Steatohepatit qaraciyərdə piy toplanması ilə yanaşı iltihab və hepatosit zədələnməsinin olduğu vəziyyətdir. Metabolik disfunksiya və ya alkoqol istifadəsi ilə əlaqəli ola bilər və fibroz riski daşıyır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yağlı hepatit
Xəstəlik haqqında
Bu diaqnozu olan demək olar ki, hər ikinci xəstədə xəstəliyin inkişafı piylənmə və insulinrezistentlik (qanda dövr edən insulinə hədəf hüceyrələrin həssas olmaması) əsasında duran metabolik pozğunluqlarla əlaqədardır. Hallarin 40-45%-ində xəstəlik həddindən artıq alkoqollu içki qəbulu fonunda (steatohepatitin alkoqol forması) inkişaf edə bilər. Xəstələrin yalnız 5%-ində patologiya dərman preparatlarının qəbulu ilə assosiasiya olunur. Xüsusi təhlükəni sitostatik preparat metotreksat, antiestrogen tamoksifen və antiepileptik valproat qrupu təşkil edir. Bəzi hallarda xəstəlik bir neçə səbəbin birgə təsiri nəticəsində (qarışıq variant) inkişaf edir.
Steatohepatit əksər hallarda gizli keçir. Bəzi xəstələrdə minimal klinik təzahürlər – sağ qabırğaaltı nahiyədə cüzi ağrılar və ümumi zəiflik ola bilər. Xəstəlik adətən qanın biokimyəvi analizi aparılarkən qaraciyər fermentlərinin artmış səviyyələri müəyyən edildikdə təsadüfən diaqnostika olunur. Diaqnostikanın növbəti addımı qaraciyərin vəziyyətinin ultrasəs qiymətləndirilməsidir. Lakin piylənməsi olan xəstələrdə və ya xəstəliyin ilkin mərhələsində USM az informativdir və MRT-nin aparılması tələb olunur.
Müalicə ilk növbədə həyat tərzinin dəyişdirilməsinə yönəlmişdir. Dərman terapiyası ikinci dərəcəli xarakter daşıyır və iltihabi reaksiyanın aradan qaldırılmasına və fibrozlaşmanın qarşısının alınmasına yönəlmişdir.
Səbəbləri
Steatohepatit – səbəb amilləri baxımından bu, nə cür xəstəlikdir? Etiologiya əlamətlərinə görə metabolik, alkoqol və dərman variantlarını ayırmaq qəbul edilib.
Steatohepatitin risk amilləri kimi aşağıdakılar qəbul edilmişdir:
- genetik xüsusiyyətlər (müəyyən genlərin daşınması – PNPLA3, TM6SF2);
- orqanizmdə normativ göstəriciləri aşan artıq yağ toxumasının olması;
- metabolik sindrom – insulinrezistentliyin, piylənmənin, arterial hipertenziyanın, yüksək xolesterin səviyyəsinin birləşməsidir;
- tütün çəkmək;
- qanda uzun müddət yüksək qlükoza səviyyəsi;
- uzun müddət mövcud olan hiperlipidemiya.
Təsnifat
Qəbul edilmiş təsnifata əsasən, steatohepatitlərin 2 qrupu ayırd edilir:
- alkoqol steatohepatiti – spirtli içkilərin həddindən artıq istehlakı ilə əlaqədardır;
- qeyri-alkoqol steatohepatiti, metabolik pozğunluqların fonunda inkişaf edə bilər və ya bəzi dərman preparatlarının hepatotoksik təsirinin nəticəsi ola bilər.
Klinik mənzərə
Xəstələrin əksəriyyətində steatohepatitin simptomları olmur. Bəzən sağ qabırğaaltı nahiyədə lokallaşan zəiflik, diskomfort və ya intensiv olmayan ağrılar şəklində qeyri-spesifik simptomatika ortaya çıxa bilər. Bir qayda olaraq, klinik mənzərədə metabolik sindromun təzahürü olan simptomlar – visseral piylənmə (qarın nahiyəsində yağ toplanması), dislipidemiya, arterial hipertenziya və qlükoza mübadiləsinin pozulması əlamətləri ön plana çıxır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Steatohepatitin diaqnostikası yalnız iltihabla assosiasiya olunan yağlı hepatozun təsdiqinə deyil, həmçinin xəstəliyin etioloji amilinin aşkarlanmasına yönəlmişdir.
