Vaxtından əvvəl doğuş hamiləliyin otuz yeddinci həftəsinə qədər baş verən doğuşdur. Risk amillərinin erkən aşkarlanması, profilaktika və doğuşun düzgün təşkili vaxtından əvvəl doğulan körpənin sağlamlığını əhəmiyyətli dərəcədə qoruyur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Erkən doğuş
- preterm doğuş
- vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsi
Xəstəlik haqqında
Vaxtında doğuş hamiləliyin otuz yeddinci həftəsindən qırx ikinci həftəsinə qədər olan dövrdə baş verir. Hamiləliyin otuz yeddinci tam həftəsinə qədər baş verən doğuş vaxtından əvvəl sayılır. Doğuş nə qədər erkən olursa, körpənin orqanlarının – xüsusən ağciyərlərin, beynin və bağırsaqların – yetişməməsi ilə bağlı risklər bir o qədər çox olur. ÜST-ün məlumatına görə, vaxtından əvvəl doğuş yeni doğulmuşların ölümünün əsas səbəblərindən biridir.
Vaxtından əvvəl doğuşların bir qismi spontan olur: uşaqlığın yığılmaları başlayır və ya dölyanı maye vaxtından əvvəl axır. Digər qismi isə tibbi göstərişlə – ana və ya dölün vəziyyəti hamiləliyin davam etdirilməsini təhlükəli etdikdə, məsələn, ağır preeklampsiya və ya dölün vəziyyətinin pisləşməsi zamanı – planlı şəkildə aparılır.
Neonatologiyanın inkişafı sayəsində bu gün hətta çox erkən doğulan körpələrin böyük hissəsi sağ qalır və normal inkişaf edir, lakin bunun üçün doğuş müvafiq imkanlara malik perinatal mərkəzdə aparılmalıdır. Risk qrupundakı qadınlarda vaxtında görülən profilaktik tədbirlər vaxtından əvvəl doğuş ehtimalını azalda bilər.
Səbəbləri
Çox vaxt vaxtından əvvəl doğuş bir neçə amilin birgə təsiri ilə yaranır, bəzən isə aydın səbəb tapılmır. Əsas risk amilləri bunlardır:
- əvvəllər vaxtından əvvəl doğuş və ya gec düşük – ən güclü risk amillərindən biridir;
- uşaqlıq boynunun qısalması, istmiko-servikal çatışmazlıq – uşaqlıq boynu yığılmalar olmadan vaxtından əvvəl qısalır və açılır;
- infeksiyalar – uşaqlıq yolu və sidik yollarının infeksiyaları, bakterial vaginoz, əlamətsiz bakteriuriya, dölyanı qişaların infeksiyası;
- uşaqlığın həddindən artıq gərilməsi – çoxdöllü hamiləlik, çoxsululuq;
- cift patologiyası – ciftin ön gəlişi və vaxtından əvvəl ayrılması, qanaxmalar;
- ananın xəstəlikləri – preeklampsiya, arterial hipertenziya, şəkərli diabet, böyrək və qalxanabənzər vəz xəstəlikləri;
- uşaqlığın quruluş xüsusiyyətləri – inkişaf anomaliyaları, mioma;
- uşaqlıq boynu üzərində əvvəlki əməliyyatlar – məsələn, konizasiya;
- hamiləliklər arasında qısa fasilə, ananın çox gənc və ya yaşlı olması;
- həyat tərzi amilləri – siqaret, alkoqol, narkotik maddələr, çəki azlığı və qeyri-kafi qidalanma, ağır fiziki iş, ağır stress.
Təsnifat
Hamiləlik müddətinə görə (ÜST təsnifatı):
- son dərəcə erkən – iyirmi səkkizinci həftədən əvvəl;
- çox erkən – iyirmi səkkiz – otuz birinci həftələr;
- orta və gec erkən – otuz iki – otuz altıncı həftələr.
Başlanma xarakterinə görə: spontan doğuş fəaliyyəti, dölyanı mayenin vaxtından əvvəl axması, tibbi göstərişlə induksiya edilən və ya qeysəriyyə kəsiyi ilə aparılan doğuş.
Klinik mənzərə
Vaxtından əvvəl doğuşun əlamətləri bəzən zəif olur və adi hamiləlik narahatlıqlarına bənzəyir, ona görə onları diqqətlə izləmək vacibdir.
- qarnın aşağı hissəsində müntəzəm, getdikcə tezləşən və güclənən yığılmalar və ya ağrı;
- beldə küt, sıxıcı ağrı;
- çanaqda və ya uşaqlıq yolunda təzyiq hissi;
- uşaqlıq yolundan ifrazatın dəyişməsi – sulu, selikli, qanlı;
- uşaqlıq yolundan su axması və ya daimi nəmlik hissi – dölyanı mayenin axması;
- aybaşı ağrısına bənzər tutmalar, bəzən ishal.
