Ovulyator sindrom ovulyasiya dövründə qarnın aşağı hissəsində, adətən birtərəfli ağrı ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Ağrı çox vaxt qısamüddətli və xoşxassəli olur.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Mittelschmerz

Xəstəlik haqqında

Yumurtalıq: follikullar və sarı cisim; boru və yumurtalıq (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Bir çox qız və qadınlar ovulyator sindromun nə olduğu və nə üçün baş verdiyi ilə maraqlanır. Bu cür vəziyyət tsiklik xarakter daşıyır, yəni menstrual tsiklə xas olan proseslərlə səbəb-nəticə əlaqəsindədir. Gəlin, qadın orqanizmində normada və ondan yayınma zamanı nələrin baş verdiyini araşdıraq.

Menstrual tsiklin əvvəlində daxilində yumurta hüceyrəsi olan follikulun mürəkkəb yetişmə prosesi başlayır (yumurta hüceyrəsi də sinxron şəkildə yetişərək mümkün mayalanmaya hazırlaşır). Oosit (yumurta hüceyrəsi) “yetkinləşdikdə” yumurtalıqda yerləşən follikul tədricən çölə doğru qabarır. Ona uşaqlıq borusunun fimbriyaları yaxınlaşır ki, ovulyasiyadan dərhal sonra qadın cinsiyyət hüceyrəsini tutub borunun lümeninə – normada spermatozoidlə görüşün baş verdiyi yerə – nəql etsin.

Bəs yumurta hüceyrəsi özü üçün özünəməxsus “evcik” olan follikuldan necə çıxacaq? Bu proses hipofizdə istehsal olunan lyuteinləşdirici hormonun (LH) səviyyəsinin qalxması ilə işə düşür. Adətən fizioloji ovarial tsikldə ovulyasiya, əsasən səhər saatlarında başlayan LH səviyyəsinin qalxmasından təxminən 36 saat sonra baş verir.

Lyuteinləşdirici hormonun konsentrasiyasının artması bir tərəfdən yumurta hüceyrəsinin yetişməsini başa çatdırır, digər tərəfdən isə follikulda prostaqlandinlərin sintezini aktivləşdirir. Sonuncular oositi özündə saxlayan yumurta daşıyan qabarcığın ayrılmasına və uşaqlıq borusunun son hissəsi tərəfindən tutulmasına kömək edir. Bununla yanaşı, prostaqlandinlər ağrı hissiyatının formalaşmasına cavabdeh olan spesifik sinir reseptorlarını qıcıqlandıra bildiyi üçün ovulyator ağrının səbəbi ola bilər. Bundan başqa, bu maddələr uşaqlığın cisminin spazmına səbəb olur ki, bu da ağrının intensivliyini daha da gücləndirir.

Beləliklə, ağrılı ovulyasiyanın səbəbləri bilavasitə prostaqlandin mexanizmi ilə bağlıdır. Bəzi xəstələrdə bu maddələr artıq miqdarda istehsal oluna bilər, digərlərində isə normal sintezə baxmayaraq, hüceyrə reseptorlarının prostaqlandinlərə həssaslığı artmış olur. Nəticədə tipik ovulyator ağrı və bu sindroma müşayiət edən digər neyrovegetativ simptomlar meydana çıxır.

Səbəbləri

Ovulyator sindromun səbəbləri və risk faktorları

Ovulyator sindrom prostaqlandin disbalansı ilə bağlıdır. Bu cür vəziyyətin ehtimalı emosional cəhətdən labil, stresə meylli qız və qadınlarda, həmişə və hər şeydə ən yaxşı olmaq istəyən mükəmməliyyətçi xəstələrdə (“əlaçı” sindromu) artır. Həmçinin çəki defisiti, kifayət qədər olmayan yuxu (gecə 8 saatdan az) və həddindən artıq yorğunluq da rol oynayır. Ovulyasiya sindromu daha çox gənc qızlarda rast gəlinir ki, bu da onlarda hipotalamo-hipofizar sistemin kifayət qədər yetkin olmaması ilə bağlıdır.

