Şəkərsiz diabet — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Diabetes insipidus
Xəstəlik haqqında
Xəstəlik öz adını tez-tez sidik ifrazı və susuzluq hissi ilə bağlı olaraq alıb. Bu simptomlar şəkərli diabetin əlamətlərinə bənzəyir. Patologiya orta hesabla hər 25 min nəfərdən 1-də rast gəlinir. Xəstəlik daha çox 20-30 yaşlarında təzahür edir, lakin istənilən yaşda inkişaf edə bilər. Sidik ifrazı tezliyinin artması, nəzarətsiz susuzluq hissi zamanı müayinə və diaqnozun qoyulması üçün endokrinoloqa müraciət etmək lazımdır.
Səbəbləri
Şəkərsiz diabetin ən çox rast gəlinən səbəbi beynin hipotalamo-hipofizar nahiyəsindəki patoloji dəyişikliklərdir.
Patologiyanın mərkəzi tipi daha çox irsi meyllilik, beynin inkişaf pozğunluqları fonunda yaranır. Bəzən pozğunluq başqa xəstəliklərin, məsələn, şişlərin, travmaların, damar patologiyalarının, baş beynin iltihabi proseslərinin fonunda ikincili olaraq meydana çıxır.
Nefrogen, yəni böyrək tipli şəkərsiz diabetin səbəbləri:
- irsi meyllilik;
- infeksion və qeyri-infeksion mənşəli xronik böyrək patologiyaları (qlomerulonefrit, pielonefrit və digərləri);
- hiperkalsemiya və hipokaliemiya, yəni qanda kalsium səviyyəsinin artması və kalium miqdarının azalması.
Şəkərsiz diabetin gestagen tipi hamiləlik dövründə plasentanın arginin-aminopeptidaza fermenti tərəfindən vazopressinin artmış parçalanması səbəbindən inkişaf edir. Hormon çatışmazlığı səbəbindən orqanizmdən çoxlu maye xaric olur. Hamiləlik dövründə əlavə risk amili — üçüncü trimestrdə prostaqlandinlərin artmış istehsalıdır. Bu kimyəvi maddələr böyrəklərin hormona həssaslığını azaldır.
Birincili polidipsiyanın iki inkişaf mexanizmi var.
- Vazopressin sekresiyasının basılması ilə müşayiət olunan kompulsiv maye istehlakının psixogen variantı.
- Reseptorların həssaslığının azalması səbəbindən insanın maye içdiyi dipsogen variant.
Funksional NX fosfodiesteraza fermentinin aktivliyinin artması fonunda yaranır, bu zaman reseptorların vazopressinin təsirinə həssaslığı azalır.
Şəkərsiz diabetin yatrogen tipi sidikqovucu preparatların nəzarətsiz qəbulu, litium preparatlarının uzunmüddətli qəbulu (nefrogen formaya səbəb olur) nəticəsində inkişaf edir.
Təsnifat
NX-ə səbəb olan amildən asılı olaraq patologiyanın bir neçə tipi ayırd edilir.
- Mərkəzi – baş beyində vazopressinin əmələ gəlməsi və ya sekresiyasının pozulması zamanı inkişaf edir.
- Böyrək tipli — böyrəklərin ADH-nin təsirinə həssaslığının olmaması ilə bağlıdır.
- Birincili polidipsiya (sönməz susuzluq), yəni artıq miqdarda maye qəbul etməyə patoloji meyllilik.
- Gestagen tipli, yəni gestasiya (hamiləlik) ilə bağlı olan.
- Funksional, 1 yaşa qədər uşaqlıq dövründə fermentlərin aktivliyi ilə əlaqəli olan.
- Yatrogen (orqanizmə tibbi müdaxilələr nəticəsində yaranan).
Şəkərsiz diabetin gedişinin ağırlığına görə təsnifatı ifraz olunan sidiyin miqdarına əsaslanır.
- Yüngül – pasiyent sutkada 6-8 litrə qədər sidik ifraz edir;
- Orta – ekskresiya sutkada 8-14 litrə qədər təşkil edir;
- Ağır – sutkada 14 litr və daha çox ifraz olunur.
Şəkərsiz diabetin kompensasiya dərəcəsinə görə təsnifatı üç mərhələni əhatə edir.
- Kompensasiya – pasiyenti nə susuzluq, nə də poliuriya narahat etmir, lakin endokrin sistemdə patoloji proseslər artıq gedir.
- Subkompensasiya – pasiyentdə sutka ərzində vaxtaşırı susuzluq, poliuriya meydana çıxır;
- Dekompensasiya – simptomlar daim saxlanılır.
Klinik mənzərə
Patologiyanın simptomlarının spektri çox genişdir.
- Susuzluq. İnsan sutkada 2-dən 20 litrə qədər maye qəbul edir.
- Tezləşmiş sidik ifrazı. Sidik qatı deyil, yəni demək olar ki, qoxusu və rəngi yoxdur.
- Gecə ərzində çoxsaylı sidik ifrazı.
- Daimi maye itkisi səbəbindən selikli qişaların, dərinin quruluğu, tərləmənin, tüpürcək əmələ gəlməsinin azalması və aşağı arterial təzyiq.
- Ürəkbulanma, qusma, qəbizlik. Mədə-bağırsaq traktının pozğunluqları qəbul edilən maye ilə mədənin gərilməsi və həzm orqanlarının sekretor funksiyasının azalması səbəbindən baş verir.
