Sidik ləngiməsi sidik kisəsi dolu olduğu halda sidiyin tam və ya qismən xaric edilə bilməməsidir. Kəskin sidik ləngiməsi ağrılı ola bilər və təcili yardım tələb edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İşuriya
- retentio urinae
- sidiyin tutulması
Xəstəlik haqqında
Sidik ləngiməsi sidik kisəsi dolu olduğu halda insanın onu tam və ya qismən boşalda bilməməsidir. Sidik böyrəklərdə normal əmələ gəlir, lakin sidik kisəsindən xaric edilməsi pozulur: ya uretrada mexaniki maneə olur, ya sidik kisəsinin əzələsi kifayət qədər yığıla bilmir, ya da onun sinir tənzimi pozulur.
Kəskin sidik ləngiməsi qəflətən yaranır, güclü ağrı ilə müşayiət olunur və təcili yardım tələb edir. Xroniki forma isə tədricən inkişaf edir: insan sidiyə gedir, lakin kisədə hər dəfə xeyli qalıq sidik qalır. Bu forma uzun müddət diqqətdən kənarda qala və zaman keçdikcə böyrəklərin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər.
Sidik ləngiməsi ən çox yaşlı kişilərdə, prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası fonunda rast gəlinir və onun tezliyi yaşla artır. Qadınlarda və uşaqlarda xeyli nadir olur, lakin çanaq orqanlarının sallanması, əməliyyatlardan sonrakı dövr, nevroloji xəstəliklər və bəzi dərmanların qəbulu fonunda yarana bilər.
Səbəbləri
Sidik ifrazı mürəkkəb refleks prosesdir və detruzorun (sidik kisəsini yığan əzələ) və uretra sfinkterinin uzlaşdırılmış qarşılıqlı təsiri ilə həyata keçirilir. Qarşılıqlı təsirə simpatik və parasimpatik sistemlər, habelə baş beynin kortikal və subkortikal strukturları nəzarət edir. Lakin bəzi hallarda sidik ifrazı prosesinin mərkəzi və periferik həlqələri arasındakı əlaqələr pozula bilər. Belə şəraitdə sidik ləngiməsi inkişaf edir.
Əsas səbəblər bunlardır:
- prostat vəzinin xəstəlikləri (ən çox prostatik hiperplaziya);
- sidik kisəsi və uretranın patologiyaları (sistit, uretrit, sidik-daş xəstəliyi);
- sidik kisəsini və ya sidik axarını sıxan uşaqlıq miyoması;
- düz bağırsağın xəstəlikləri;
- çanaq orqanlarının prolapsı;
- nevroloji pozğunluqlar (spinal travmalar, dağınıq skleroz, diabetik nevropatiya, insultun nəticələri);
- bəzi dərman preparatlarının (xolinolitiklər, opioid analgetiklər, bəzi antidepressantlar) mənfi təsiri.
Təsnifat
Çətinləşmiş sidik ifrazının müalicəsi ilə məşğul olan mütəxəssislər bir neçə təsnifatdan istifadə edirlər. Xəstəliyin gedişi və klinik mənzərənin xarakteri nəzərə alınmaqla 3 əsas forma ayırd edilir.
- Kəskin. Patoloji vəziyyət sidik axarında mexaniki maneənin əmələ gəlməsi nəticəsində qəflətən yaranır. Bu zaman insan tualetə getmək üçün güclü təsirlər hiss edir, lakin sidik kisəsini boşalda bilmir. Bu patoloji hadisənin ciddi ağırlaşmaların inkişaf riski yüksəkdir, buna görə də təcili müalicə tələb edir.
- Xroniki. Onun inkişafı ifadə olunmuş klinik əlamətlər olmadan tədricən baş verir. Patologiyanın təhlükəsi ondadır ki, xəstə uzun müddət tibbi yardıma müraciət etmir, bunun nəticəsində ağırlaşmaların inkişaf riski artır.
- Paradoksal. Patoloji vəziyyətin bu forması nadir hallarda yaranır və sidik ləngiməsinin sidik tutmamazlıqla birləşməsi ilə xarakterizə olunur. Sidik kisəsi dolu olduqda və onu boşaltmaq üçün fizioloji imkan olmadıqda kiçik həcmdə sidiyin nəzarətsiz ifrazı baş verir. Patologiya onu törədən səbəbdən asılı olaraq dərman mənşəli, neyrogen və ya mexaniki ola bilər.
Sidik kisəsinin boşalma dərəcəsindən asılı olaraq ləngimənin 2 tipi ayırd edilir:
- natamam, sidik kisəsi qismən boşalır, bu zaman sidik ifrazı təsirləri saxlanılır;
- tam, sidik axını tamamilə yoxdur.