Təsnifat

Ovulyator sindrom aşağıdakı formalarda ola bilər:

ağırlaşmış, əgər yumurtalıq apopleksiyasına səbəb olarsa;
ağırlaşmamış, əgər qarındaxili qanaxma olmazsa.

Klinik mənzərə

Ovulyator sindromun əsas əlamətləri

Ovulyator sindromda qarnın aşağı hissələrində, xüsusilə ovulyasiya olunmuş yumurtalığın yerləşdiyi tərəfdə daha çox ifadə olunan kəskin ağrı yaranır. Ağrı hissiyatına ürəkbulanma, qusma, güclü tərləmə kimi vegetativ təzahürlər müşayiət edə bilər. Vegetativ disbalansın inkişafına da provoiltihabi prostaqlandinlər cavabdehdir.

Tez-tez ovulyator sindroma cinsiyyət yollarından 2-3 gün ərzində davam edə bilən az miqdarda qanlı ifrazat müşayiət edir. Onların yaranması menstrual tsikl ərzində baş verən hormonal dəyişikliklərlə bağlıdır. Belə ki, follikulun cırılmasından sonra onun endokrin funksiyası bir qədər azalır, əmələ gəlmiş sarı cisim isə hələ tam işə qoşulmayıb. Nəticədə estrogenlərin səviyyəsi bir qədər aşağı düşür, bu da uşaqlıq selikli qişasının cüzi rədd olunmasına səbəb olur, bu isə öz növbəsində ləkələnmə xarakterli qanlı ifrazatla təzahür edir.

Ovulyasiya sindromunda bədən temperaturu çox vaxt normal olur, lakin bəzən cüzi yüksəlmə müşahidə oluna bilər. Qan analizində də leykositlərin səviyyəsi yüksələ bilər, lakin bu patoqnomonik əlamət deyil.

Bununla yanaşı, ovulyator sindrom bəzi hallarda apopleksiya adlanan son dərəcə ifadəli formaya malik ola bilər. Bu, ovulyasiya olunmuş follikulun yerində yumurtalığın kifayət qədər böyük cırılmasıdır, qarın boşluğuna qanaxma ilə müşayiət oluna bilər. Adətən bu ağırlaşmanın ehtimalı yumurtalığın damar şəbəkəsinə bu və ya digər şəkildə təsir edən vəziyyətlərdə artır. Apopleksiyanın risk amilləri aşağıdakılardır:

kiçik çanaq varikoz genişlənməsi fonunda qanla dolğunluq;
periovulyator dövrdə coşqun cinsi əlaqə;
keçirilmiş kiçik çanaq orqanlarının iltihabi xəstəlikləri;
keçmişdə qarın boşluğunun aşağı mərtəbəsi orqanlarında aparılmış əməliyyatlar;
menstrual tsiklin ortasında həddindən artıq silkələnən sürüşlə hərəkət.

Ovulyator sindromdan fərqli olaraq, yumurtalığın apopleksiyası, əgər konservativ tədbirlərlə qarındaxili qanaxmanın qarşısını almaq mümkün olmazsa, təcili cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Ovulyator sindromun diaqnostikası

Ovulyator sindromdan şübhələnməyə əsas verən şikayətlər olduqda ginekoloq kresloda müayinə aparır (aynalar və manual üsullar vasitəsilə). Palpasiya zamanı tez-tez həssas olan bir qədər böyümüş yumurtalığın aşkar edilməsi diaqnozu təsdiqləyir. Bundan başqa, qadında subyektiv hissiyatlarla müşayiət olunan ovulyasiyanın digər əlamətləri də aşkar olunur:

şəffaf və çəkilən vaginal seliyi;
bəbək simptomu – şəffaf seliklə dolmuş servikal kanalın dairəvi xarici dəliyi;
süd vəzilərinin şişkinləşməsi və həssaslığı.

Diaqnostika proqramına həmçinin kiçik çanaq orqanlarının USM-i daxil edilir. Bu tədqiqat ovulyator sindromun apopleksiyadan differensiasiyasında kömək edir, apopleksiya zamanı qarın boşluğunda orta və ya əhəmiyyətli miqdarda sərbəst maye aşkar oluna bilər. Bundan əlavə, ultrasəs skanlaşdırma heç vaxt cinsi həyat yaşamamış xəstələrdə diaqnozun qoyulmasında əvəzsiz kömək göstərir.

