İnkişafdan qalmış hamiləlik embrion və ya dölün inkişafının və ürək fəaliyyətinin dayanmasına baxmayaraq hamiləlik məhsulunun uşaqlıq boşluğunda qalmasıdır. Diaqnoz ultrasəs və klinik meyarlarla təsdiqlənir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Donmuş hamiləlik
Xəstəlik haqqında
Bu mamalıq ağırlaşmasının orta rastlanma tezliyi bətndə 1 döl yumurtası olduqda təxminən 2% təşkil edir. Çoxdöllülükdə isə inkişaf etməyən hamiləliyin yayılması 2 dəfə artır. Beləliklə, ikizi olan xəstələr risk qrupuna daxildir. Çoxdöllülükdə dölün canlılığını müəyyən etmək üçün bütün dölərin inkişaf etdiyinə əmin olmaq məqsədilə USM-in 7-8 həftəlikdə aparılması tövsiyə olunur.
Hesab olunur ki, donmuş hamiləliyin mexanizmləri müxtəlif ola bilər. Belə ki, aşağıdakı pozğunluqlar patogenetik rol oynaya bilər:
- immun sistemin disfunksiyası;
- infeksion xəstəliklər;
- embrionda genetik anomaliyalar;
- hormonal pozğunluqlar;
- bətnin anomal quruluşu;
- qanın artmış laxtalanması;
- toksik amillərin təsiri.
Donmuş hamiləlik diaqnozu ultrasəs müayinəsinin nəticələri ilə qoyulur və təsdiqlənir. Sonrakı müalicə taktikası gestasiya müddətindən, döl yumurtasının ölçülərindən, qadın orqanizminin vəziyyətindən və müşayiətedici xəstəliklərin olub-olmamasından asılıdır.
Səbəbləri
Erkən dövrlərdə donmuş hamiləliyin səbəbləri müxtəlifdir. Bəzi hallarda bu, bir mənfi amilin təsirinin nəticəsi ola bilər, digərlərində isə mənfi təsirlərin məcmusudur.
Mütəxəssislər döl yumurtasının məhv olmasının mümkün səbəblərinin aşağıdakı kateqoriyalarını ayırd edirlər:
- Ananın 40 yaşdan yuxarı olması ki, bu xromosom anomaliyalarının daha tez-tez inkişafını müəyyən edir. Tədqiqatların göstərdiyi kimi, hamilə qadının yaşı 45-i keçdikdə mayalanmaların təxminən yarısı düşüklə nəticələnir.
- Əvvəllər baş vermiş hamiləlik itkiləri, xüsusilə vaxtında müayinə və müalicə aparılmadıqda. Aradan qaldırılmamış səbəb bütün sonrakı hamiləliklərə təsir göstərir.
- Gündə 5 fincandan çox qəhvə içmək, gündə 10-dan çox siqaret çəkmək və həddindən artıq spirtli içki qəbulu. Bu amillər mayalanma məhsuluna mənfi təsir göstərə və onun inkişafının dayanmasına səbəb ola bilər.
- Ölkənin ekoloji cəhətdən əlverişsiz regionlarında yaşamaq və ya zərərli istehsalatda işləmək. Hesab olunur ki, havada ağır metalların həddindən artıq miqdarda olması inkişaf etməyən hamiləlik riskini artırır.
- Anada polikistoz yumurtalıq sindromu, qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, kompensasiya olunmamış şəkərli diabet, piylənmə və s. ilə əlaqəli ola bilən hormonal disfunksiya. Bu patologiyalarda D vitamininin mübadiləsi poza bilər, bətn selikli qişasının reseptorlarının vəziyyəti pisləşə bilər, normada hamiləliyin normal inkişafını təmin etməli olan yumurta hüceyrələrinin keyfiyyəti və immun reaksiyaları zərər çəkə bilər.
- Genetik mutasiyalar, somatik xəstəliklər və s. fonunda antifosfolipid sindrom və tromboza meyillik. Xorion (gələcək plasenta) nahiyəsində mikrosirkulyasiyanın pozulması döl yumurtasının məhv olmasına səbəb ola bilər.
