Parafimoz geri çəkilmiş sünnət dərisinin penis başının arxasında sıxılıb ilkin vəziyyətinə qaytarıla bilməməsidir. Qan dövranını poza bildiyindən uroloji təcili vəziyyətdir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Sünnət dərisinin boğulması

Xəstəlik haqqında

Parafimoz – sünnət dərisinin penisin başını sıxması nəticəsində inkişaf edən kəskin patoloji vəziyyətdir. Fimozun ağırlaşmasıdır.

Parafimoz zamanı penisin başcığının yuxarı hissəsi sünnət dərisinin daralmış həlqəsində sıxılıb qalır, bu da onun qan təchizatının və innervasiyasının pozulmasına səbəb olur. Bu, təxirəsalınmaz ixtisaslaşdırılmış yardım tələb edən təcili cərrahi vəziyyətdir. Klinik əlamətlərə məhəl qoyulmadıqda başcığın nekrozu və sünnət dərisi həlqəsinin işemik qanqrenası inkişaf edə bilər. Bəzən xəstələr ilk dəqiqələrdə problemi özbaşına aradan qaldıra bilirlər, lakin əksər hallarda uroloqun köməyi tələb olunur.

Səbəbləri

Parafimozun səbəbləri və risk faktorları

Bu xəstəliyin əsasında əvvəlcədən daralmış sünnət dərisi həlqəsinin (fimozun) mövcudluğu durur, o, müəyyən anda penisin başcığını tac şırımı zonasında sıxır.

Bu vəziyyətin inkişafının səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:

penisin travması və ya bu nahiyədə aparılan cərrahi müdaxilələr;
cinsi yolla yayılan infeksiyalar;
intim gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi;
dermatoloji xəstəliklər (neyrodermit, psoriaz).

Yuxarıda göstərilən amillər penisin başcığı ilə sünnət dərisi arasında çapıq və birləşmələrin əmələ gəlməsinə səbəb olaraq sıxılma riskini artırır. Eyni vəziyyət penis nahiyəsində həddindən artıq dəri həcmi ilə xarakterizə olunan anatomik xüsusiyyətlər (hipertrofik fimoz) fonunda da inkişaf edə bilər.

Nazikləşmiş (atrofik) sünnət dərisinin düzgün olmayan şəkildə dartılması parafimoza səbəb ola bilər. Uşağın erkən yaşından etibarən fizioloji fimoz problemini özbaşına həll etməyə çalışan valideynlər penisin başcığının sıxılmasına səbəb ola bilərlər.

Göstərilən səbəblərdən başqa, penis nahiyəsində dərinin elastikliyini azaldan və başcığın sıxılıb qalmasına gətirib çıxara bilən amillər də mövcuddur:

metabolizmin pozulması (şəkərli diabet);
skleroderma, düyünlü periarteriit;
allergik reaksiyalar;
qasıq nahiyəsinin müntəzəm soyuqlaması və ya həddindən artıq qızması;

Yeniyetmə yaşında tez-tez masturbasiya parafimoz riskini artırır, xüsusən də cinsi yetişkənlik fonunda cinsiyyət üzvünün sünnət dərisinə nisbətən qeyri-bərabər böyüməsi zamanı.

Təsnifat

Parafimozun inkişaf mərhələləri

Etioloji əlamətdən asılı olaraq parafimozun aşağıdakı növləri ayırd edilir:

Hipertrofik. Bu halda sünnət dərisinin daralması və sıxılmasının səbəbi dəri artıqlığıdır. Onun penisin başcığı nahiyəsindəki büküşləri penisin yuxarı hissəsinin «sıxılıb qalması» üçün əlverişli şərait yaradır.
Atrofik. Müvafiq nahiyədə dəri örtüyünün nazikləşməsi nəticəsində inkişaf edir.
Çapıqlı. Xəstəliyin ən geniş yayılmış formasıdır. İltihabi proses nəticəsində sünnət dərisinin daxili səthi ilə penisin başcığı arasında çapıqların, sinexiyaların, birləşmələrin əmələ gəlməsi nəticəsində formalaşır.

