Osteoporoz — klinik əlamətləri, səbəbi və ağırlıq dərəcəsinə uyğun olaraq diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sümük əriməsi
Xəstəlik haqqında

Osteoporoz sümük toxumasının strukturunun pozulmasına səbəb olan ciddi xəstəlikdir. Sümük daha az sıx və kövrək olur. Əksər hallarda patologiya yalnız sınıq baş verdikdən sonra aşkarlanır. Bu gün xəstəlik ən geniş yayılmış infeksion olmayan patologiyalar sırasında dördüncü yeri tutur, yalnız ürək-damar pozğunluqlarından, onkoloji xəstəliklərdən və diabetdən geri qalır. Xəstəlik xüsusilə yaşlı insanlarda, xüsusən də postmenopauza dövründəki qadınlarda tez-tez diaqnoz qoyulur.
Səbəbləri

Osteoporoz birincili və ikincili növlərə bölünür. Birincili növ orqanizmə hər hansı xəstəliklərin təsiri olmadan yaranır, ikincili növ isə xəstəliklər və ya digər xarici amillər səbəbindən yaranır.
Birincili osteoporoz aşağıdakı kimi olur:
- postmenopauzal (hormonal disbalans zamanı);
- senil (orqanizmin qocalması zamanı);
- idiopatik;
- yuvenil (anadangəlmə patologiyalarla şərtlənir).
İkincili osteoporoz endokrin pozğunluqlar, qan xəstəlikləri, zərərli vərdişlər, qaraciyər və ağciyər xəstəlikləri, A vitamini artıqlığı, D vitamini çatışmazlığı, preparatların (qlükokortikoidlər) qəbulu səbəbindən inkişaf edir.
Təsnifat
Osteoporozun təsnifatı iki formanı əhatə edir. Birincili forma hallarının 86%-ində rast gəlinir və sistem təzahürləri ilə xarakterizə olunur. O, dörd yarımqrupu əhatə edir: postmenopauzal, senil, yuvenil və idiopatik tip.
İkincili forma səbəblərdən asılı olaraq səkkiz formaya bölünür. Onlara endokrin xəstəliklər, həzm pozğunluqları, böyrək zədələnməsi, revmatik patologiyalar, qan xəstəlikləri, genetik pozğunluqlar, habelə müəyyən dərmanların qəbulu daxildir. İkincili osteoporoz növü, xəstəliyin yayılma dərəcəsindən asılı olaraq, həmçinin lokallaşmış və ya sistemli ola bilər.
Klinik mənzərə

Bu xəstəliyin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, klinik simptomlar hər hansı travma baş verənə qədər meydana çıxmır. Osteoporoz onunla təhlükəlidir ki, xəstəlik cüzi yüklənməyə cavab olaraq sınıqla təzahür edir. Bəzən sınıqlar insan üçün nəzərəçarpmaz ola bilər (məsələn – onurğaların bədən yükünə davam gətirmədiyi və «yastılaşdığı» kompression sınıqlar).
Osteoporozun əsas simptomları:
- bud-çanaq oynaqlarında, onurğanın oma şöbəsində, qabırğalarda və döş qəfəsində ağrı;
- tez-tez baş verən qıcolmalar, əzələlərdə gərginlik;
- duruşun və dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif şöbələrinin pozulması;
- cüzi yıxılma və ya hər hansı yükün qaldırılması zamanı beldə ağrılı hissiyyatın yaranması (onurğaların yerdəyişməsi zamanı);
- boyun qısalması (onurğaların kompression sınığı zamanı);
- kürəkarası nahiyədə ağırlıq simptomları (onurğaların yerdəyişməsi zamanı);
- eyni vəziyyətdə qalarkən kəskin ağrı (onurğaların yerdəyişməsi zamanı).
Vaxtında diaqnostika və müalicə arzuolunmaz nəticələrin qarşısını alacaqdır.
Əsas ağırlaşmalar müxtəlif lokalizasiyalı sınıqlardır ki, onların nəticəsində xəstə əmək qabiliyyətini itirir (tez-tez əlillik halları baş verir). Ən mürəkkəb vəziyyətlər bud sınıqlarıdır, bu adətən yaşlı insanlarda baş verir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika

