Plasentanın vaxtından əvvəl ayrılması normal yerləşmiş plasentanın döl doğulmazdan əvvəl uşaqlıq divarından qismən və ya tam ayrılmasıdır. Qanaxma və döl distressi ilə gedə bilən təcili obstetrik vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Abrupsio plasentae
- plasenta abrupsiyası
Xəstəlik haqqında
Doğuş şərti olaraq 3 dövrə bölünür:
- Ən uzun dövr – uşaqlıq boynunun döl başının keçməsi üçün kifayət qədər açılması fazasıdır. Bu dövrün sonunda uşaqlıq boynu tam – təxminən 10 sm-ə qədər açılır.
- Növbəti dövr, 1-2 saata qədər davam edir, dölün xaric edilməsi dövrüdür. Uşaqlıq boynu (daha düzgün desək – uşaqlıq ağzı) tam açıldıqdan sonra uşaq doğuş kanalı boyunca aktiv hərəkət edir.
Doğuşun birinci və ikinci dövrlərində plasentanın uşaqlıq divarı ilə sıx əlaqəsi qorunmalıdır. Bu, dölün qan təchizatını kifayət qədər səviyyədə saxlamağa imkan verəcək.
- Doğuş aktının ən son dövrü – sonluğun, yəni plasentanın qişalar və amnion mayesi ilə birlikdə ayrılmasıdır. Bu zaman öz funksiyalarını yerinə yetirmiş plasenta uşaqlıq divarından ayrılıb xaricə çıxmalıdır.
Plasentar toxumanın əlaqəsinin gestasion proses zamanı və ya doğuşun üçüncü dövrü başlamazdan əvvəl qismən və ya tam pozulduğu bütün hallar mamalar tərəfindən erkən dekolman (vaxtından əvvəl ayrılma) adlandırılır.
Səbəbləri
Döl daşınması mərhələsində plasentanın vaxtından əvvəl ayrılmasının ən ehtimal olunan səbəbləri bunlardır:
- ananın damarların vəziyyətinə təsir edən müşayiətedici xəstəlikləri (arterial təzyiqin davamlı yüksəlməsi, şəkərli diabet, endokrin patologiyalar, böyrəklərin xroniki zədələnmələri və s.);
- immunitetin orqanizmin öz toxumalarına “hücum etdiyi” autoimmün patologiyalar (mamalıqda antifosfolipid sindromu xüsusi əhəmiyyət daşıyır);
- preeklampsiya (patologiyanın əvvəlki adı – gestoz) – hamilə qadında arterial təzyiqin yüksəldiyi və sidikdə zülalın meydana gəldiyi vəziyyət (inkişaf edən sistemli pozğunluqlar, o cümlədən plasentar yataq nahiyəsində damar divarını da əhatə edir)
- uşaqlığın anomal quruluşu – ikiləşmə, əlavə buynuzun mövcudluğu;
- uşaqlıq boşluğuna doğru çıxıntı verən miomatoz düyünlər.
Doğuş zamanı plasentar ayrılma riskini aşağıdakı amillər artırır:
- anomal uşaqlıq yığılmaları;
- amnion mayesinin sürətli axması;
- ikizlərdən I dölün doğulması;
- qısa göbək ciyəsi.
Təsnifat
Vaxtından əvvəl baş vermiş plasenta ayrılması 2 növ ola bilər:
- Qismən – müəyyən sahədə plasentar toxuma uşaqlıq divarı ilə əlaqəsini itirmişdir, digər sahələrdə isə əlaqə qorunub saxlanılmışdır.
- Tam – plasentanın bütün sahəsi uşaqlıq gövdəsindən ayrılmışdır.
Qismən ayrılma aşağıdakı kimi ola bilər:
- proqressivləşən, daxili və ya xarici qanaxma davam etdikdə;
- proqressivləşməyən, ayrılma zonası trombla örtüldükdə və qan axması dayandıqda.
