Piriform əzələ sindromu sağrı nahiyəsindəki armudvari əzələnin oturaq sinirini qıcıqlandırması ilə yaranan sağrı ağrısı və ayağa yayılan ağrıdır. Məşqlər, fizioterapiya və lazım olduqda inyeksiyalar əksər hallarda kömək edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Armudvari əzələ sindromu
- dərin sağrı sindromu
- piriform sindromu
Xəstəlik haqqında
Piriform əzələ sindromu sağrı nahiyəsində yerləşən armudvari (piriform) əzələnin oturaq sinirini qıcıqlandırması nəticəsində yaranan ağrı sindromudur. Armudvari əzələ oma sümüyünün ön səthindən başlayıb bud sümüyünün böyük burmuna birləşir və budu xaricə fırladır. Oturaq siniri bu əzələnin altından, bəzi insanlarda isə onun içindən keçir. Əzələ gərginləşdikdə, spazma düşdükdə, zədələndikdə və ya qalınlaşdıqda sinir sıxılır və qıcıqlanır.
Sindrom dərin sağrı ağrısının və ayağa yayılan ağrının (işialgiyanın) səbəblərindən biridir. Lakin belə ağrının daha çox rast gəlinən səbəbi bel fəqərələrarası disk yırtığıdır, ona görə diaqnozu qoymaq üçün bel şöbəsindən gələn radikulopatiya və digər səbəblər istisna edilməlidir. Piriform sindromu daha çox orta yaşlı insanlarda, uzun müddət oturan şəxslərdə və idmançılarda rast gəlinir.
Vaxtında aparılan konservativ müalicə əksər hallarda yaxşı nəticə verir, lakin ağrı xronikiləşdikdə gündəlik fəaliyyəti və yuxunu xeyli məhdudlaşdıra bilər.
Səbəbləri
Sindromun əsasında armudvari əzələnin uzunmüddətli gərginliyi, mikrotravmaları və ya anatomik xüsusiyyətlər dayanır. Çox vaxt bir neçə amil birlikdə təsir edir.
- uzun müddət oturma – xüsusən sərt səth üzərində və ya arxa cibdə pul kisəsi saxlayaraq; sürücülər və ofis işçiləri risk qrupundadır;
- idman yükü – qaçış, velosiped, futbol, ağırlıq qaldırma zamanı əzələnin həddən artıq və təkrar yüklənməsi, isinmədən məşq etmək;
- travma – sağrı nahiyəsinə zərbə, yıxılma, əzələnin dartılması;
- oturaq sinirinin anatomik variantları – sinirin və ya onun bir şaxəsinin əzələnin içindən keçməsi;
- biomexanika pozuntuları – çanağın əyilməsi, bud-çanaq oynağının hərəkət məhdudluğu, ayaq uzunluqları fərqi, yastıpəncəlik, düzgün olmayan yeriş;
- bel və oma-qalça oynağının problemləri – ağrıya cavab olaraq əzələnin refleks spazmı;
- zəif sağrı və gövdə əzələləri – yükün armudvari əzələyə düşməsinə səbəb olur;
- nadir hallarda – sağrı nahiyəsində həcmli törəmə (abses, hematoma, şiş) və ya əməliyyatdan sonrakı çapıqlar.
Formaları
Səbəbinə görə piriform sindromunun iki forması ayırd edilir:
- birincili – əzələnin və ya oturaq sinirinin anatomik xüsusiyyətləri ilə bağlıdır, məsələn, sinirin əzələnin içindən keçməsi və ya əzələnin iki başlı olması;
- ikincili – daha tez-tez rast gəlinir; travma, həddən artıq yük, uzun oturma, biomexanika pozuntuları, bel və ya oma-qalça oynağının xəstəlikləri fonunda əzələnin spazmı və qalınlaşması nəticəsində yaranır.
Bu bölgü müalicənin seçilməsinə təsir edir: ikincili formada əsas səbəbin aradan qaldırılması, birincili formada isə bəzən daha uzunmüddətli müalicə tələb olunur.
Klinik mənzərə
Əlamətlər adətən tədricən başlayır və bir tərəfdə olur.
- sağrının dərinliyində küt, dartıcı, bəzən yandırıcı ağrı;
- budun arxasına, bəzən baldıra və pəncəyə yayılan ağrı;
- uzun oturduqda, xüsusən sərt stulda və sürücülük zamanı, pilləkən qalxdıqda, ayaq-ayaq üstə oturduqda ağrının artması;
- oturduqdan sonra ayağa qalxanda ağrının kəskinləşməsi, gəzdikdə bir qədər yüngülləşməsi;
- sağrıda və ayaqda keyimə, gizildəmə (qarışqa gəzməsi hissi);
- sağrıda toxunduqda ağrılı, gərgin nahiyə;
- bel ağrısının olmaması və ya zəif olması.
