Öd kisəsi fistulası öd kisəsi ilə bağırsaq, dəri və ya digər strukturlar arasında yaranan patoloji əlaqədir. Çox vaxt uzunmüddətli öd daşı xəstəliyinin ağırlaşması kimi inkişaf edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Biliar fistula
Xəstəlik haqqında
Öd kisəsi fistulaları öd-daş xəstəliyinin kifayət qədər nadir ağırlaşmalarına aiddir, bu ağırlaşma onun uzunmüddətli simptomsuz gedişatı və ya vaxtında aparılmamış cərrahi müdaxilə nəticəsində inkişaf edir. Bu patologiya anamnezində xroniki kalkulyoz xolesistit və ya öd-daş xəstəliyi olan xəstələrin 1,5%-ində aşkar edilir. Öd-daş xəstəliyi zamanı cərrahi müdaxilə vaxtı xəstələrin 0,5-5%-ində daxili biliodiqestiv fistulalar aşkar edilir. Fistul dəliyinin mövcudluğunun aydın ifadə olunmuş simptomatika ilə müşayiət olunmaması səbəbindən, əməliyyatdan əvvəl bu ağırlaşmanın inkişafından yalnız on xəstədən dördü şübhələnə bilir. Digər hallarda öd fistulası intraəməliyyat tapıntısı olur, yəni cərrahi müdaxilə zamanı aşkar edilir.
Səbəbləri
Daxili öd fistulalarının formalaşmasının ən çox rast gəlinən səbəbi öd kisəsi xəstəlikləridir. Xoledoxun (ümumi öd yolunun) qismən və ya tam keçməzliyi ödün axınının pozulmasına və durğunluğuna səbəb olur. Patoloji proses sekretin qatılaşması və onda patogen mikrofloranın fəal çoxalması ilə müşayiət olunur. Davamlı iltihabın ağırlaşması daşların sürətli əmələ gəlməsi olur, onların kisə divarına təzyiqi isə basqı yaralarının yaranmasına və divarın cırılaraq fistul keçidinin əmələ gəlməsinə səbəb olur.
Daxili fistulaların yaranmasına aşağıdakı xəstəliklər səbəb ola bilər:
- öd-daş xəstəliyi;
- xora xəstəliyi;
- mədəaltı vəzin, mədənin, öd kisəsinin, köndələn çənbər bağırsağın bədxassəli şişləri.
Son dərəcə nadir hallarda daxili fistulaların yaranmasından əvvəl parazitar xəstəliklər olur: alveokokkoz, aktinomikoz, exinokokkoz.
Xarici fistulalar adətən öd yollarında aparılan bəzi müdaxilələrdən sonra formalaşır:
- transhepatik drenləmə;
- xolesistotomiya və s.
Çox nadir hallarda xarici fistulalar öd kisəsi xərçənginin və ya öd yollarının travmasının ağırlaşması kimi əmələ gələ bilər.
Təsnifat
Öd axarları fistulaları xarici və daxili növlərə bölünür. Anormal keçidlərin hər bir növünün öz xüsusiyyətləri var.
Xarici öd fistulaları aşağıdakılara bölünür:
- spontan, özbaşına yaranan;
- posttravmatik, qarın travmasının nəticəsi olan;
- cərrahi səhv nəticəsində yaranan əməliyyatdan sonrakı;
- durğun ödün axıdılması üçün xüsusi yaradılan süni kanallar.
Dəliyin xarakterindən asılı olaraq xarici öd fistulaları aşağıdakılardır:
- tam: qaraciyər tərəfindən istehsal olunan ödün hamısı xaricə axır;
- natamam: ödün bir hissəsi bağırsağa daxil olur;
- qarışıq: xaricə axan öd bağırsaq möhtəviyyatı ilə qarışır.
Gedişat xarakterinə görə öd kisəsinin xarici fistulaları daimi və residivləşən (dövri olaraq açılıb-bağlanan) ola bilər.
Daxili fistulaların təsnifatında tam və natamam (yalnız bir dəliyi olan), sadə və mürəkkəb fistulaları ayırd etmək qəbul edilib. Bundan əlavə, onlar müəyyən daxili orqanlarla əlaqəsinə görə təsnif edilir:
- Biliobiliar – axarlar arasındakı anormal keçidlər.