Hamiləliyin ikinci yarısında yaranan seyrək, nizamsız və istirahətdən sonra keçən «məşq» yığılmaları adətən təhlükəli deyil, lakin onları həqiqi doğuşdan fərqləndirmək həmişə asan olmur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər müntəzəm yığılmalar, uşaqlıq yolundan su axması və ya qanaxma başlayıbsa, dölün hərəkətləri azalıbsa, hərarət yüksəlibsə, güclü baş ağrısı, görmənin pozulması və ya kəskin ödemlər yaranıbsa. Belə hallarda gözləmək olmaz – 103 nömrəsinə zəng etmək və ya doğum evinə getmək lazımdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, əvvəlki hamiləliklərin gedişini və hamiləlik müddətini dəqiqləşdirir. Müayinənin məqsədi doğuşun həqiqətən başlayıb-başlamadığını, dölün və ananın vəziyyətini qiymətləndirməkdir.
- ginekoloji baxış – uşaqlıq boynunun uzunluğu, açılması, ifrazatın xarakteri;
- transvaginal USM ilə uşaqlıq boynunun uzunluğunun ölçülməsi – yığılmalar zamanı doğuş riskini qiymətləndirir; risk qrupunda ikinci trimestrdə skrininq kimi aparılır;
- uşaqlıq boynu-vaginal sekretdə biokimyəvi markerlər – göstəriş olduqda, yaxın günlərdə doğuş ehtimalını qiymətləndirmək üçün;
- dölyanı mayenin axmasını təsdiqləyən testlər;
- kardiotokoqrafiya – yığılmaların tezliyinin və dölün ürək fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi;
- infeksiyalara müayinə – uşaqlıq yolundan yaxmalar, B qrup streptokok, sidik analizi və əkməsi, qanın ümumi analizi;
- dölün USM-i – təxmini çəki, vəziyyət, gəliş, dölyanı mayenin miqdarı, ciftin yerləşməsi.
Differensial diaqnostika «məşq» yığılmaları, sidik yolları infeksiyası, ciftin ayrılması və qarın boşluğunun kəskin xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Körpə üçün: tənəffüs çatışmazlığı, beyinə qansızma, bağırsaqların iltihabı (nekrotik enterokolit), infeksiyalar, istiliyi saxlamaqda və qidalanmada çətinliklər, sarılıq, görmə və eşitmə pozuntuları, inkişafda gecikmə riski. Bu risklər doğuş müddəti azaldıqca artır.
Ana üçün: infeksion ağırlaşmalar, qeysəriyyə kəsiyi ehtimalının artması, psixoloji gərginlik, doğuşdan sonrakı depressiya.
Müalicə
Taktika hamiləlik müddətindən, ana və dölün vəziyyətindən, dölyanı mayenin axıb-axmamasından və infeksiya əlamətlərindən asılıdır. Bütün qərarları mama-ginekoloq neonatoloqla birlikdə qəbul edir.
Risk qrupunda profilaktika:
- uşaqlıq boynu qısa olduqda vaginal proqesteron preparatları – həkim təyinatı ilə;
- uşaqlıq boynuna tikiş (serklyaj) – göstəriş üzrə;
- mama pessarisinin qoyulması – ayrı-ayrı hallarda;
- infeksiyaların, o cümlədən əlamətsiz bakteriuriyanın vaxtında müalicəsi.
Doğuş fəaliyyəti başladıqda və ya dölyanı maye axdıqda:
- stasionara, mümkünsə yüksək səviyyəli perinatal mərkəzə hospitalizasiya;
- dölün ağciyərlərinin yetişməsi üçün qlükokortikoidlər – əsasən otuz dörd həftəyə qədər, doğuş yaxın günlərdə gözlənildikdə;
- qlükokortikoidlərin təsir göstərməsi və ya perinatal mərkəzə transport üçün vaxt qazanmaq məqsədilə qısamüddətli tokoliz – yığılmaları zəiflədən preparatlar;
- otuz iki həftədən əvvəl gözlənilən doğuşda körpənin beynini qorumaq üçün venadaxili maqnezium preparatı;
- dölyanı maye vaxtından əvvəl axdıqda – infeksiyanın profilaktikası üçün antibiotiklər və ana ilə dölün vəziyyətinin sıx nəzarəti;
- B qrup streptokok daşıyıcılığında və ya statusu məlum olmadıqda doğuş zamanı antibiotik profilaktikası.
