan sistem xəstəliklər – şəkərli diabet, arterial hipertenziya, Ateroskleroz;
- Ağır hipoksiya və işemiyaya gətirib çıxaran bol qanaxmalar;
- Xüsusilə tütün və etil spirti olmaqla toksik neyrotrop maddələrlə zəhərlənmələr;
- Sinir traktı liflərinin sıxılmasına səbəb ola bilən kəllə inkişaf anomaliyaları – qülləvari kəllə, kəllə tikişlərinin erkən ossifikasiyası ilə Paje xəstəliyi.
Görmə sinirinə əlverişsiz amillərin təsiri patoloji proseslər zəncirini işə salır, bu da sinir liflərinin davamlı zədələnməsinə gətirib çıxarır. Atrofiya aşağıdakı proseslərlə xarakterizə olunur ki, bunlar sonda sinirin nazilməsi və funksiyasının pozulmasına səbəb olur:
- Intranevronal strukturların destruktiv dağılması;
- Ölmüş neyronların və onların çıxıntılarının birləşdirici toxuma ilə əvəz olunması;
- Qan axınının pozulması və qidalandırıcı kapilyarların boşalması.
Təsnifat
Görmə sinirinin atrofiyasının 2 tipi ayırd edilir:
- Qismən atrofiya, zamanı sinir liflərinin bir hissəsi degenerativ dəyişikliklərə məruz qalır, digər hissəsi isə normal quruluşunu saxlayır. Bu tipdə gözün görmə funksiyası pisləşir, lakin görmə yenə də qorunur.
- Görmə sinirinin tam atrofiyası, zamanı bütün sinir lifləri degenerasiyaya uğrayır və xəstə gözdə görmə davamlı şəkildə itirilir (korluq inkişaf edir).
Bundan əlavə, stasionar və proqressiv atrofiya ayırd edilir.
- Stasionar forma onunla xarakterizə olunur ki, inkişaf etmiş patoloji proses müəyyən mərhələdə dayanır və sinir liflərinin zədələnməsi dayanır.
- Proqressiv forma daha ciddi proqnoza malikdir, çünki destruktiv dəyişikliklər görmə yolunun getdikcə daha yeni şöbələrini əhatə etməyə davam edir.
Oftalmoskopik mənzərə nəzərə alınaraq görmə atrofiyasının 2 forması ayırd edilir:
- Birincili – görmə sinirinin diski solğunlaşır, lakin aydın sərhədlərə malik olur, bu zaman tor qişanın arteriyaları xeyli daralır;
- Ikincili – disk solğunlaşır, bu zaman onun sərhədləri qeyri-müəyyəndir (çox vaxt bu forma iltihabi və ya travmatik zədələnmələrin nəticəsi olur).
Görmə sinirlərinin atrofiyası patoloji prosesin yayılma istiqamətindən asılı olaraq 2 sinfə bölünə bilər:
- Yuxarıyönlü tip – patoloji proses tor qişa tərəfdən başlayır və dalej sinir impulslarının keçirilməsi istiqamətində (periferiyadan mərkəzə) yayılır;
- Aşağıyönlü tip – baş beynin səviyyəsindəki patoloji proseslərlə bağlıdır, bunlar daha sonra göz alması istiqamətinə yayılır və ikinci dərəcəli olaraq görmə yolunu cəlb edir.
Klinik mənzərə
Görmə sinirinin normal vəziyyəti görmə funksiyalarının keyfiyyətində müəyyənedici əhəmiyyət daşıyır. Nə qədər çox lif saxlanılmış olarsa, görmə itiliyi bir o qədər yaxşı olar, bu halda xüsusilə papilla-makulyar dəstənin rolu böyükdür. Atrofiya fonunda görmə sahələri də daralır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pasiyentlər tez-tez soruşurlar ki, görmə sinirinin atrofiyasını necə müəyyən etmək olar. Ən vacib bilmək lazım olan odur ki, bu diaqnozu yalnız oftalmoloq qoyur. Diaqnostikada əvəzolunmaz köməyi oftalmoskopiya göstərir. Göz dibinin vəziyyətinin müayinəsi diskin solğunluğunu aşkar etməyə və onun konturlarının aydınlığını qiymətləndirməyə imkan verir ki, bu da birincili və ikincili formanın differensial diaqnostikası üçün vacibdir.