Klinik mənzərə
Sidik ləngiməsinin əlamətləri onun kəskin və ya xroniki olmasından asılıdır.
Kəskin sidik ləngiməsi
- güclü istəyə baxmayaraq sidiyə gedə bilməmək və ya yalnız bir neçə damcı ifraz etmək;
- qarnın aşağı hissəsində — qasıq sümüyünün üstündə kəskin, partladıcı ağrı;
- qasıq üstündə yumru, bərk qabarıqlıq — dolu sidik kisəsi;
- narahatlıq, tərləmə, ürək döyüntüsünün artması.
Xroniki sidik ləngiməsi
- sidik ifrazına çətinliklə, gücənərək başlamaq;
- zəif, fasiləli sidik axını;
- sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi;
- tez-tez, o cümlədən gecələr sidiyə getmə;
- dolu kisədən kiçik porsiyalarla nəzarətsiz sidik axması (paradoksal işuriya);
- təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları.
Xroniki formada ağrı çox vaxt olmur, buna görə sidik axınının zəifləməsinə və tez-tez sidiyə getməyə diqqət yetirmək vacibdir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Sidik ləngiməsinin diaqnostikası xəstənin şikayətlərinin diqqətlə qiymətləndirilməsi və obyektiv müayinənin aparılması ilə başlayır. Palpasiya və perkussiya (uroloq tərəfindən) vasitəsilə qasıq sümüyündən xeyli qabarıq şəkildə çıxan böyümüş sidik kisəsi aşkar edilir. Diaqnozu təsdiqləmək üçün çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi aparılır. Sidik kisəsinin dolğunluğu təsdiqləndikdən sonra uroloq onu boşaldır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
Sidik ləngiməsi əlamətləri yarandıqda təcili həkim yardımı zəruridir. Bu yardım olmadıqda mayenin toplanması təhlükəli nəticələrin inkişafına səbəb olur:
- hidronefroz;
- sidik kisəsi divarının cırılması;
- peritonit.
Sidik axınının uzunmüddətli kəskin ləngiməsi zamanı sidik-ifrazat sistemində xəstəlik törədən bakteriyalar aktiv şəkildə çoxalmağa və yayılmağa başlayır. Nəticədə insanda sistit, pielonefrit və digər ağırlaşmalar inkişaf edə bilər.
Müalicə
Müalicə üsulları
Sidik ləngiməsinin müalicəsi sidik kisəsindən sidiyin təcili çıxarılmasından ibarətdir. Bunun üçün cərrahi urologiya üsullarından istifadə olunur. Bəzi hallarda onlara əlavə olaraq dərman preparatları da tətbiq oluna bilər.
Prostat hiperplaziyası fonunda kəskin sidik ləngiməsi zamanı kateterizasiya ilə eyni vaxtda uroloq selektiv alfa-adrenoblokatorlar təyin edir. Bu preparatlar prostat vəzinin tonusunu azaltmağa və bununla da uretra kanalının sıxılma dərəcəsini azaldıb onun keçiriciliyini bərpa etməyə imkan verir.
İnfeksion ağırlaşmaların profilaktikası üçün risk qrupundan olan xəstələrə antibakterial vasitələr təyin edilir.
Əgər sidik ləngiməsinə sidik kisəsinin pozulmuş innervasiyası səbəb olubsa, elektromaqnit stimulyasiyalı xüsusi trenajorda əzələ məşqi aparılır.
Kəskin sidik ləngiməsində aşağıdakılar yerinə yetirilə bilər:
- sidik kisəsinin kateterizasiyası (ilk yardım xətti);
- bu mümkün olmadıqda – drenaj qoyulması ilə sistotomiya (sidik kisəsində süni dəliyin cərrahi yolla formalaşdırılması).
Sidik kisəsindən sidik axınının vaxtında təmin edilməsi yuxarı və aşağı sidik yollarından ağırlaşmaların qarşısını almağa imkan verir, uretranın funksiyasını kompensasiya edir və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edir.
3 növ kateterizasiya ayırd edilir:
- qısamüddətli – kəskin sidik ləngiməsində göstərişdir;
- uzunmüddətli – sistotomiyaya əks göstəriş olduqda həm kəskin, həm də xroniki ləngimədə tətbiq oluna bilər;
- periodik – sidik kisəsinin innervasiya pozğunluqlarında yerinə yetirilir.