Qarnın palpasiyası və perkussiyası zamanı pasiyentdə piylənmə olmadığı halda qaraciyər və dalağın ölçülərinin böyüməsini, habelə qaraciyər sirrozunun formalaşmasından xəbər verə bilən assitin olmasını asanlıqla müəyyən etmək olar. Dəri örtüklərinin müayinəsində kiçik qaraciyər əlamətləri (ulduzcuqlar şəklində nöqtəvi qansızmalar, qırmızı ovuclar, kişilərdə süd vəzilərinin böyüməsi) aşkarlana bilər.
Diaqnoz qoymağa imkan verən laborator üsullar qanda ALT və AST fermentlərinin səviyyəsinin yüksəlməsidir (adətən göstəricilər normadan 2-3 dəfə çox olur). Həmçinin qələvi fosfataza və qamma-qlutamiltranspeptidazanın fəallığı arta bilər. Müayinə planına qlikemik profilin qiymətləndirilməsi – ac qarına qlükoza səviyyəsinin, qlikləşdirilmiş hemoqlobinin təyini və zəruri hallarda gizli gedən insulinrezistentliyi aşkar etməyə imkan verən qlükozatolerant testin keçirilməsi daxil edilir.
Qaraciyərin yağlı degenerasiyasının identifikasiyası şüa diaqnostikası üsulları vasitəsilə həyata keçirilir. Skrininq kimi ultrasəs skanlaşdırma aparılır. Xəstəliyə işarə edən əlamətlər bunlardır:
- qaraciyərin ölçülərinin orta dərəcədə böyüməsi;
- parenximanın exogenliyinin artması (yəni “parlaq” qaraciyər effekti);
- damar şəklinin vizuallaşmasının zəifləməsi və ya olmaması;
- ultrasəs şüasının “sönməsi”.
Lakin USM-in həssaslığı məhdud olduğu hallarda (yağlı degenerasiya 20%-dən az və ya piylənmənin ağır dərəcəsi) MRT-dən istifadə etmək məqsədəuyğundur. Bu üsul, xüsusilə qaraciyər steatozunun orta dərəcədə ifadə olunmuş formasının diaqnostikasında, qarın boşluğu orqanlarının USM-indən daha yüksək həssaslığa malikdir. Fərqli sıxlığa malik mühitlərdə fərqli sürətlə yayılan mexaniki dalğa rəqslərinin xüsusiyyətinə əsaslanan tranzient elastometriya da yüksək informativliyə malikdir. Fibroz sahələri formalaşdıqda qaraciyər parenximasının sıxlığı artır ki, bu da daha yüksək elastiklik göstəricilərində ifadə olunur.
Nəzərə almaq lazımdır ki, steatohepatitin diaqnostikasının “qızıl” standartı qaraciyər biopsiyasıdır. Lakin invazivliyinə və biopatla yalnız məhdud qaraciyər toxuması sahəsini qiymətləndirmək imkanına görə bu müayinə növünün klinik təcrübədə istifadəsi məhduddur.
Xidmətlər
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, steatohepatitin müalicəsi həyat tərzinin dəyişdirilməsindən başlanır. İkinci istiqamət medikamentoz terapiyanın təyin edilməsidir.
Steatohepatitdə fəallığın həm maksimal, həm də minimal dərəcəsində terapiyanın əsas həlqəsi qidalanma davranışının yaxşılaşdırılması və nəticədə artıq çəkinin azaldılmasıdır. Həyat tərzinin dəyişdirilməsi həmçinin fiziki fəallığın artırılmasını nəzərdə tutur. Hərəkətsizlik piylənmənin, insulinrezistentliyin, metabolik sindromun və qaraciyərin yağlı distrofiyasının inkişafı üçün sübut olunmuş risk amilidir.