- İon balansının pozulması fonunda qıcolmalar.
- Artmış yorğunluq, ümumi zəiflik və yuxu pozğunluğu. Bu simptomlar əksər hallarda gecə içmək və sidik ifraz etmək üçün oyanmaq zərurəti ilə bağlıdır.
Uşaqlarda simptomlar sürətlə inkişaf edir; vaxtında müalicə olunmadıqda ağır susuzlaşma və elektrolit pozğunluqları təhlükəsi yaranır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
NX şübhəsi olan pasiyentlər kompleks müayinədən keçirlər. Həkim müraciət edən şəxsin şikayətlərini dəqiqləşdirir, dərini və selikli qişaları dehidratasiyaya görə müayinə edir, mütəmadi qəbul edilən dərmanlar, sidik ifrazının miqdarı və tezliyi barədə suallar verir. Şəkərli diabeti şəkərsizdən differensial diaqnostika etmək üçün venoz qanda qlikozillənmiş hemoqlobin analizi, həmçinin serumda qlükoza səviyyəsinin tədqiqi təyin edilir.
- İfraz olunan mayenin həcmini və sıxlığını qiymətləndirmək üçün Zimnitski üsulu ilə analiz təyin edilir. Bu, sutka ərzində nə qədər sidik ifraz olunduğunu qiymətləndirməyə imkan verir. Beləliklə, şəkərli və şəkərsiz diabetə xas olan poliuriya diaqnostika edilir.
- Vazopressin sınağı keçirilir: pasiyentə sintetik hormonun dozası yeridilir. NX simptomları yox olduqda sınaq müsbət hesab olunur.
- Hipofiz və hipotalamusda struktur dəyişiklikləri aşkar etmək üçün MRT keçirilir. Böyrək xəstəliyini istisna etmək üçün ultrasəs diaqnostikası aparılır.
- NX-i təsdiqləmək üçün sidiyin osmolyallığı və qan natriumu eyni zamanda ölçülür. Osmolyallıq – ionlar da daxil olmaqla, hər kiloqram həlledicidə olan hissəciklərin konsentrasiyasıdır (mOsm/kq).
Psixogen polidipsiya zamanı psixiatr məsləhəti tələb olunur, çünki bu pozğunluğun mövcudluğu nevrozların və psixiatrik xəstəliklərin simptomlarından biri ola bilər.
Müalicə
Şəkərsiz diabetin müalicəsi üçün desmopressin hormonundan istifadə olunur. Onun köməyi ilə artıq susuzluq və poliuriya aradan qaldırılır. Preparat cərrahi müdaxilədən sonra və ya müstəqil terapiya kimi təyin edilə bilər. Müalicə müddəti ərzində həkim dərmanın dozasını azaldır və ya artırır, zəruri hallarda simptomatik terapiya tətbiq edir.
Cərrahi müalicə şəkərsiz diabeti hipofiz və ya hipotalamusun zədələnməsi ilə şərtlənmiş pasiyentlərə təyin edilir. Ən çox səbəb xoşxassəli və ya bədxassəli yenitörəmədir. Bu halda onun çıxarılmasına yönəlmiş neyrocərrahi əməliyyat aparılır.
Reabilitasiya
Reabilitasiya beyində yenitörəmənin cərrahi yolla çıxarılmasını keçirmiş pasiyentlərə göstərilir. Əməliyyatdan sonra hipotalamo-hipofizar sistemin funksiyalarını hər zaman bərpa etmək mümkün olmur. Bu halda desmopressin preparatlarının qəbulu təyin edilir. Yenitörəmə çıxarıldıqdan sonra hər 24-72 saatda bir, növbəti dozanın buraxılması və xəstəliyin simptomlarının bərpa olunmasına nəzarət yolu ilə preparatın qəbuluna ehtiyacın olub-olmadığı qiymətləndirilir.
Pasiyent mütəmadi olaraq endokrinoloqa müraciət etməli və su balansını, qanın elektrolit göstəricilərini (kalium, natrium) izləmək üçün analiz verməlidir. Stasionardan çıxarkən şəxsə ümumi zəiflik, ürəkbulanma, arterial təzyiqin davamlı yüksəlməsi baş verdikdə nəzarət və korreksiya üçün dərhal mütəxəssisə müraciət etməli olduğu barədə məlumat verilir.
Yadda saxla!
Şəkərsiz diabet diaqnozu qoyularkən müalicə yalnız endokrinoloqun nəzarəti altında aparılmalıdır. Bəzən pasiyentlər problemi müstəqil həll etməyə çalışırlar, məsələn, orqanizmdə mayeni saxlamaq üçün artıq miqdarda xörək duzu qəbul edirlər. Lakin bu, klinik yaxşılaşmaya gətirib çıxarmır, yalnız ödemlərin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Korreksiya olmadan vəziyyət qaçılmaz olaraq ağır ağırlaşmalara, xüsusən, maye və elektrolitlərin fatal itkisinə gətirib çıxarır. Yalnız tam dəyərli diaqnostika və pozğunluqların vaxtında korreksiyası şəkərsiz diabetlə mübarizə aparmağa və pasiyentə tam dəyərli həyat sürmək imkanını qaytarmağa imkan verir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Endokrinologiya üzrə xəstəliklər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
- Diabetik ketoasidoz
- Diabetik nefropatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