- Biliodiqestiv, xolesistoduodenal, xolesistoqastral, hepatikoxoledoxoqastral və s. Bu qrupa öd kisəsini bağırsağın yaxınlıqdakı sahələri və ya mədə ilə birləşdirən fistulalar daxildir; daxili fistulalar arasında ən çox rast gəlinən növ xolesistoduodenal fistuladır.
- Bronxobiliar və torakobiliar – öd kisəsini bronxlar və ya ağ ciyərlərlə birləşdirən anormal keçidlər. Belə fistulalar nadir formalaşır, onlar hallarin 6%-dən çox olmayan hissəsində diaqnoz qoyulur.
Klinik mənzərə
Öd fistulalarının əlamətləri onların növündən asılıdır. Xarici fistulalarda insan ödlə birlikdə çoxlu miqdarda mikroelement və maye itirir. Ən aydın ifadə olunmuş klinik mənzərə tam xarici fistulalara xasdır. Xəstədə qarında öd, nəcis, irin axan dəliyin olmasından əlavə axoliya (hərfi mənada – «ödün olmaması») əlamətləri yaranır. Bu vəziyyətdə nazik bağırsaqda ödün olmaması səbəbindən həzm prosesi və su-duz balansı pozulur ki, bu da aşağıdakılarla təzahür edir:
- qusma ilə;
- osteoporoz ilə;
- çəki itkisi ilə;
- avitaminoz ilə;
- saç tökülməsi ilə;
- iştahanın azalması ilə;
- hipoxrom anemiya ilə;
- trofik dəri pozğunluqları ilə.
Daxili fistulalar adətən spesifik simptomatikaya malik olmur, çünki əsas xəstəliyin – xora xəstəliyi, xroniki kalkulyoz xolesistit və s. – arxasında maskalanır.
Mədə-bağırsaq möhtəviyyatının öd axarlarına atılması ilə müşayiət olunan biliodiqestiv fistulalar xolangitin inkişafına səbəb olur. Bu ağırlaşma bir sıra spesifik əlamətlərlə müşayiət olunur:
- ishal;
- qusma ilə müşayiət olunan ürəkbulanma;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə intensiv ağrılar;
- temperaturun kritik həddə qədər yüksəlməsi;
- gecələr yaranan dəri qaşınması ilə müşayiət olunan mexaniki sarılıq.
Böyük konkrementin öd-bağırsaq fistulası vasitəsilə bağırsağa keçməsi zamanı kəskin bağırsaq keçməzliyi yarana bilər. Məhz o, bəzən patoloji keçidin formalaşmasına işarə edən ilk əlamət olur.
Nadir rast gəlinən bronxobiliar və torakobiliar fistulalar aşağıdakıların yaranmasına səbəb olur:
- döş qəfəsində kəskin ağrı;
- tənəffüs pozğunluqları;
- öd, irin və qanla müşayiət olunan bəlğəmli öskürək.
Bu formada patologiyası olan xəstəyə təcili cərrahi yardım göstərilməzsə, şokun inkişafı ilə əlaqədar ölüm baş verə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xarici fistulaların aşkar edilməsi çətinlik yaratmır. Həkim qarın divarındakı dəliyi müayinə edir və palpasiya edir, bundan sonra USM və fistuloqrafiya (fistul keçidinə kontrast maddə yeridilməklə rentgen) təyin edir.
Biliobiliar fistulaların diaqnostikası aşağıdakı diaqnostik manipulyasiyaların tətbiqi ilə aparılır:
- ümumi öd axarında daşların olmasını və öd axarlarının keçiriciliyini müəyyən etməyə imkan verən xoledoxoskopiya;
- biliobiliar fistulanı vizuallaşdırmağa imkan verən kontrastlı endoskopik retroqrad xolangiopankreatoqrafiya.
Bu müayinələr zamanı əldə edilən məlumatlar əməliyyatın seçiminə təsir edir. Əlavə olaraq fistulanı xoledoxolitiazdan, bədxassəli şişdən, xroniki pankreatitdən, sklerozlaşdırıcı xolangitdən fərqləndirməyə imkan verən differensial diaqnostika aparılır.