Həkim appendisit, sidik-daş xəstəliyi, bətndənkənar hamiləlik, yumurtalığın apopleksiyası və s. kimi müxtəlif cərrahi patologiyalarla differensial diaqnostika aparır. Düzgün qoyulmuş diaqnoz müvafiq müalicə taktikasını müəyyən edir.

Müalicə

Ovulyator sindromun müalicə istiqamətləri

Ovulyator sindromun müalicəsinin əsasını konservativ terapiya təşkil edir.

Ovulyator ağrının aradan qaldırılması üçün ən effektiv olanlar qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələrdir. Bu preparatlar prostaqlandinlərin sintezini yatırır və beləliklə ağrı hissiyatını aradan qaldırır.

Əgər xəstə eyni zamanda kontrasepsiyaya da ehtiyac duyursa, ideal variant hormonal kombinə edilmiş kontraseptivlərdir. Onlar ovulyasiyanı yatırır və eyni zamanda prostaqlandinlərin əmələ gəlməsini azaldır. Ginekoloq qadının istəkləri, dərinin vəziyyətinin xüsusiyyətləri və ümumi sağlamlıq səviyyəsi əsasında optimal vasitəni seçməyə kömək edəcək.

Əgər ovulyasiya prosesində dayanmayan qarındaxili qanaxma ilə müşayiət olunan yumurtalığın cırılması baş veribsə, cərrahi müdaxilə göstərişdir. Əməliyyat qarnın ön divarında 3 kiçik deşik vasitəsilə laparoskopik üsulla aparılır. Müalicə yumurtalığın tikilməsi və qarın boşluğunun yuyulmasından ibarətdir.

Reabilitasiya

Əgər ovulyator sindrom cərrahi müalicə tələb edən yumurtalıq apopleksiyasının inkişafına səbəb olubsa, reabilitasiya mərhələsində aşağıdakı tədbirlər faydalı ola bilər:

cinsi istirahət və həddindən artıq fiziki aktivliyin məhdudlaşdırılması (yara sağalana qədər);
fizioprosedurlar;
çanaq dibi əzələlərinin gimnastikası;
kombinə edilmiş hormonal kontraseptivlər.

Profilaktika

Ovulyator sindromun profilaktikası

Ovulyator sindromun profilaktikasına aşağıdakılar daxildir:

tam dəyərli 8 saatlıq gecə yuxusu;
əmək və istirahətin rasional növbələşdirilməsi (əqli əməyin fiziki əməklə əvəz olunması, həftə sonları istirahət);
cinsi sferanın harmoniyası;
kifayət qədər omeqa-3 turşuları olan rasional qidalanma (yağlı dəniz balığı, avokado, bitki yağları – xüsusilə zeytun və kətan yağı).

Sağlam həyat qaydaları pozulmuş prostaqlandin kaskadının bərpasına kömək edəcək.

Yadda saxla!

Bu sindromu olan qadınların əksəriyyətində ovulyator ağrılar tsiklin ortasına düşür. Lakin bu qayda yalnız tsiklinin müddəti 28 gün olan xəstələr üçün doğrudur. Əgər tsikl daha uzundursa (normada o, 24-35 gün arasında dəyişə bilər), onda ovulyator ağrılar əvvəlki aybaşının başlanmasından təxminən 2 həftə əvvəl baş verir. Bu, cırılmış follikulun yerində əmələ gələn sarı cismin dəqiq 2 həftə “yaşaması” ilə bağlıdır.

Vurğulamaq istərdim ki, özünüzə müstəqil şəkildə diaqnoz qoymamalısınız. Bu incəlikləri yalnız bir məqsədlə izah edirəm ki, siz qadın orqanizminin nə qədər mürəkkəb qurulduğunu anlayasınız. Əgər hər hansı narahatedici simptomlar yaranarsa, ən doğru qərar mütəxəssisin qəbuluna yazılmaqdır. Ginekoloq düzgün diaqnoz qoyacaq, ona uyğun olaraq zərurət olduqda müalicə təyin ediləcək.