Qırtlaq stenozu qırtlaq mənfəzinin daralması nəticəsində hava axınının məhdudlaşmasıdır. Kəskin ağır stenoz stridor və tənəffüs çatışmazlığı ilə gedərək təcili müdaxilə tələb edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Laringostenoz
Xəstəlik haqqında
Xəstəlik cinsdən və yaşdan asılı olmayaraq insanları zədələyir. Xüsusi risk qrupunu yenidoğulmuşlar (xüsusilə vaxtından əvvəl doğulanlar), həmçinin allergik reaksiyalardan və qalxanabənzər vəzi patologiyalarından əziyyət çəkən insanlar təşkil edir.
Böyüklərdə və uşaqlarda qırtlaq stenozu tənəffüs yolları ilə havanın kifayət qədər keçməməsi, tənəffüsün çətinləşməsi ilə müşayiət olunur. Orqanizmin bütün orqan və sistemləri oksigen çatışmazlığı – hipoksiya keçirir ki, bu, xüsusilə baş beyin, ürək, böyrəklər üçün təhlükəlidir. Xəstəliyin ilk simptomlarında dərhal həkimdən tibbi yardım almaq son dərəcə vacibdir.
Səbəbləri
Qırtlaq stenozunun inkişafının çoxlu səbəbi var. Körpəlik dövründə o, tənəffüs yollarının inkişafdan qalması və ya süni tənəffüsdə uzun müddət qalması nəticəsində yarana bilər.
Yaşlı uşaqlarda stenozun ən çox rast gəlinən səbəbi infeksion xəstəliklərdir. Belə ki, qırtlağın lümeninin daralmasına aşağıdakı xəstəliklər səbəb ola bilər:
- paraqripp zamanı stenozlaşdırıcı laringotraxeit (qırtlaq və traxeada iltihabi proses);
- skarlatina;
- qızılca;
- su çiçəyinin ağır gedişi.
Uşaqlar tənəffüs yollarının yaşa bağlı anatomik xüsusiyyətlərinə görə qırtlaq stenozuna çox meyllidirlər: qırtlaq qısadır, kiçik diametrli lümenə malikdir, huni formasındadır, selik istehsalında daha çox vəzi iştirak edir. Uşağın yuxarı tənəffüs yollarında hətta yüngül iltihabi proses, qırtlaq selikli qişasının kiçik ödemi belə tənəffüsün pozulması ilə müşayiət olunan klinik əhəmiyyətli lümen daralmasına səbəb ola bilər.
Böyüklərdə qırtlaq stenozunun aparıcı səbəbi allergik reaksiyalardır (xüsusilə qida allergenlərinə qarşı). Həmçinin xəstəlik anginanın, qripin, difteriyanın gedişini ağırlaşdıra, müxtəlif yenitörəmələri müşayiət edə bilər. Yanıqlar və boğaz travmaları nəticəsində, həmçinin bəzi xəstəliklərə (məsələn, sifilisə) görə qırtlağın çapıqlaşması qırtlaq stenozunun xroniki formasının inkişafına gətirib çıxarır.
Qırtlaq stenozunun formalaşması prosesində 3 komponent ayırd edilə bilər:
- qırtlaq selikli qişasının şişməsi və infiltrasiyası;
- tənəffüs yolları əzələlərinin spazmı;
- boğaz selikli qişasının vəziləri tərəfindən sekretin bol ifrazı.
Təsnifat
Müasir təsnifata görə qırtlaq stenozunun 2 forması ayırd edilir: kəskin və xroniki.
- Xroniki qırtlaq stenozu tədricən, bir neçə ay ərzində formalaşır.
- Kəskin forma stenoz qəflətən, çox vaxt pasiyentin tam sağlamlığı fonunda yaranır.
Qırtlağın lümeninin nə dərəcədə daraldığından asılı olaraq stenozun 4 dərəcəsi ayırd edilir:
- kompensasiya olunmuş (lümenin 50%-ə qədər daralması);
- subkompensasiya olunmuş (70%-ə qədər);
- dekompensasiya olunmuş (99%-ə qədər);
- asfiksiya (qırtlağın tam bağlanması).