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar. Onlar qadının cinsiyyət orqanları tərəfindən funksional pozğunluqlara səbəb ola bilər, bununla da hamiləliyin erkən dövrlərdə inkişafını pozur.
- Bəzi kateqoriya farmakoloji preparatların qəbulu. Birinci trimestrdə, dölün orqan və sistemlərinin təşəkkül tapdığı dövrdə, mümkün olduqda qadın orqanizminə dərman yükü ya minimal olmalı, ya da ümumiyyətlə olmamalıdır. Tədqiqatlarda göstərilmişdir ki, donmuş hamiləliyin səbəbi sitostatik və göbələkəleyhinə preparatlar, qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, antidepressantlar və yüksək dozada A vitamini ola bilər.
Son zamanlar donmuş hamiləliyin yaranmasında orqanizmdə D vitamini çatışmazlığı, folat və omega-3 doymamış yağ turşularının defisiti getdikcə daha çox rol oynayır. Buna görə mayalanmaya hazırlıq mərhələsində orqanizmi bu vacib nutrientlərlə doyurmaq vacibdir. Preqravidar hazırlığın optimal müddəti ən azı 3 aydır. Orqanizmdə D vitamininin konsentrasiyasını müəyyən etmək üçün 25-hidroksixolekalsiferol üçün qan analizi verilməsi tövsiyə olunur, nəticələri qadına D vitamininin profilaktik və ya müalicəvi dozasının lazım olduğunu müəyyən etməyə imkan verəcək.
Təsnifat
Donmuş hamiləliyin 2 klinik variantı ola bilər:
- Anembrioniya – boş mayalanmış yumurta vəziyyətidir. Bu, fetal hüceyrələrin ilkin qoyuluşunun olmaması, yaxud mövcud olub lakin lizisə (parçalanmaya) məruz qalması nəticəsində baş verə bilər.
- Embrionun erkən ölümü – bu, USM-də embrion və sarı kisəsi olan mayalanmış yumurtanın müəyyən edildiyi, lakin ürək döyüntüsünün olmadığı vəziyyətdir.
İnkişaf etməyən hamiləliyin növündən asılı olmayaraq, müalicə taktikası eynidir – mayalanmış yumurtanın uşaqlıq boşluğundan gecikdirilmiş və ya təxirəsalınmaz şəkildə çıxarılması.
Klinik mənzərə
Donmuş hamiləliyin simptomları çox vaxt olmur. Bəzi qadınlar qarının aşağı hissəsində cüzi diskomfort, sızıltılı ağrılar və ya cinsiyyət yollarından ləkələnmə xarakterli qanlı ifrazat müşahidə edə bilərlər. Bu cür əlamətlər planlaşdırılmamış şəkildə mama-ginekoloqa müraciət etmək üçün əsasdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Erkən dövrlərdə donmuş hamiləliyin əlamətləri embrion/dölün ürək fəaliyyətini qeydə almaq mümkün olmadıqda transvaginal ultrasəs müayinəsi ilə aşkar edilir. Lakin bu zaman döl yumurtasının kifayət qədər ölçüdə olması (diametri 25 mm-dən çox) və/və ya embrionun büzdüm-təpə ölçüsünün 7 mm və daha çox olması vacibdir. Bu şərtlərə əməl olunmadıqda səhv nəticə mümkündür.
Bəzi hallarda diaqnostika proqramına qanda xorionik qonadotropin səviyyəsinin müəyyən edilməsi də daxil edilir. Bu analiz bətn və bətndənkənar hamiləlik arasında differensial diaqnostika aparmağa imkan verəcək. Belə mürəkkəb hallar bətn boşluğunda yalnız sarı kisəsi və embrionu olmayan kiçik bir qovuqcuğun müəyyən edilməsi ilə əlaqədardır.
Beləliklə, müəyyən klinik vəziyyətlərdə donmuş hamiləlik diaqnozunun qoyulması ciddi çətinliklər yaradır. Bəzən dinamik USM, o cümlədən ikinci mütəxəssisi tərəfindən aparılan müayinə tələb olunur.