Ayrılma sahəsinin ölçüsü, qanaxmanın massivliyi, ana və dölün vəziyyəti bu mamalıq ağırlaşmasının ağırlıq dərəcəsini müəyyən edir. Yüngül, orta ağır və ağır klinik variantlar ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Plasentanın vaxtından əvvəl ayrılmasının əsas əlaməti qanaxmadır. Ən çox cinsiyyət yollarından qan axması ilə xarakterizə olunan xarici qanaxma rast gəlinir. Bununla belə, klinik təcrübədə uterus (uşaqlıq) divarı ilə plasentar toxuma arasında hematoma əmələ gəldiyi daxili qansızmalar hallarına da rast gəlinir. Bu vəziyyətin məkrliliyi ondadır ki, görünən qanlı ifrazat olmur və yalançı rifah təəssüratı yarana bilər. Bəzən xarici və daxili qanaxma bir-biri ilə birləşir.
Plasentar ayrılmanın təzahürlərinə həmçinin ağrı, yüksəlmiş uşaqlıq tonusu və dölün əziyyəti daxildir. Bu patologiya zamanı ağrı yüksək intensivliyi ilə fərqlənir, qarında lokalizasiya olunur, həmçinin belə və ya budaya yayıla bilər.
Əgər plasenta ön divar boyunca yerləşibsə, adətən qarın nahiyəsi ağrıyır, arxa divar boyunca yerləşibsə isə – bel nahiyəsi.
Uşaqlıq divarının qanla isladılması onunla nəticələnir ki, daim mövcud olan qıcıqlandırıcıya cavab olaraq o spazma keçir və boşalmır. Qarının palpasiyası zamanı əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlmiş uşaqlıq tonusu yaxşı müəyyən edilir.
Plasentanın ayrılması zamanı qanın müəyyən hissəsi uşaqlıq-döl qan dövranından çıxır. Buna görə də bətndaxili uşaq oksigen çatışmazlığı yaşayır. Hipoksiya müxtəlif ifadə dərəcəsinə malik ola bilər və qan itkisinin həcmi ilə müəyyən edilir. Arterial qanda oksigen çatışmazlığına cavab olaraq dölün hərəki aktivliyi yüksəlir və ürək döyüntüləri tezləşir.
Əhəmiyyətli qanaxma ana orqanizmində kompensator reaksiyaları işə salır. Buna görə dəri örtüklərinin solğunluğu, tez-tez ürək döyüntüləri, arterial təzyiqin səviyyəsinin düşməsi müəyyən edilə bilər. İfadəli ümumi zəiflik, başgicəllənmə və hətta “göz qabağında milçəklərin uçuşması” meydana gəlir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Plasentanın ayrılmasından şübhələnildikdə (o cümlədən bu vəziyyəti plasentanın previasından fərqləndirmək üçün) ultrasəs müayinəsinin aparılması mütləqdir. Sonoqrafiya vasitəsilə ayrılmış sahənin yerini aşkar etmək və sahəsini müəyyən etmək, dölün vəziyyətini qiymətləndirmək mümkün olur. Bu məlumatlar əsasında tibbi yardımın həcmi və xarakteri barədə qərar qəbul edilir. Bəzi hallarda konservativ terapiya kifayətdir, digərlərində isə – təcili doğuşun aparılması tələb olunur.
Plasenta ayrılması olan hamilənin müayinə proqramına həmçinin daxildir:
- ümumi klinik qan analizi – anemiyanın (hemoqlobin çatışmazlığının) dərəcəsini müəyyən etmək üçün;
- qanın laxtalanma sisteminin aktivliyini qiymətləndirməyə imkan verən koaquloqramma.
30 həftədən çox hamiləlik müddətlərində dölün vəziyyətini qiymətləndirmək üçün kardiotokoqrafiya aparıla bilər. Bu, uşaqlığın yığılma aktivliyinin qeydiyyatı ilə birlikdə dölün ürək fəaliyyətinin qrafik qeydiyyatıdır. Nəticə balla verilir və bətndaxili uşağın vəziyyəti barədə dolayı fikir yürütməyə imkan verir.
Müalicə
Plasentanın vaxtından əvvəl ayrılmasının müalicə xüsusiyyətləri qan itkisinin həcmindən, qadının və dölün vəziyyətindən, həmçinin gestasiya müddətindən asılıdır.