Onların hər biri pasiyentin vəziyyətinin ağırlığını qiymətləndirməyə imkan verən təzahürlər kompleksi ilə xarakterizə olunur.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin kompensasiya olunmuş formasının təzahürləri:
- fiziki fəallıq zamanı güclənən təngnəfəslik;
- seyrəkləşmiş ağır tənəffüs;
- nəfəsalma və nəfəsvermə arasında fasilələr;
- ürək döyüntülərinin yavaşıması.
Subkompensasiya olunmuş formanın simptomları:
- çətinləşmiş nəfəsalma;
- məsafədən eşidilən, tənəffüs zamanı tipik fit səsi;
- boyun venalarının şişməsi;
- dəri örtüklərinin solğunluğu;
- sakitlik vəziyyətində belə təngnəfəslik;
- nəfəsalma zamanı körpücükaltı çuxurun və qabırğaarası aralıqların gərginləşməsi.
Qırtlaq stenozunun dekompensasiya olunmuş mərhələsinin əlamətləri:
- ucadan fit çalan tənəffüs;
- sakitlikdə daimi olan, minimal fiziki yüklənmə zamanı əhəmiyyətli dərəcədə güclənən təngnəfəslik;
- dərinin sianozluğu;
- taxikardiya;
- uzanmış vəziyyətdə nəfəs almanın mümkünsüzlüyü.
Asfiksiyanın təzahürləri:
- nəfəs almanın mümkünsüzlüyü – tənəffüsün dayanması;
- ürəyin dayanması;
- qıcolmalar;
- huşun itirilməsi;
- zəif, çətin hiss olunan nəbz.
Reanimasiya tədbirləri olmadıqda qırtlaq stenozunun 4-cü mərhələsi ölümlə nəticələnəcək. Tənəffüsün ən kiçik pozğunluqları belə otorinolarinqoloq həkimə müraciət etmək üçün ciddi əsasdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kəskin, qəflətən inkişaf etmiş qırtlaq stenozu pasiyentə təxirəsalınmaz tibbi yardım göstərilməsini tələb edir – hadisə yerinə TYK briqadası çağırılır. Həkim və ya feldşer yaşlıda və ya uşaqda qırtlaq stenozunun simptomlarına və obyektiv müayinə məlumatlarına əsasən patoloji prosesin dərəcəsini müəyyən edir və sonrakı müalicə tədbirləri barədə qərar qəbul edir.
Yarımkəskin və ya xroniki qırtlaq stenozu əlamətləri olan pasiyent otorinolarinqoloq həkimin qəbuluna müraciət etməlidir. Xəstəliyin inkişaf səbəbindən asılı olaraq ona sonradan digər profilli həkimlərin – alleroloqun, onkoloqun, pulmonoloqun və digərlərinin konsultasiyaları tövsiyə oluna bilər.
İlk növbədə otorinolarinqoloq pasiyentin şikayətlərini dinləyəcək, qırtlağın lümeninin daralmasını potensial olaraq provokasiya edə biləcək amillərin (allergik reaksiyaların, udlağın iltihabi xəstəliklərinin və s.) olub-olmadığını dəqiqləşdirəcək. Sonra həkim pasiyentin udlağını xüsusi alət – laringoskop və ya farinqoskop vasitəsilə müayinə edəcək. Yenitörəmələri və yad cisimlərin olmasını aşkar etmək üçün çənəaltı nahiyələrin palpasiyası aparılacaq.
İlkin diaqnoz qoyulduqdan sonra onu təsdiqləmək məqsədilə həkim pasiyenti aşağıdakı kimi əlavə müayinələrə yönləndirəcək:
- xarici tənəffüs funksiyalarının tədqiqi;
- endoskopiya (videotraxeobronxoskopiya);
- qalxanabənzər vəzinin USM-i;
- KT və ya qırtlaq və boynun MRT-si;
- udlaqdan sürtmənin bakterioloji analizi;
- ümumi qan analizi (ÜQA).