Biliodiqestiv fistulaların aşkar edilməsi üçün qarın boşluğunun icmal rentgenoqrafiyası aparılır, habelə kontrastlaşdırma ilə müayinə edilir. Zərurət olduqda EQDS yerinə yetirilə bilər. Bronxobiliar və torakobiliar fistulalardan şübhələnildikdə döş qəfəsinin rentgeni aparılır.
Ümumi müayinələrə qanın və sidiyin klinik analizləri, qanın biokimyası (qaraciyər sınaqları, infeksiya testləri) və s. daxildir. Zərurət olduqda müayinələrin siyahısı genişləndirilir.
Müalicə
Öd fistulaları yalnız cərrahi yolla müalicə olunur. Patologiyanın xarici formasında əməliyyat müdaxiləsinin xarakteri ödün normal axınına nəyin mane olmasından asılıdır. Əməliyyatın məqsədi mayenin normal keçidini bərpa etməkdir. Bunun üçün daşlar və ya şiş çıxarılır, anormal dəlik tikilir. Cərrahi üsulun seçimi xəstənin vəziyyətindən, yaşından və öd axarlarının vəziyyətindən asılıdır.
Xarici fistulalarda ən yaxşı üsul öd axarının uc-uca tikilməsi hesab olunur. Daxili fistulanın çıxarılması məqsədilə yerinə yetirilən əməliyyat müdaxiləsi fistulanı əmələ gətirən orqanların ayrılmasından və anormal dəliklərin tikilməsindən ibarətdir. Öd kisəsi əməliyyatları adətən laparoskopik, endoskopik və ya açıq üsulla aparılır. Bəzi hallarda robotlaşdırılmış cərrahiyyənin tətbiqi mümkündür.
Fistulaların digər formalarının müalicəsi də patoloji keçidin bağlanmasından ibarətdir. Bəzi hallarda əlavə olaraq xolesistektomiya aparılır. Bağırsaq keçməzliyində bağırsağın müəyyən sahəsinin kəsilməsi və konkrementin çıxarılması tələb olunur.
Reabilitasiya
Bərpaedici əməliyyatdan sonrakı dövr 3–4 həftə çəkir. Bu müddət ərzində aşağıdakılar zəruridir:
- fiziki yüklənmələri məhdudlaşdırmaq;
- həkim tərəfindən təyin olunan pəhrizə əməl etmək;
- hamam və sauna, hovuz, çimərlik və solyariyə getməkdən çəkinmək.
Müalicə edən həkim ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün preparatlar təyin edir, həmçinin sağalmaya nəzarət üçün klinikaya baş çəkmə qrafiki tərtib edir.
Profilaktika
Öd fistulasının formalaşmasının qarşısını almağın yeganə üsulu – az invaziv üsullardan istifadə etməklə öd daşı xəstəliyinə görə əməliyyatın vaxtında aparılmasıdır.
Yadda saxla!
Öd kisəsində fistulaların yaranması insanın sağlamlığı və həyatı üçün ciddi təhlükə yaradır. Ödün fistul keçidi vasitəsilə nəzarətsiz axını, təcili cərrahi yardım göstərilmədikdə ölümlə nəticələnən biliar peritonitin inkişafına və ya geniş daxili qanaxmaya səbəb ola bilər. Bundan əlavə, öd fistulaları aşağıdakılara səbəb ola bilər:
- qaraciyərin antitoksik funksiyasının pozulması;
- ağır intoksikasiya;
- daxili orqanların kəskin disfunksiyası.
İnsan nə qədər gec yardım üçün müraciət edərsə, ciddi həyat üçün təhlükəli ağırlaşmaların inkişaf təhlükəsi bir o qədər yüksək olur. Məhz buna görə də hər hansı şübhəli simptomlar yarandıqda təcili olaraq qastroenteroloqa müraciət etmək lazımdır. Yalnız öd kisəsi fistulalarının vaxtında aşkar edilməsi və onların cərrahi yolla aradan qaldırılması xəstənin sağlamlığı və həyatı üçün əlverişli proqnozu qoruyub saxlayır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