Lakin bəzi hallarda görmə sinirinin diski bir qədər solğun ola bilər. Belə vəziyyət həm norma, həm də patologiya üçün xarakterikdir. Bu hallarda diaqnostik köməyi görmə funksiyasının qiymətləndirilməsi göstərir. Oftalmoloq görmə itiliyini müəyyən edir və görmə sahələrini ölçür (perimetriya). Optik sinirin atrofiyasından şübhələnildikdə əlavə diaqnostik metodlar da göstərilir:
- Göz almasının ultrasəs müayinəsi qan axınının, torlu qişanın və görmə sinirinin vəziyyətinin ətraflı qiymətləndirilməsi ilə;
- Optik koherent tomoqrafiya.
Müalicə
Oftalmologiyanın çətin suallarından biri belə səslənir – görmə sinirinin atrofiyasını necə bərpa etmək olar? Təəssüf ki, zədələnmiş sinir lifləri regenerasiya etmir. Buna görə görmə sinirinin atrofiyasının müalicəsinin əsas vəzifəsi saxlanılmış sinir ucluqlarının funksiyasını dəstəkləməkdən ibarətdir. Bunun üçün kompleks medikamentoz terapiya aparılır. Bəzi hallarda cərrahi korreksiyaya ehtiyac məsələsi həll olunur.
Görmə sinirinin atrofiyasını necə müalicə etmək, bir tərəfdən, ilkin prosesin xarakterindən, digər tərəfdən isə sinir toxumasının metabolizmini və mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmağa yönəlmiş dərman terapiyasının imkanlarından asılıdır. Kompleks terapevtik proqramın tərtibi üçün çox vaxt nevroloqun, terapevtin və otolarinqoloqun köməyi tələb olunur.
Oftalmoloji müalicənin əsas istiqamətləri bunlardır:
- Damar genişləndirici və antiagreqant preparatların köməyi ilə görmə sinirində qan dövranının yaxşılaşdırılması;
- Sinir toxumasında metabolik proseslərin yaxşılaşdırılması – vitaminlər, minerallar, toxuma stimulyatorları.
Görmə sinirlərinin yuxarı və aşağı atrofiyasının müalicəsi – uzunmüddətli prosesdir. Effekt terapevtik tədbirlərin vaxtında başlanmasından asılıdır. Terapiya nə qədər gec başlanarsa, görmə funksiyasının bərpası proqnozu bir o qədər pis olar.
Görmə sinirlərinin atrofiyasının müalicəsində sinir toxumasının metabolizmini yaxşılaşdırmağa və mikrosirkulyasiyanı aktivləşdirməyə kömək edən fizioterapevtik prosedurlar geniş tətbiq olunur. Transkutan elektrik stimulyasiyası, maqnitoterapiya, ultrasəs müalicəsi və lazer stimulyasiyası müsbət nəticə vermişdir.
Son vaxtlar oftalmologiyada kombinə olunmuş metodlar tətbiq olunmağa başlamışdır. Xüsusilə, dərman preparatlarının məqsədyönlü çatdırılmasına imkan verən cərrahi müdaxilədir. Belə ki, göz almasının arxa qütbünə kollagen və ya silikon infuzion sistemlər implantasiya oluna bilər ki, onlar metabolik preparatı azad edir.
Görmə sinirlərinin atrofiyası zamanı görmənin bərpası üçün effektiv metodların axtarışı davamlı şəkildə aparılır. Belə ki, transkonyunktival yeritmə yolu ilə ardınca stimulyasiya edilən elektrodun görmə sinirinə yerləşdirilməsi təklif olunmuşdur; bu, sinir liflərinin vəziyyətinin yaxşılaşmasına imkan verir.
Görmə atrofiyasının səbəbindən asılı olaraq müvafiq mikrocərrahi əməliyyatlar aparıla bilər:
- Gözaltı arteriyada magistral qan axınını gücləndirmək üçün xarici yuxu arteriyasının şaxələrinin bağlanması (kolaterallar əmələ gəlir) – hazırda demək olar ki, tətbiq olunmur, çünki bir sıra çatışmazlıqları vardır;
- Sclera-plastik maddələrin (kollagen süngər, autfasiya, sklera və s.) Tenon sahəsinə yeridilməsi, nəticədə aseptik iltihab inkişaf edir ki, bu da torlu qişada və görmə sinirində qan axınını yaxşılaşdırır;
- Görmə sinirinin ifadəli ödemi zamanı göstəriş olan dekompressiya əməliyyatları;
- Gözün qidalanma qabığını revaskulyarizasiyası, hansı ki, göz hərəkət etdirici əzələlərin liflərinin gözün arxa hissəsinə, episkleral zolağa və s. Tikilməsi ilə təmin oluna bilər.