Osteoporozun müalicəsinin təyin edilməsi diaqnostika aparıldıqdan sonra həyata keçirilməlidir. Anamnezin toplanmasını, xəstənin müayinəsini, endokrin və immun sistemlərin vəziyyətinin müəyyən edilməsini əhatə edən tam dəyərli diaqnostika aparılmalıdır.
Diaqnostikaya aşağıdakılar daxildir:
- ixtisaslaşdırılmış şkala üzrə sınıq riskinin hesablanması;
- onurğanın rentgenoloji müayinəsinin aparılması;
- qanın kompleks analizi;
- densitometriyanın aparılması (sümüklərin sıxlığının tədqiqi);
- qalxanabənzər və paratiroid vəzilərin funksiyasının tədqiqi.
Osteoporozun müalicə taktikasını seçərkən laboratoriya tədqiqatlarının nəticələri nəzərə alınır:
- ümumi qan analizi: leykosit formulunun hesablanması ilə eritrositlərin, trombositlərin, hemoqlobinin, leykositlərin səviyyəsinin müəyyən edilməsi;
- biokimyəvi analizlər: qlükoza, sidik cövhəri, bilirubin, fosfor, qələvi fosfataza, kalsium səviyyəsinin müəyyən edilməsi;
- sümük toxumasının remodelləşməsinin spesifik markerlərinin müəyyən edilməsi
- hormon səviyyəsinin müəyyən edilməsi.
Müalicə uzun müddət çəkir. Aparılan terapiyanın düzgünlüyünə nəzarət etmək üçün xəstələrə müntəzəm olaraq müayinələrdən keçmək və analiz vermək tövsiyə olunur. Məhz bu, osteoporoz zamanı böyük ehtimalla meydana çıxa biləcək ağırlaşmaların qarşısını almağa imkan verəcək.
Müalicə

Osteoporozun diaqnostikasından keçdikdən sonra mütəxəssislər tədqiqatların nəticələrinə əsaslanan müalicə planı hazırlayırlar. Həm konservativ, həm də cərrahi üsullardan istifadə olunur. Konservativ müalicə sümük toxumasının dağılmasının qarşısının alınmasına, ağrı sindromunun aradan qaldırılmasına və oynaqların möhkəmləndirilməsinə yönəldilir.
Müalicə aşağıdakı istiqamətlər üzrə təyin edilir:
- Medikamentoz terapiya. Medikamentoz terapiya üçün tətbiq edilən bütün preparatlar sümük rezorbsiyasını zəiflədən preparatlara və sümük toxumasının sintezini gücləndirən anabolik preparatlara bölünür. Həmçinin medikamentoz kompleksə vitaminlər və tərkibində yüksək miqdarda kalsium olan preparatlar daxildir. Özbaşına müalicə ilə məşğul olmaq lazım deyil, zəruri preparatları yalnız mütəxəssis təyin edə bilər.
- Diyeta (analizlərə əsasən rasiona tərkibində orqanizmdə çatışmayan kalsium və digər elementlərin miqdarı artırılmış məhsullar əlavə edilir).
- Elektroforez və fizioterapiya (ağrı sindromunu aradan qaldırmaq üçün).
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi.
- Lazer terapiyası. Prosedur güclü ağrı və hərəkət çətinliyi zamanı tətbiq edilir.
- Cərrahi müalicə. Sınıq riski yüksək olduqda və ya sınıqdan bilavasitə sonra tətbiq edilir.
Nəzərə almaq vacibdir ki, osteoporoz xəstəliyi zamanı ciddi yüklənmələri istisna etmək və sakit həyat tərzinə üstünlük vermək lazımdır.
Cərrahi müalicə sınıq riski yüksək olduqda və ya sınıqdan bilavasitə sonra tətbiq edilir. Patoloji sınıq baş verdikdə əməliyyat tövsiyə olunur. O, təkcə insanın həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmır, həm də daha erkən aktivləşməyə kömək edir ki, bu da öz növbəsində uzun müddət yataqda qalmaqla əlaqədar ağırlaşmaların riskini azaldır. Bu müdaxilə hətta yaşlı xəstələrdə də aparıla bilər. Müalicə üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
- Boyun osteosintezi – sümük fraqmentlərinin fiksasiyasını təmin edən lövhələr və ya sancaqların (spitsaların) istifadə edildiyi prosedurdur, bu da onların sağalmasına kömək edərək ətrafın funksiyalarını bərpa edir.
- Endoprotezləşdirmə – oynağın tam və ya qismən əvəz edilməsini əhatə edir. Əməliyyatın nəticəsində ətrafın funksiyalarını ən azı 16-20 il müddətinə tam bərpa etmək mümkün olur.
Müdaxilədən sonra xəstələrə analgetiklər və antibiotiklər təyin edilir, həmçinin masaj, müalicəvi bədən tərbiyəsi və fizioterapiyanı əhatə edən bərpa prosedurları aparılır.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Osteoporozun stasionar müalicəsi xəstələrə daimi tibbi nəzarət altında kompleks yanaşma təmin edir ki, bu da xəstəliyin ifadəli formalarında və sınıqların olduğu hallarda xüsusilə vacibdir. Stasionar şəraitində tam müayinə aparılır: densitometriya, kalsium, D vitamini, hormonlar və digər göstəricilər üzrə qan analizləri, habelə böyrəklərin və endokrin sistemin funksiyasının qiymətləndirilməsi. Bu, sümük kütləsinin itirilmə dərəcəsini dəqiq müəyyən etməyə və xəstəliyin endokrin pozğunluqlar və ya dərmanların uzun müddət qəbulu kimi mümkün səbəblərini aşkar etməyə imkan verir. Əldə edilən məlumatlar əsasında sümük toxumasının dağılmasını yavaşladan və onun əmələ gəlməsini stimullaşdıran preparatları özündə əks etdirən fərdi müalicə sxemi hazırlanır. Terapiyanın vacib hissəsini əzələlərin möhkəmləndirilməsinə və koordinasiyanın yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş fiziki məşqlər təşkil edir ki, bu da yıxılma və sınıq riskini azaldır. Xəstələr təhlükəsiz hərəkət etməyi, köməkçi vasitələrdən istifadəni və kalsium və vitaminlərlə zəngin diyetaya riayət etməyi öyrənirlər. Belə kompleks yanaşma xəstəliyin proqressivləşməsinin yavaşımasına, sınıqların tezliyinin azalmasına və xəstələrin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına kömək edir.
Reabilitasiya
Osteoporozun effektiv müalicəsi travmadan sonra bərpa mərhələsini qısaltmağa və xəstəni daha tez fəal həyat tərzinə qaytarmağa yönəlib. Lakin osteoporoz diaqnozu qoyulan hər kəs reabilitasiyadan keçməlidir.
Dayaq-hərəkət sisteminin erkən aktivləşdirilməsi və proqressiv işi üçün əlavə dayaq şəklində xüsusi qurğulardan, məsələn yerimə çərçivələrindən (yürüteçlərdən) istifadə olunur. Düzgün və effektiv reabilitasiya üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi üzrə mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
Həmçinin osteoporozun əsas müalicəsinə əlavə olaraq, bu vəziyyətin yaranmasına səbəb olan xəstəliklərin terapiyası da təyin edilir.
Profilaktika