Alkoqol steatohepatitli pasiyentlərdə əsas şərt spirtli içkilərin qəbulundan tamamilə imtina etməkdir ki, bu da xəstəliyin gedişinin proqnozunun yaxşılaşmasına gətirib çıxarır. Əsasən tiamin və piridoksin olmaqla B qrupu vitaminlərinin çatışmazlığının korreksiyası, həmçinin tamdəyərli qidalanma zəruridir. Zülalın adekvat qəbulunun təmin edilməsi qaraciyər hüceyrələrinin regenerasiyasına və qaraciyər parenximasında metabolik proseslərin yaxşılaşmasına kömək edir. Alkoqoldan uzun müddət tam imtina fonunda qaraciyər fibrozunun regressiyası, artıq inkişaf etmiş sirroz zamanı isə qapı venası sistemində təzyiqin azalması baş verir.
Dərman steatohepatitində müalicənin əsasını səbəb əhəmiyyətli dərman vasitəsinin ləğv edilməsi təşkil edir. Bir qayda olaraq, bu tədbir orta müddətli perspektivdə steatohepatitin təzahürlərinin geriləməsinə kömək edir.
Steatohepatitlərin farmakoterapiyası çərçivəsində qaraciyərin funksional vəziyyətini və nəticədə xəstəliyin proqnozunu yaxşılaşdıran preparatlara mühüm rol ayrılır. Bu cür dərman vasitələrinə ursodezoksixol turşusu preparatları aiddir. Bu vasitələr qaraciyər hüceyrələrini qorumağa, immun cavabı modulyasiya etməyə və birləşdirici toxumanın artımı dərəcəsini azaltmağa kömək edir.
Cərrahi müalicə (qaraciyər transplantasiyası) yalnız steatohepatit fonunda qaraciyərin sirrotik transformasiyası olduğu halda nəzərdən keçirilə bilər.
Reabilitasiya
Qaraciyər transplantasiyasından sonra transplantatın rədd edilməsinin qarşısını alan immunosupressiv preparatların qəbulu tələb olunur.
Profilaktika
Qaraciyərin piy distrofiyası və sonrakı iltihab riskini aşağıdakı tədbirlər azalda bilər:
- çəkinin normativ hədlərdə saxlanılması;
- fiziki fəallığın həftədə ən azı 150 dəqiqə səviyyəsində saxlanılması;
- rasional və balanslaşdırılmış qidalanma;
- spirtli içkilərdən imtina edilməsi və ya icazə verilən hədlərdə istifadə olunması;
- dərman preparatlarının yalnız həkim təyinatı ilə qəbulu.
Yadda saxla!
Metabolik və alkoqol formalarından başqa, steatohepatit dərman zədələnməsi çərçivəsində də inkişaf edə bilər. Bu, dərman vasitəsinin və ya digər infeksion mənşəli olmayan substansiyanın qəbulu ilə çağırılan qaraciyər zədələnmələridir. Steatohepatit haqqında danışmaq üçün xəstəliyin inkişaf müddəti preparatın qəbuluna başlanılan andan 5-90 sutka çərçivəsinə sığmalıdır. Qaraciyərin dərman zədələnməsinə səbəb olan dərman vasitələrinin təxminən 60%-i antibakterial və əleyhinəqıcolma preparatlarına aiddir. Potensial hepatotoksik olan bir sıra preparatların qəbulunda hepatositlərdə yağların əmələ gəlməsi artır və elektron-nəqliyyat zənciri pozulur. Bu, qaraciyərin yağlı distrofiyasının formalaşmasına və sonradan steatohepatitə transformasiyasına gətirib çıxarır. Dərmanların potensial hepatotoksikliyini nəzərə alaraq, bu və ya digər patologiyanın medikamentoz müalicəsini həkim təyin etməlidir. Mütəxəssis mümkün risk amillərini nəzərə alır və ən təhlükəsiz preparatı seçir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