Patoloji prosesin gedişində uroloqlar bir neçə mərhələ ayırd edirlər:

Ödem mərhələsi. Bu, sıxılmanın erkən dövrüdür. Penisin başcığı şişir, göyərir. Onu sünnət dərisi kisəsinə geri yerləşdirməyə cəhd edildikdə xəstə güclü ağrı hiss edir.
Sinir uclarının ölmə mərhələsi. Penisin başcığının rəngi tünd bənövşəyi rəngə dəyişir. Ödem qalır, lakin ağrı xeyli az ifadə olunur. Belə «yalançı rifah» xəstə üçün təhlükə siqnalıdır. Diskomfort hissi sünnət dərisi tərəfindən daimi sıxılma fonunda sinir uclarının tədricən ölməsi səbəbindən yox olur.
Nekroz mərhələsi. Penisin başcığının davam edən sıxılması səbəbindən onun toxumaları tədricən ölür, o qaralır. Dönməz dəyişikliklər inkişaf edir. Zədələnmiş toxumalar nahiyəsində patogen mikroorqanizmlər fəal şəkildə çoxalaraq klinik mənzərəni ağırlaşdıran iltihaba səbəb olur.

Parafimozun uğurlu müalicəsinin girovu ixtisaslaşdırılmış yardıma mümkün qədər erkən müraciət etməkdir.

Klinik mənzərə

Parafimozun əsas əlamətləri

Parafimoz – nəzərdən qaçırmaq mümkün olmayan xəstəlikdir. Kəskin şəkildə inkişaf edir. Penisin başcığının daralmış sünnət dərisi həlqəsi tərəfindən sıxılmasından sonra meydana çıxan güclü ağrı sindromu ilə başlayır. Sıxılmanın tipik yerləşməsi tac şırımının altındadır.

Spontan ağrıdan başqa xəstə parafimozun aşağıdakı əlamətlərini qeyd edir:

başcığın ölçücə böyüməsi (venoz damarların sıxılması fonunda qanın axınının pozulması səbəbindən şişir);
başcığı sünnət dərisi kisəsinə geri yerləşdirməyə cəhd edildikdə ağrı;
başcığı örtən dərinin rənginin dəyişməsi (çalar toxumaların zədələnmə mərhələsindən asılı olaraq göyümtüldən qaraya qədər dəyişir).

Vaxtında müalicə olunmadıqda başcığın nekrozu, bakterial infeksiya qoşulduqda isə penisin qanqrenası inkişaf edir. Lokal bədən temperaturu yüksəlir, xəstə güclü ümumi zəiflik, üşütmə qeyd edir.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Parafimozun diaqnostikası

Parafimozun diaqnostikası ilə xəstənin ilk müayinəsi zamanı uroloq həkim məşğul olur. Mütəxəssis şikayətləri və xəstəliyin anamnezini qiymətləndirir. Yekun diaqnozu qoymaq üçün diqqətli obyektiv müayinə kifayətdir. Konservativ müalicə effektiv olmadıqda xəstə əməliyyata hazırlanır.

Cərrahi müdaxilədən əvvəl təcili qaydada əməliyyatönü müayinələr aparılır:

ümumi və biokimyəvi qan analizi;
infeksion profil üzrə analiz (QİÇS, sifilis, virus hepatitləri);
EKQ, flüoroqrafiya.

Ətraflı diaqnostika mümkün əməliyyatdan sonrakı riskləri aradan qaldırmağa imkan verir.

Müalicə

Parafimozun müalicə istiqamətləri

Parafimozda ilk seçim penisin başcığının sünnət dərisi kisəsinə əl ilə (konservativ) geri yerləşdirilməsidir və əksər hallarda uğurlu olur. Bu alınmadıqda cərrahi müdaxilə aparılır.

Xəstəxanaya qədərki mərhələdə vəziyyəti yüngülləşdirmək, ağrı hissini minimuma endirmək və parafimoz ağırlaşmalarının inkişaf riskini azaltmaq üçün cinsiyyət üzvünə soyuq kompres, buzlu kisə və ya sadəcə parçaya bükülmüş dondurucudan çıxarılmış buz qoymaq lazımdır. Bundan sonra qısa müddətdə tibbi yardıma müraciət etmək zəruridir.

Əməliyyatsız parafimozu aradan qaldırmaq üçün penisin başcığını lubrikantla (ən sadə variantlar – vazelin, uşaq kremi, peşəkar olanlar – tərkibində lokal anestetik olan preparatlar) işləmək və onu sünnət dərisi kisəsinə geri qaytarmağa cəhd etmək lazımdır. Bu üsul yalnız sıxılmanın ilk dəqiqələrində istifadə olunur və çox vaxt xəstə tərəfindən özbaşına yerinə yetirilir. Başcığın ödemi proqressivləşdikdə vaxt itirmək olmaz – mümkün qədər tez ixtisaslaşdırılmış yardıma müraciət etmək lazımdır.