Beləliklə, bir və ya hər iki gözün görmə sinirlərinin atrofiyasının müalicəsi oftalmoloqun qarşısında duran mürəkkəb bir vəzifədir. Onun həlli xüsusi ustalıq və fərdiləşdirilmiş yanaşma tələb edir.
Reabilitasiya
Görmə siniri diskinin atrofiyası ilə qarşılaşmış pasiyentlər daim oftalmoloqun dinamik nəzarəti altında olmalıdırlar. Mütəxəssisin müntəzəm müayinələri patoloji prosesin proqressivləşməsini vaxtında görməyə və məqsədyönlü korreksiya aparmağa imkan verir. Bundan əlavə, sinir toxumasının vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün vitaminlər, minerallar və faydalı nutrentlərin profilaktik kursları tövsiyə olunur, bunlar arasında resveratrol xüsusilə seçilir. Patoloji prosesin gedişini sürətləndirə bilən zərərli vərdişlərdən də imtina etmək vacibdir.
Profilaktika
Görmə sinirlərinin atrofiyasının profilaktikası optik yolun sinir liflərinin zədələnməsinə səbəb ola bilən xəstəliklərin vaxtında aşkarlanmasına əsaslanır. Əsas qaydalar bunlardır:
- Görmə disfunksiyasının ilk simptomları ortaya çıxdıqda oftalmoloqa müraciət etmək (səbəb olan prosesin müalicəsinə nə qədər tez başlanarsa, onun görmə sinirinə keçmə ehtimalı bir o qədər az olar);
- Göz daxili təzyiqin müntəzəm monitorinqi, çünki qlaukoma sinir atrofiyasının tez-tez rast gəlinən səbəblərindən biridir;
- Şəkərli diabet olduqda karbohidrat pozğunluqlarının adekvat kompensasiyası (hiperqlikemiya neyronlara və onların çıxıntılarına birbaşa zədələyici təsir göstərir);
- Arterial təzyiqin normal diapazonda saxlanılması – arterial hipertenziya inkişaf etdikdə hipotenziv preparatların qəbulu mütləqdir;
- Lipid profilinə nəzarət və yüksək aterogenliyin vaxtında korreksiyası.
Yadda saxla!
Gözün görmə sinirinin atrofiyası həmişə yalnız oftalmoloji və ya nevroloji profil xəstəlikləri ilə əlaqəli olmur. Bəzi hallarda sinir liflərinin sıxılmasına LOR-orqanlarının patologiyaları səbəb ola bilər; bunlar arasında çox vaxt üstçənə sinusunun kistasına rast gəlinir. Onun uzunmüddətli mövcudluğu zamanı çənə sinusunun ölçüləri xeyli artır ki, bu da yaxınlıqda yerləşən anatomik strukturların sıxılmasına gətirib çıxarır; onların arasında tez-tez aşağı orbital divar boyunca keçən görmə siniri də olur (halbuki bu divar üstçənə sinusunun yuxarı sərhədidir). Buna görə də görmə sinirinin atrofiyası olan pasiyentlərin müayinə proqramına ixtisaslaşmış mütəxəssislərin, o cümlədən otolarinqoloqun konsultasiyaları daxil ola bilər.
Suallar və cavablar
Xüsusi yardımın göstərilməsi ilə oftalmoloq məşğul olur.
Təəssüf ki, görmə siniri atrofiyası nəticəsində itirilmiş görməni tam bərpa etmək mümkün deyil. Lakin müasir oftalmologiya görmə funksiyasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmağa imkan verən geniş imkanlar arsenalına malikdir.
Hazırda görmə atrofiyasının kompleks dərman terapiyasından əlavə, Alloplantın yerləşdirilməsi ilə revaskulyarizasiyaedici əməliyyatlar geniş yayılmışdır. Subaraxnoidal sahəyə onu qidalandıran damarla birlikdə episkleranın flepi yeridilir və tikilir, üzəri Alloplantla örtülür. Bu üsul yalnız görmə siniri atrofiyasında deyil, həm də torlu qişanın distrofiyasında yaxşı nəticə əldə etməyə imkan verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