Proqressivləşməyən ayrılma və gələcək ananın və dölün qənaətbəxş vəziyyətində konservativ terapiya təyin edilir (stasionarda aparılır). O, qanaxmanın dayandırılmasına və uşaqlıq tonusunun bərpasına yönəlib. Eyni zamanda döl orqanizmində metabolik reaksiyaların gedişini yaxşılaşdıran preparatlardan istifadə oluna bilər. Uşaqlığın böyüməsi ilə ayrılma sahəsi sıxılır, retroplasentar hematoma isə lizisə uğrayır. Bu proses klinik simptomlara və ultrasəs əlamətlərinə görə nəzarətdə saxlanılır.
Əgər hamiləlik zamanı plasentanın ayrılması proqressivləşirsə və qanaxma boldursa, təcili sezaryen kəsiyi üçün göstərişlər yaranır. Doğuş zamanı baş vermiş ayrılma zamanı da, əgər onların tez başa çatacağına əminlik yoxdursa, mamalar analoji şəkildə hərəkət edir.
Əgər ayrılma doğuş prosesinin birinci dövründə baş veribsə, bu zaman ananın və dölün vəziyyəti pisləşməyibsə, erkən amniotomiya həyata keçirilə bilər – uşaqlıq boynu cəmi 3-4 sm açıldıqda döl kisəsinin açılması. Bu manipulyasiya nəticəsində döl başı ayrılmış sahəni sıxır və qanaxma dayana bilər. Ümumiyyətlə, plasentar ayrılma ilə ağırlaşmış doğuşun aparılması həkim komandasından ən yüksək peşəkarlıq tələb edir. Mama-ginekoloqları kifayət qədər ixtisasa malikdirlər, mütəmadi olaraq nəzəri və praktiki hazırlıqlarını artırırlar, xəstələrə yüksək dərəcədə sübuta əsaslanan beynəlxalq gid-laynlara uyğun olaraq yardım göstərirlər.
Reabilitasiya
Plasentanın ayrılmasının konservativ müalicəsindən sonra vacibdir:
- həddindən artıq fiziki yükdən çəkinmək (zəif intensivlikli aktivlik optimaldır, çarpayı rejimi tövsiyə olunmur);
- bağırsağı gərginləşmədən boşaltmaq (artmış qarındaxili təzyiq uşaqlığın selikli qişasının bazal təbəqəsindəki damarların bütövlüyünü poza bilər);
- həkim tərəfindən təyin olunan preparatların qəbulunu davam etdirmək.
Profilaktika
Plasentanın vaxtından əvvəl ayrılması ehtimalını azaltmaq üçün aşağıdakı qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur:
- hamiləliyə əvvəlcədən hazırlaşmaq – ən azı 3 ay əvvəl, orqanizmi faydalı nutrientlər, vitaminlər və minerallarla doydurmağa vaxt tapmaq üçün (fərdi preqravidar hazırlıq proqramını ginekoloq tərtib etməyə kömək edəcək, planlaşdırılan mayalanmadan bir neçə ay əvvəl mütəxəssisə müraciət etmək kifayətdir);
- düzgün olmayan plasentasiya və uşaqlıq-plasentar damarların zədələnməsi riskini artıran vəziyyət və patologiyaları vaxtında müalicə etmək;
- xüsusilə instrumental abortlardan qaçmaq, belə ki, bu müdaxilələr uşaqlığın selikli qişasının arxitektonikasını pozur.
Yadda saxla!
Erkən ayrılmaya müşayiət edə bilən bol qanaxma disseminasiya olunmuş damardaxili laxtalanmaya (damardaxili laxtalanma sindrom) səbəb ola bilər.
Bu, son dərəcə təhlükəli vəziyyətdir, belə ki, eyni zamanda həm qanın laxtalanma, həm də əksinə-laxtalanma sistemi aktiv olur. Nəticədə bəzi damarlarda müvafiq orqanda qan dövranını pozan çoxsaylı laxtalar əmələ gəlir, digərlərində isə – bu laxtalar lizisə uğrayır ki, bu da nəzarətsiz qanaxma ilə müşayiət olunur. Bununla belə, damardaxili laxtalanma sindrom, həmçinin hemorragik şok kimi, vaxtında hərəkətə keçilərsə, qarşısı alına bilən ağırlaşmadır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Fetoplasentar çatışmazlıq
- Vaxtından əvvəl doğuş
- Doğuşdan sonrakı qanaxma
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