O, 2 əsas prinsipə əsaslanır:

penisin başcığının sıxılmasının aradan qaldırılması;
yaşamayan toxumaların çıxarılması.

Birinci məqsədə həkim sünnət dərisinin kəsilməsi (sirkumsiziya) yolu ilə nail olur. O, başcığı azad edərək penisin boynu səviyyəsində sıxıcı toxumaları dairəvi şəkildə kəsir. Onun normal qan dövranı və innervasiyası bərpa olunur. Əməliyyat lokal və ya ümumi anesteziya aparılmasını tələb edir, manipulyasiyaların müddəti 30 dəqiqəyə qədərdir.

Penisin toxumalarının dönməz zədələnməsi (nekroz) hallarında, onun qanla təchizatının uzun müddət pozulması fonunda, uroloq qanqrenanın qarşısını almaq üçün ölmüş sahələri çıxarır. Orqanın formasını bərpa etmək üçün xəstəyə penisin plastikası aparıla bilər.

Uroloqa ən erkən müraciət penisin parafimozunun uğurlu müalicəsinin girovudur.

Reabilitasiya

Parafimozun cərrahi müalicəsindən sonra xəstə həkimin tövsiyələrini ciddi şəkildə yerinə yetirməlidir. İlk bir neçə gün uroloq əməliyyatdan sonrakı yaranın vəziyyətini müşahidə edir, xəstəyə düzgün intim gigiyena texnikasını, sarğı aparılmasını öyrədir.

Çıxışdan sonra 1 ay ərzində xəstəyə istilik və su prosedurları (hamam, sauna gedişləri) tövsiyə edilmir. Fiziki yükləri məhdudlaşdırmaq, cinsi həyatı, masturbasiyanı istisna etmək lazımdır. Həddindən artıq yorulmamaq, tam qidalanmaq vacibdir.

Tam bərpa bəzən 2-3 aya qədər çəkir – bu prosesin sürəti penisin toxumalarının zədələnmə dərəcəsindən və aparılmış əməliyyatın həcmindən asılıdır.

Profilaktika

Parafimozun profilaktikası

Parafimozun spesifik profilaktikası mövcud deyil. Penisin başcığının sıxılıb qalması riskini minimuma endirmək üçün:

şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etmək;
xaotik cinsi əlaqələrdən qaçmaq;
xüsusən yeniyetmə yaşında masturbasiyanı minimuma endirmək;
cinsiyyət sisteminin hər hansı infeksion və ya funksional xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək lazımdır.

Fimozun və ya onun yaranma riskini artıran amillərin vaxtında diaqnostikası üçün uroloqda müntəzəm profilaktik müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur.

Erkən yaşlı uşaqların valideynlərinə oğullarının fizioloji fimozunun gedişinə fəal şəkildə müdaxilə etmək tövsiyə olunmur – bacarıqsız, kəskin hərəkətlər sünnət dərisinin travmasına və zədə yerində çapığın formalaşmasına, yaxud bilavasitə başcığın sıxılmasına səbəb ola bilər.

Yadda saxla!

Uroloq kimi xəstələrin və gənc valideynlərin diqqətini ona yönəltməliyəm ki, parafimoz təcili vəziyyətdir. Adi fimozla tədricən, əvvəlcə konservativ yanaşma tətbiq edərək mübarizə aparmaq mümkündürsə, penisin başcığının sıxılıb qalması zamanı vaxt itirmək olmaz.

Penisin yuxarı hissəsinin ödemi ilə müşayiət olunan ağrı sindromu xəstədən dərhal ixtisaslaşdırılmış yardıma müraciət etməyi tələb edir. Əks halda dönməz nəticələr inkişaf edə bilər.

Erkən diaqnostika ilə bağlı problemlər yeniyetmə yaşında yarana bilər. Masturbasiya fonunda penisin başcığının sıxılması zamanı uşaq seçim qarşısında qalır – bu faktı valideynlərə etiraf etmək və ya gizlətmək. 12-14 yaşda yeniyetmələr artıq ağrıya dözə, diskomfort hissini büruzə vermədən gizlədə bilirlər. Bu amil uroloqa gec müraciətin səbəbi ola bilər. Buna görə valideynlər uşaqların keçid yaşında əlavə qayğı və diqqət göstərməlidirlər ki, bu cür vəziyyətlərin yaranma ehtimalı azalsın.