Müalicə
Donmuş hamiləliyin müalicəsində 3 variant mümkündür:
- 1-2 həftə ərzində gözləmə taktikası — bu müddət ərzində məhv olmuş döl yumurtasının özbaşına xaric olması baş verə bilər;
- bətn boşluğunun medikamentoz boşaldılması;
- bətn boşluğunun məzmununun vakuum-aspirasiyası.
Gözləmə taktikası yalnız qadının zərurət yarandıqda tez klinikaya çata biləcəyi halda tətbiq edilə bilər. Qanın normal laxtalanması, anemiya və infeksiyanın olmaması da mütləq şərtlərdir.
Əgər bətn boşluğunun boşaldılmasının lazım olduğuna qərar verilibsə, ən qənaətbəxş variant medikamentoz üsuldur. Bunun üçün xəstəyə adətən döl yumurtasının endometriumla (bətnin selikli qişası) əlaqəsini pozan progesteron reseptorları antaqonisti təyin edilir, bir müddət sonra isə qadın bətnin yığılma aktivliyini artıran prostaqlandin analoqu qəbul edir. Bir qayda olaraq, bir neçə saatdan sonra qanlı ifrazatlar görünür və pambıq kimi ağımtıl kəsəyi xatırladan məhv olmuş döl yumurtası xaric olur. Bətn boşluğunun medikamentoz boşaldılmasının nəticələrini qiymətləndirməyə imkan verən USM ən tez 1-2 həftədən sonra aparılır.
Bətn boşluğunun aspirasiyası adətən iltihab əlamətləri olduqda, infeksiyanı dəstəkləyən substratı mümkün qədər tez aradan qaldırmaq lazım gəldikdə tövsiyə olunur. Vakuum-aspirasiya qısamüddətli venadaxili ağrısızlaşdırma altında aparılır. Qadın medikamentoz yuxuya salınır, bu zaman ağrı həssaslığı yatırılır, buna görə xəstə narahatlıq hiss etmir. Ginekoloq servikal kanalı ehmalca genişləndirir və bətn boşluğunun məzmununu aspirasiya edir.
Reabilitasiya
Donmuş hamiləlikdən sonra bütün xəstələrə ginekoloq müayinəsi və mamalıq uğursuzluğunun mümkün səbəblərinin aşkar edilməsi göstərişdir. Xroniki endometritin inkişaf etməyən hamiləliyin daimi yoldaşı olduğunu (bəzi hallarda onun səbəbi, digərlərində isə nəticəsi) nəzərə alaraq, reabilitasiya mərhələsində antibakterial terapiya kursu göstərişdir.
Bətn boşluğunun instrumental boşaldılmasından sonra 1-2 həftə ərzində cinsi fəaliyyəti məhdudlaşdırmaq, ağırlıq qaldırmamaq, isti vanna qəbul etməmək və sauna, hovuz və açıq su hövzələrinə getməmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Donmuş hamiləlik risklərini azaltmaq üçün tövsiyə olunur:
- ginekoloqun nəzarəti altında mayalanmaya hazırlığa əvvəlcədən başlamaq;
- zərərli vərdişləri aradan qaldırmaq;
- somatik xəstəliklərin vaxtında korreksiyasını aparmaq.
Yadda saxla!
Gestasiyanın çox erkən dövrlərində USM aparıldıqda tez-tez embrionun hələ müəyyən edilmədiyi boş döl yumurtası aşkar edilə bilər. Adətən bu ultrasəs fenomeni implantasiya baş verdiyi, lakin döl yumurtasının fetal hissəsinin ölçülərinin çox kiçik olduğu 5 həftəyə qədər müəyyən edilir, buna görə ultrasəs dalğası əks oluna bilmir. Bu vəziyyətdə 1-2 həftədən sonra ultrasəs skanlamasını təkrarlamaq tələb olunur. Beləliklə, 4-5 həftəlik dövrdə USM tez-tez az informativdir, buna görə müvafiq göstərişlər olmadıqda (həkim təyinatı olmadan) onu keçirmək tövsiyə edilmir. Həkim fərdi aparılma planı tərtib edəcək və ultrasəs diaqnostikasından keçmək üçün ən optimal müddətləri müəyyən edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Hamiləliyin pozulması təhlükəsi
- Vərdişi düşük
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