Sidik axınının bərpasından sonra radikal cərrahi müdaxilənin zəruriliyi məsələsi həll olunur. Bu, xəstədə sidik yollarının keçiriciliyini pozan vəziyyətlər diaqnoz qoyulduqda göstərişdir. Bunlar prostat adenomasının əhəmiyyətli hiperplaziyası, şişlər, uşaqlıq miyoması, sidik-daş xəstəliyi və s. ola bilər.
Profilaktika
Sidik ləngiməsinin qarşısını həmişə almaq mümkün deyil, lakin onu törədən səbəblərə vaxtında təsir etməklə kəskin epizodun riskini xeyli azaltmaq olar.
- Sidik axını zəifləyibsə, tez-tez və ya gecələr sidiyə gedirsinizsə, uroloqa müraciət edin. 50 yaşdan yuxarı kişilər üçün prostatın müntəzəm yoxlanması xüsusilə vacibdir.
- Prostat hiperplaziyasına görə təyin edilmiş müalicəni həkimlə razılaşdırmadan dayandırmayın.
- Sidiyi uzun müddət saxlamayın, ilk istəkdə tualetə gedin.
- Alkoqolu, xüsusən qısa müddətdə böyük həcmdə qəbul etməkdən çəkinin — bu, kəskin ləngiməni provokasiya edə bilər.
- Soyuqdəymə, allergiya və ya digər səbəblərə görə dərman qəbul etməzdən əvvəl prostat və ya sidik ifrazı problemləriniz barədə həkimə və ya əczaçıya bildirin: bəzi antihistamin, spazmolitik və antidepressant preparatlar sidik ləngiməsinə səbəb ola bilər.
- Qəbizliyin qarşısını alın — dolu bağırsaq sidik kisəsinin boşalmasına mane ola bilər.
- Diabet və nevroloji xəstəliklər olduqda sidik kisəsinin boşalmasını həkim nəzarətində saxlayın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Çətin sidik ifrazının səbəblərini aşkar etmək üçün əvvəlcə terapevtə müraciət etmək lazımdır. Həkim anamnez toplayacaq, ilkin müayinə aparacaq və nəticələr əsasında ehtimal olunan diaqnoz qoyacaq. Onu dəqiqləşdirmək üçün pasiyent dar ixtisaslı mütəxəssislərə yönləndirilir. Sidik ləngiməsi simptomu ilə müşayiət olunan xəstəliklərin müalicəsi ilə bir neçə ixtisas üzrə həkimlər məşğul olur.
Əgər sidik ifrazı tamamilə dayanıbsa və qarnın aşağı hissəsində dolu sidik kisəsi ilə bağlı güclü ağrı varsa, həkim qəbulunu gözləməyin – təcili tibbi yardıma müraciət edin. Kürək və ya bel travmasından sonra sidik ləngiməsi, ayaqlarda keyimə və ya zəiflik yaranıbsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkimlər: uroloq, nefroloq, ginekoloq, nevroloq, onkoloq, cərrah.
Yadda saxla!
Sidik ləngiməsi kişilərdə (xüsusilə prostat vəzinin böyüməsi fonunda) daha tez-tez rast gəlinir, lakin qadınlarda da baş verir: çanaq orqanlarının prolapsında, sidik kisəsinin boynunu və uretranı sıxan böyük ölçülü miomada, nevroloji xəstəliklərdə (şəkərli diabet zamanı neyropatiya, dağınıq skleroz, onurğa beyni zədələri), əməliyyatlardan və doğuşdan sonra, həmçinin bəzi dərman preparatlarının təsiri ilə. Kəskin sidik ləngiməsi ifadə olunmuş ağrı hesabına ümumi vəziyyəti kritik dərəcədə pozur. Qəfil sidik ifraz edə bilməmək, qarının aşağı hissəsində güclü ağrı və gərginlik yaranarsa, təxirə salmadan təcili yardım çağırın — sidik kisəsinin boşaldılması təcili tələb olunur. Səbəbi müəyyən etməyə və düzgün müalicə seçməyə sonra uroloq kömək edəcək.
Xroniki ləngimə zamanı sidik yenə də kisədən axır (paradoksal işuriya), buna görə də ağrı hissiyyatı intensiv olmur. Bu, urologa gec müraciət olunmasına səbəb olur və nəticədə ciddi ağırlaşmaların inkişafına meyllilik yaradır.
Əsas qaydanı yadda saxlamaq lazımdır – sidik kisəsinin boşaldılmasında problemlər yaranıbsa, mümkün qədər tez uroloqun konsultasiyasına yazılın. Normada sidik ifrazı çətinlik olmadan keçməli və özündən sonra yüngüllük hissi qoymalıdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin və ya zədənin xüsusiyyətləri və pasiyentin fərdi vəziyyəti nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