Ağrı bəzən cinsi əlaqə zamanı və ya defekasiya zamanı da arta bilər, çünki armudvari əzələ çanaq divarına yaxın yerləşir. Bəzi pasiyentlərdə əlamətlər gün ərzində dəyişkən olur: səhər yüngül, uzun iş günündən sonra isə daha güclü.
Hamiləlik dövründə çanaq bağlarının boşalması və yerişin dəyişməsi oxşar ağrılara səbəb ola bilər; belə hallarda müayinə və müalicə üsulları ginekoloqla razılaşdırılmalıdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər ayaqda zəiflik artır, pəncə «sallanır», ağrı yüksək hərarət, səbəbsiz arıqlama ilə müşayiət olunur və ya ciddi travmadan sonra başlayıb. Aralıq nahiyəsində keyimə, sidik və ya nəcisi saxlaya bilməmə, hər iki ayaqda zəiflik təxirəsalınmaz vəziyyətdir – dərhal 103-ə zəng edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Piriform sindromu üçün xüsusi «təsdiqləyici» analiz yoxdur, diaqnoz klinik müayinəyə və digər səbəblərin istisnasına əsaslanır. Həkim ağrının başlama şəraitini, onu artıran və yüngülləşdirən vəziyyətləri, idman və iş rejimini soruşur, belin, çanağın və bud-çanaq oynaqlarının hərəkətlərini, refleksləri, hissiyyatı və əzələ gücünü yoxlayır.
- armudvari əzələnin palpasiyası və xüsusi sınaqlar – budu müəyyən vəziyyətdə fırlatdıqda və ya dartdıqda sağrıda tanış ağrının yaranması;
- bel şöbəsinin MRT-si – disk yırtığını və onurğa kanalının stenozunu istisna etmək üçün;
- çanağın və bud-çanaq oynağının MRT-si – əzələnin qalınlaşmasını, sinirə təzyiq edən törəmələri, oynaq patologiyasını göstərir;
- rentgen – çanaq sümüklərində və bud-çanaq oynağında artroz, deformasiya şübhəsində;
- ENMQ (elektroneyromioqrafiya) – sinir zədələnməsinin olub-olmamasını və səviyyəsini dəqiqləşdirir;
- diaqnostik inyeksiya – USM nəzarəti ilə əzələyə yerli anestetik yeridildikdə ağrının keçməsi diaqnozu dəstəkləyir.
Differensial diaqnostika bel radikulopatiyası, oma-qalça oynağının disfunksiyası, bud-çanaq oynağının xəstəlikləri və bud arxası əzələlərinin vətərlərinin zədələnməsi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- ağrının xronikiləşməsi və müalicəyə çətin cavab verməsi;
- oturmanın, yerişin və idmanın məhdudlaşması, iş qabiliyyətinin azalması;
- yuxunun pozulması, əhvalın aşağı düşməsi, narahatlıq;
- ağrıdan qorunmaq üçün yerişin dəyişməsi və belin, dizin, qarşı tərəf bud-çanaq oynağının əlavə yüklənməsi;
- nadir hallarda oturaq sinirinin davamlı sıxılması nəticəsində ayaqda zəiflik və hissiyyat pozuntusu.
Müalicə
Müalicə əsasən konservativdir və mərhələli aparılır. Məqsəd əzələnin gərginliyini azaltmaq, sinirin qıcıqlanmasını aradan qaldırmaq və təkrarlanmanın səbəblərini düzəltməkdir. Əksər pasiyentlərdə məşqlər və rejim kifayət edir.
- yükün dəyişdirilməsi – ağrını artıran fəaliyyəti müvəqqəti məhdudlaşdırmaq, uzun oturmada fasilələr vermək, yumşaq oturacaqdan istifadə etmək; tam yataq rejimi tövsiyə olunmur;
- dartma məşqləri – armudvari əzələ və bud əzələləri üçün; müalicənin əsas üsuludur, müntəzəm yerinə yetirilməlidir;
- fizioterapiya və müalicəvi bədən tərbiyəsi – sağrı və gövdə əzələlərinin möhkəmləndirilməsi, yerişin və biomexanikanın korreksiyası, sinirin sürüşmə məşqləri;
- manual terapiya və müalicəvi masaj – mütəxəssis tərəfindən, əzələ gərginliyini azaltmaq üçün;
- dərmanlar – qısa müddətə qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, əzələ boşaldıcılar; neyropatik ağrıda həkim xüsusi dərman qrupları seçə bilər; hamısı yalnız həkim tövsiyəsi ilə;
- inyeksiyalar – USM nəzarəti ilə əzələyə yerli anestetik, kortikosteroid və ya botulinum toksini yeridilməsi; ağrını azaldaraq məşqləri asanlaşdıran əlavə üsuldur;
- cərrahi müalicə – nadir hallarda, bütün konservativ üsullar uzun müddət kömək etmədikdə: əzələnin vətərinin kəsilməsi və sinirin azad edilməsi.