Doğuşun üsulunu həkim ana və dölün vəziyyətinə, dölün gəlişinə və hamiləlik müddətinə görə seçir. Doğuşdan sonra körpəyə neonatoloq yardım göstərir; vəziyyətindən asılı olaraq körpə reanimasiya və ya xüsusi qulluq şöbəsində müalicə olunur. «Kenquru» üsulu – körpənin ananın sinəsində «dəri-dəriyə» saxlanılması – və ana südü ilə qidalandırma onun sağalmasına kömək edir.
Hormonal və «saxlayıcı» preparatları, iynələri özbaşına qəbul etmək olmaz. Uzunmüddətli yataq rejimi vaxtından əvvəl doğuşun qarşısını almır və tromboz riskini artırır.
Profilaktika
- hamiləliyin planlaşdırılması, hamiləliklər arasında kifayət qədər fasilə;
- siqaret, alkoqol və narkotik maddələrdən imtina;
- hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik dövründə xroniki xəstəliklərin – diabet, hipertenziya, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri – nəzarətdə saxlanılması;
- hamiləliyin erkən qeydiyyatı və müntəzəm müşahidə;
- əvvəlki vaxtından əvvəl doğuş, düşük və ya uşaqlıq boynu əməliyyatları barədə həkimə məlumat vermək;
- risk qrupunda uşaqlıq boynunun USM ilə ölçülməsi;
- sidik yolları və uşaqlıq yolu infeksiyalarının vaxtında müalicəsi;
- balanslı qidalanma, normal bədən çəkisi, ağır fiziki yükdən çəkinmək;
- hamiləlik dövründə qrip və digər tövsiyə olunan peyvəndləri həkimlə razılaşdıraraq almaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hamiləliyi mama-ginekoloq aparır. Vaxtından əvvəl doğulan körpəyə neonatoloq, sonradan isə pediatr nəzarət edir.
Yadda saxla!
Vaxtından əvvəl doğuşda hər saat dəyərlidir – qlükokortikoidlərin vaxtında yeridilməsi körpənin ağciyərlərini qoruyur.
- Müntəzəm yığılmalar, su axması və ya qanaxma olarsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin və ya doğum evinə gedin.
- Əvvəlki vaxtından əvvəl doğuş barədə həkimə mütləq məlumat verin – profilaktika erkən başlanmalıdır.
- Uşaqlıq boynu qısadırsa, həkimin profilaktika planına ciddi əməl edin.
- «Saxlayıcı» dərmanları və iynələri özbaşına qəbul etməyin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Dölyanı mayenin sızması
- Plasentanın vaxtından əvvəl ayrılması
- Plasenta previa (ciftin gəlişi)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Hamiləlikdə çoxsululuq (polihidramnion)
- Preeklampsiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Hestasion hipertenziya
- İstmiko-servikal çatışmazlıq
- Hamiləliyin qaraciyərdaxili xolestazı
Suallar və cavablar
Bu, körpənin hamiləlik müddətindən, çəkisindən, vəziyyətindən və neonatal yardımın səviyyəsindən asılıdır. Müasir perinatal mərkəzlərdə çox erkən doğulan körpələrin də əksəriyyəti sağ qalır, hər əlavə həftə isə proqnozu yaxşılaşdırır.
Uzunmüddətli yataq rejiminin effektivliyi sübut olunmayıb və tromboz kimi risklər yaradır. Fiziki yükün azaldılması və həkimin təyin etdiyi profilaktika daha vacibdir.
Növbəti hamiləlikdə risk yüksəkdir, ona görə erkən dövrdən həkim müşahidəsi, uşaqlıq boynunun ölçülməsi və göstəriş üzrə proqesteron və ya serklyajla profilaktika planlaşdırılır.
Bəli, ana südü vaxtından əvvəl doğulan körpələr üçün xüsusilə faydalıdır və infeksiyalardan qoruyur. Körpə əmə bilmirsə, süd sağılaraq verilir.
«Məşq» yığılmaları adətən seyrək, nizamsız və ağrısız olur, istirahətdən və vəziyyəti dəyişdikdən sonra keçir. Yığılmalar müntəzəmləşirsə, tezləşir və güclənirsə və ya su axması, qanlı ifrazat varsa, dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.
Əksər hallarda bəli, xüsusən gec erkən doğulan körpələr həmyaşıdlarına tez çatırlar. Çox erkən doğulan uşaqların inkişafı pediatr, nevroloq, oftalmoloq və digər mütəxəssislər tərəfindən müntəzəm izlənilir ki, problemlər vaxtında aşkar edilsin.
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