Əlavə diaqnostika üsullarının məlumatlarını nəzərə alaraq LOR-həkim yekun diaqnoz qoyacaq, qırtlağın daralma dərəcəsini müəyyən edəcək və qırtlaq stenozunun inkişafının mümkün səbəbini aydınlaşdıracaq. Yalnız bundan sonra o, pasiyentə bu klinik vəziyyətdə ən effektiv müalicə variantını tövsiyə edəcək.
Müalicə
Patoloji prosesin səbəbindən, formasından və mərhələsindən asılı olaraq pasiyentə konservativ və ya cərrahi müalicə tövsiyə edilə bilər.
Qırtlağın lümeninin daralmasının səbəbindən asılı olaraq pasiyentə aşağıdakılar təyin edilə bilər:
- allergik təbiətdə olduqda – antihistamin dərman vasitələri və qlükokortikoidlər;
- infeksion formada – antibakterial və ya əleyhinəvirus vasitələr.
Xəstəliyin simptomlarını korreksiya etmək üçün aşağıdakılar tətbiq edilir:
- ödem əleyhinə preparatlar;
- qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr;
- mukolitiklər;
- spazmolitiklər;
- adrenomimetiklər;
- əzələ relaksantları və s.
Əgər pasiyent klinikaya patoloji prosesin gec mərhələlərində müraciət edibsə, və ya aparılmış terapevtik müalicə effektiv olmayıbsa, ona cərrahi müdaxilə təyin ediləcək.
Böyüklərdə, bəzən isə uşaqlarda qırtlaq stenozunun müalicəsi üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edilə bilər:
- Qırtlağın lazer plastikası. Toxumanın çapıqlaşması ilə çağırılan stenozdan tez və ağrısız şəkildə xilas olmağa imkan verir. Cərrah daralma yerinə lazer avadanlığını gətirir, bundan sonra şüa ilə çapıq toxumasını buxarlandırır və kəsib çıxarır.
- Qırtlağın radiodalğa plastikası. Lazer avadanlığı əvəzinə həkim yaxınlıqdakı toxumaları travmalaşdırmadan çapıq toxumasını diqqətlə aradan qaldırmağa imkan verən radiodalğa skalpelindən istifadə edir.
- Ballon plastikası. Həkim qırtlağın daralma nahiyəsinə balonlu kiçik kateter yeridir və tədricən balona su vurur, nəticədə o genişlənir və tənəffüs lümenini lazımi ölçüyə qədər dartır. Əməliyyatın nəticəsi qırtlaq üzrə havanın daha yaxşı keçiriciliyi olur.
- Yenitörəmələrin lazerlə çıxarılması. Yenitörəmələrin, məsələn, qırtlaq fibromasının çağırdığı lümen daralmasında aparılır. Cərrah çıxıntıları lazer şüası ilə çıxarır və eyni zamanda onunla damarları dağlayır.
Reabilitasiya
Kəskin qırtlaq stenozunda vaxtında göstərilən təcili yardım və pasiyentin sonradan həkim tövsiyələrinə əməl etməsi tam sağalma ilə nəticələnir. Əgər vaxtında tibbi yardım göstərilməyibsə və ağırlaşmalar inkişaf edibsə, sağalma proqnozu qeyri-müəyyəndir və konkret klinik vəziyyətdən asılıdır.
Xroniki qırtlaq stenozunun proqnozunu da birmənalı şəkildə müəyyən etmək mümkün deyil – o da xəstəliyin səbəbindən, müalicənin nəticələrindən asılıdır. Bəzən aparılmış cərrahi müdaxilədən sonra qırtlağın keçiriciliyi tam bərpa olunur, pasiyentin tənəffüsü normallaşır. Digər hallarda müalicədən sonra stenozun dərəcəsi azalır, lakin xəstəlik tam keçmir. Bəzi vəziyyətlərdə hətta cərrahi müalicə də nəticəsiz olur – stenozun dərəcəsi əvvəlki kimi qalır və onun əlamətləri pasiyenti ömrünün sonuna qədər müşayiət edir.