Evdə quru isti, həkimin göstərdiyi məşqlərin müntəzəm yerinə yetirilməsi və düzgün oturma vəziyyəti vəziyyəti yüngülləşdirir.
Nə etmək olmaz: ayağa yayılan uzunmüddətli ağrını özbaşına ağrıkəsicilərlə «söndürmək», qeyri-mütəxəssisə kobud masaj etdirmək, ağrını kəskin artıran güclü dartmalar etmək – bu, diaqnozu gecikdirə və vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.
Profilaktika
- uzun oturmada mütəmadi fasilə verib qalxmaq və gəzmək;
- arxa cibdə pul kisəsi və telefon saxlamamaq;
- idmandan əvvəl isinmə, sonra dartma məşqləri;
- yükün tədricən artırılması, uyğun idman ayaqqabısı;
- sağrı və gövdə əzələlərini müntəzəm möhkəmləndirmək;
- iş yerinin ergonomikası – uyğun hündürlükdə stul, ayaqlar döşəmədə;
- artıq çəkinin azaldılması;
- ayaq uzunluqları fərqi və ya yastıpəncəlikdə ortoped tərəfindən korreksiya.
Hansı həkimə müraciət etməli
Sağrı və ayağa yayılan ağrıda nevroloqa və ya travmatoloq-ortopedə müraciət etmək lazımdır. Bərpa müalicəsini reabilitoloq və ya fizioterapevt aparır.
Yadda saxla!
- Sağrıdan ayağa yayılan ağrının ən çox səbəbi beldə sinir kökünün sıxılmasıdır, ona görə piriform sindromu diaqnozu bel patologiyası istisna edildikdən sonra qoyulur.
- Müalicənin əsası müntəzəm dartma və möhkəmləndirmə məşqləridir.
- Uzun oturma və arxa cibdə pul kisəsi sindromun sadə, lakin tez-tez gözdən qaçan səbəbləridir.
- Ayaqda zəiflik, aralıqda keyimə, sidik və ya nəcisi saxlaya bilməmə yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- İşialgiya (oturaq sinirinin nevralgiyası)
- Fəqərəarası disk yırtığı
- Lümbaqo və lümbalgiya
- Açıq oval pəncərə
- Afaziya
- Alkoqol polinevropatiyası
- Alsheymer xəstəliyi
- Amneziya
- Aqnoziya
- Ataksiya
- Baş beyin kistası
- Bayılma (sinkop)
- Bel osteoxondrozu
- Bel-kürək əzələlərinin mioziti
- Beyin damarlarının anevrizması
Suallar və cavablar
İşialgiya oturaq sinirinin istənilən səviyyədə qıcıqlanmasından yaranan ağrının ümumi adıdır. Piriform sindromu onun səbəblərindən biridir – sinir sağrı nahiyəsində əzələ tərəfindən sıxılır. Daha çox rast gəlinən səbəb isə beldə disk yırtığıdır.
Arxası üstə uzanaraq ağrıyan tərəfin ayağını əks dizin üstünə qoyub budu sinəyə çəkmək və digər dartma məşqləri. Məşqləri fizioterapevtlə seçmək və ağrı artırsa dayandırmaq lazımdır.
Əksər hallarda düzgün məşqlər və rejim ilə bir neçə həftə ərzində yaxşılaşma olur. Xroniki hallarda müalicə daha uzun çəkir.
Əksər hallarda quru isti əzələ gərginliyini azaldır və ağrını yüngülləşdirir. Lakin travmadan sonrakı ilk günlərdə, yüksək hərarət və ya sağrıda şişkinlik, qızartı olduqda isti tətbiq etmək olmaz; şübhəli hallarda həkimlə məsləhətləşin.
Kəskin dövrdə ağrını artıran yüklərdən – qaçış, tullanma, ağırlıq qaldırma – müvəqqəti çəkinmək lazımdır. Ağrı azaldıqca həkim və ya fizioterapevtin nəzarəti ilə yük tədricən bərpa olunur; üzgüçülük və gəzinti adətən yaxşı qəbul edilir.
Xeyr. İnyeksiyalar məşqlər və fizioterapiya kifayət etmədikdə və ya diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün tətbiq olunur. Onlar məşqləri əvəz etmir, yalnız ağrını azaldaraq onları asanlaşdırır.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
