Periodontit

Stomatologiyada periodontitin müxtəlif növlərinə rast gəlinir:

• Birincili – dişlərin keyfiyyətsiz müalicəsi nəticəsində baş verir.
• İkincili – iltihabın səbəbi insan orqanizmindəki patoloji proseslər olur.

Periodontda iltihab mexaniki travma nəticəsində başlayır. Bu, çənəyə zərbə vurulması və ya yeyilməyən bərk əşyaların dişlənməsi ola bilər. Əsasən uşaqlarda rast gəlinir, çünki uşaqlar travmaya daha çox məruz qalırlar. Vaxtında müalicə aparılmasa, xroniki formaya keçir.

Əksər hallarda kariyesin vaxtında və ya düzgün müalicə edilməməsi nəticəsində yaranır. Dişlərin müntəzəm fırçalanmaması, fırçanın vaxtında dəyişdirilməməsi və düzgün olmayan diş pastası mina üzərində kariyes ocaqlarının yaranmasına gətirib çıxarır. Müalicəsiz qalan kariyes periodonta «dəhliz» açır və oraya iltihabı törədən patogen mikroorqanizmlər və bakteriyalar daxil olur.

Bu patologiya formasının səbəbi pulpitin düzgün müalicə edilməməsi və ya güclü təsirə malik maddələrin periodontun dərin qatlarına düşməsidir. Bəzi hallarda çıxarılmış dişin periodontiti baş verə bilər ki, bu zaman diş çuxuru düzgün və ya tam dezinfeksiya edilməmiş olur.

Təsnifat

Apikal periodontit öz forması, ağırlıq dərəcəsi və xarakterik əlamətlərinə görə təsnif edilir:

• Kəskin apikal – çox sürətlə inkişaf edir, zədələnmiş dişə dişləyərkən kəskin ağrı ilə xarakterizə olunur.
• Xroniki apikal – özünü yalnız kəskinləşmə dövründə göstərir, lakin remissiya dövründə patogen proseslər davam edir.

Apikal periodontitin kəskin forması sürətli inkişaf və aydın ifadə olunmuş simptomatika ilə xarakterizə olunur. Əsas təzahür güclü diş ağrısıdır. Diş nahiyəsindəki ağrı dişləyərkən və ya isti içkilərin təsirindən artır, gicgahlara irradiasiya edir. Bundan əlavə, xəstələrdə temperatur cüzi qalxa bilər. Xroniki formaya keçid tez baş verdiyi üçün mütəxəssisə dərhal müraciət etmək lazımdır.

Apikal periodontitin kəskin forması aşağıdakı kimi olur:

• Seroz – diş kökü ilə alveol arasındakı boşluqların seroz ekssudatla dolduğu iltihabi prosesdir. Ağrı kəskin ifadə olunur, üzdə şişkinlik müşahidə oluna bilər.
• İrinli – periodontun irinli ekssudatla dolması ilə xarakterizə olunur. Orqanizmin intoksikasiyasına, hətta qan zəhərlənməsinə gətirib çıxardığı üçün təcili müalicə tələb edir.

Apikal periodontitin xroniki forması kəskin formanın tam müalicə olunmamasının nəticəsidir. Demək olar ki, simptomsuz keçir, bəzən kəskinləşmələr baş verir. Bu zaman kəskin periodontitdəki kimi eyni simptomlar müşahidə oluna bilər. Remissiya dövründə ağrı sakitləşir, lakin bununla yanaşı dişətlərində fistullar əmələ gələ bilər, həmçinin ağızdan xoşagəlməz qoxu olur. Müalicəyə başlanmasa, bu, kistlərin əmələ gəlməsinə və digər ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxara bilər.

Xroniki periodontitin bir neçə forması olur:

• Qranulyasiyaedici – periodont toxumalarının iltihabı zamanı qranulyasiya toxumasının artması baş verir ki, bu da sümük toxumasının dağılmasına və dişətində fistulun əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Əsas təzahür ağızdan gələn iyrənc qoxudur.
• Qranulomatoz – iltihabi proses diş kökünün ucunda başlayır ki, bu da fibroz toxumanın əmələ gəlməsinə və qranulomanın formalaşmasına gətirib çıxarır. Xəstələrdə dişətinin hiperemiyası, şişkinlik müşahidə olunur, həmçinin fistul əmələ gələ bilər.
• Fibroz – ən sakit keçən forma olub, periodont toxumasının fibroz toxuma ilə əvəz olunması və rentgendə periodontal yarığın genişlənməsi ilə xarakterizə olunur. Adətən şikayət olmur, bəzən dişin rəngi tündləşir.

İstənilən xəstəlik kimi, periodontitin xroniki forması da kəskinləşmə və remissiya mərhələləri ilə keçir. Kəskinləşmənin əsas risk amili orqanizmin soyuqlaması və ya virus infeksiyasıdır. Remissiya dövründə diş narahatlıq yaratmır, lakin kəskinləşmə dövründə aşağıdakı simptomlar müşahidə olunur:

• Kəskin ağrı.
• Dişin «böyümüş» hissi.
• Dişətində təzyiq və gərginlik hissi.
• Boyun limfa düyünlərinin böyüməsi.

Simptomlar olmasa belə, periodontda patoloji proseslər davam edir ki, bu da təkcə dişin itirilməsinə deyil, həm də sümük toxumasının dağılmasına və sonradan çənənin sınmasına gətirib çıxara bilər.