Qırtlaq stenozunda müasir cərrahi müdaxilələr pasiyentin uzunmüddətli hospitallaşdırılmasını tələb etmir – stasionarda qalma müddəti, adətən, 1-2 sutkadan artıq olmur. Çıxarıldıqdan sonra qırtlaq toxumalarının bərpa proseslərini asanlaşdırmaq üçün pasiyentə 1-2 həftə ərzində səs istirahətinə riayət etmək, fiziki yükdən çəkinmək, mexaniki və termiki cəhətdən yumşaq (qıcıqlandırıcı olmayan) qida qəbul etmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Qırtlaq stenozunun inkişaf riskini azaltmaq üçün öz sağlamlığınıza diqqətli yanaşmaq, yuxarı tənəffüs yollarının zədələnmə əlamətləri yarandıqda vaxtında otolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır. Bu, qırtlaqda yaranmış patologiyanı erkən mərhələdə aradan qaldırmağa, onun xronikiləşməsinin qarşısını almağa və qırtlaq stenozunun da daxil olduğu ağırlaşmaların yaranmasına yol verməməyə kömək edəcək.
ARVİ dövründə uşaqda kəskin qırtlaq stenozunun inkişafının qarşısını almaq üçün onun olduğu otaqda uyğun mikroiqlim yaratmaq vacibdir – havası sərin və rütubətli olmalıdır. Bundan əlavə, uşağa bol maye içirtmək və müayinədən sonra bacarıqlı otolarinqoloq və ya pediatr tərəfindən verilmiş müalicə tövsiyələrinə əməl etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Xroniki qırtlaq stenozu, şübhəsiz, xoşagəlməz xəstəlikdir, lakin indi mən uşaqlarda bu patologiyanın kəskin forması haqqında danışmaq istəyirəm. Kəskin stenozlaşdırıcı laringotraxeit çox vaxt məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşlı uşaqlarda ARVİ zamanı yaranır. Paraqripp məhz bu şəkildə debüt edir. Hər şey aşağıdakı kimi baş verir: zahirən tam sağlamlıq fonunda (əslində bu sağlamlıq infeksion prosesin prodromal dövrü olur), uşaq gecə nəfəs almaqda çətinlik çəkdiyi üçün oyanır. Bu vəziyyətin digər təzahürləri mərhələdən asılı olaraq yuxarıda təsvir edilmiş digər stenoz simptomları olur.
Valideynlərin bu xəstəlik və onun zamanı öz hərəkətləri haqqında təsəvvürə malik olmaları vacibdir. İlk növbədə təcili yardım çağırmaq lazımdır. Briqada gəlməyənə qədər özünüzü sakit saxlamaq və uşağı sakitləşdirməyə çalışmaq lazımdır – ağlamaq, həyəcanlanmaq artıq pozulmuş tənəffüsün effektivliyinin daha da azalmasına gətirib çıxarır, sakit uşağın nəfəs alması daha asan olacaq. Sonra uşağa təzə rütubətli hava axını təmin etmək lazımdır – pəncərəni açmaq, mümkünsə – vannada bütün gücü ilə açılmış isti (buxarlanana qədər) su kranı ilə yerləşmək (uşaq bu buxarı tənəffüs etməlidir). Əla variant – fizioloji məhlulla və ya (həkimin əvvəlcədən verdiyi tövsiyəyə əsasən) iltihab əleyhinə və bronxları genişləndirici preparatın məhlulu ilə nebulayzerdən istifadə etməkdir.
Təcili yardım həkimi sizə çatdıqda zəruri preparat inyeksiyalarını edəcək və uşağın hospitalizasiyasının zəruriliyini müəyyən edəcək. Əgər tutma uğurla aradan qaldırılıbsa, stasionar müalicə tələb olunmur, LOR-diaqnozunu dəqiqləşdirmək və sonrakı müalicə üzrə tövsiyələr almaq üçün mütləq mümkün qədər tez otorinolarinqoloqu ziyarət etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