Osteoporozun profilaktikası aşağıdakı tədbirləri əhatə edir.
- Bədən çəkisinə nəzarət. Orqanizmdə yağ çatışmazlığı tez-tez osteoporozun inkişafına səbəb olur. Bu ona görə baş verir ki, kalsium mübadiləsində iştirak edən vitaminlər yağda həll olan vitaminlərdir – onlar yağlarla mənimsənilir və daşınır.
- Qidalanmaya nəzarət. Balanslaşdırılmış qidalanma rasionu orqanizminizin köhnə sümük toxumasının əvəzinə yeni toxumanın qurulmasına təsir edən lazımi miqdarda maddələrlə doymasına imkan verir.
- Müntəzəm fiziki yüklənmələr. İdmanla məşğul olmaq qan dövranını normallaşdırır və oynaqların, sümüklərin möhkəmlənməsinə kömək edir.
- Alkoqol və siqaretdən imtina (nikotin sümük toxumasından kalsiumun xaric olmasına kömək edir, buna görə siqaret çəkənlər tez-tez bu xəstəlikdən əziyyət çəkirlər).
- Yıxılmaların qarşısının alınması (xüsusilə yaşlı insanlarda). Tarazlığı saxlamağı bacarmaq və ümumi möhkəmləndirici gimnastika ilə məşğul olmaq çox vacibdir.
Simptomlar yarandığı halda diaqnostik tədqiqatları ixtisaslı həkimlər aparmalıdır. İnternet resurslarının məlumatlarından özünüdiaqnostika və özünümüalicə üçün istifadə etmək olmaz.
Yadda saxla!
Menopauza dövründə qadınlar osteoporozla xüsusilə tez-tez üzləşirlər. Bu zaman hətta masanın kənarına dəymə belə bud sümüyünün boynunun sınmasına səbəb ola bilər. Müalicəsiz belə zədələnmələr birləşmir və oynağın funksiyaları bərpa olunmur. Məhz bu səbəbdən hallarının 25%-ində travma ölümlə, 45%-ində isə əlilliklə nəticələnir. Yalnız müalicənin vaxtında başlanması və osteoporozun səbəblərinin aradan qaldırılması bu cür nəticələrin riskini azalda bilər.
Sümük toxumasının seyrəkləşməsi prosesini tam dayandırmaq nadir hallarda mümkün olur. Preparatların təsiri altında bu proses xeyli yavaşıyır, lakin yaşlı insanlar həmişə ehtiyatlı olmalıdırlar: yıxılmalardan, zərbələrdən qaçmalı, travma riski yüksək olan idman növləri ilə məşğul olmamalıdırlar.
Faydalı Məqalələr
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Premenopauza (premenopauza dövrü)
Premenopauza — menopauzadan əvvəl gələn və yumurtalıqların işinin tədricən azalması ilə bağlı olan təbii dövrdür. Ən sadə şəkildə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Revmatologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

