Süd vəzisinin lipoması yetkin piy toxumasından ibarət xoşxassəli törəmədir. Adətən yumşaq, hərəkətli və ağrısız olur, lakin yeni süd vəzi kütləsi görüntüləmə ilə qiymətləndirilməlidir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Adipoma

Xəstəlik haqqında

Süd vəzisinin kəsiyi; yağ toxuması (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Süd vəzisinin lipoması — piy toxumasından inkişaf edən xoşxassəli törəmədir. Lipoma xərçəngönü vəziyyətlərə aid deyil.

Lipomaların rastgəlmə tezliyi süd vəzisinin bütün düyünlü törəmələrinin 9–10 faizini təşkil edir. Bu şiş ən çox menopauzada olan qadınlar arasında yayılmışdır. Hesab olunur ki, estrogenlərin olmaması vəzili toxumanın involyusiyasına gətirib çıxarır və onun yerində piy toxuması yaranır. Bəzi hallarda o, yerli olaraq arta bilər; bu da xoşxassəli hiperplaziyaların əmələ gəlməsinə səbəb olur. Bəzən süd vəzisinin lipomasına kişilərdə də rast gəlinir; zəmin yaradan amil piylənmə ola bilər.

Döşdəki «piy yığını» tez-tez ultrasəs müayinəsi zamanı, xeyli nadir hallarda isə əlləmə zamanı aşkarlanır, çünki bu xoşxassəli şiş toxunuşda yumşaqdır və yaxşı yerdəyişir. USM-də lipoma səthi, yəni piy qatında yerləşən, azalmış exogenlikli törəmə kimi görünür. Son dərəcə nadir hallarda xoşxassəli piy şişi fassiyaaltı və ya əzələarası sahədə yerləşə bilər.

Toxuma quruluşuna görə lipoma yetkin adipositlərdən (differensiasiya olunmuş piy hüceyrələrindən) ibarətdir. Bu şiş həmişə onu məhdudlaşdıran kapsulda yerləşir; kapsul bir-birinə hörülmüş nazik liflərdən ibarətdir. Reproduktiv yaşda inkişaf etmiş lipomalar əsasən yalnız piy toxuması saxlayır. Zaman keçdikcə, adətən postmenopauzada onlarda birləşdirici toxuma komponentləri artmağa başlayır (fibroz inkişaf edir); bu isə rentgenoloji vizualizasiyanı çətinləşdirə bilər. Son dərəcə nadir hallarda tərkibində piy hüceyrələri ilə yanaşı damar, əzələ və musinəbənzər strukturlar olan şişlərə rast gəlinir.

Tez-tez lipomaların klinik təzahürləri olmur. Törəmənin obyektiv diaqnostikası mammoqrafiya və/və ya USM vasitəsilə aparılır.

Piy şişi xoşxassəlidir, buna görə də əksər hallarda yalnız dinamik müşahidə tələb edir. Törəmə böyük ölçülərə çatarsa və narahatlıq yaradarsa, cərrahi müdaxilə aparılır. Əməliyyatdan sonra proqnoz əlverişlidir, sonrakı terapiya tələb olunmur.

Səbəbləri

Sinədə və sinə altında lipomaların inkişafının dəqiq səbəbləri müasir elm tərəfindən son olaraq müəyyən edilməmişdir. Bu törəmənin inkişafını izah edən bir neçə nəzəriyyə mövcuddur.

Hormonal hipotez – əsaslardan biridir. Hesab olunur ki, yaşla əlaqədar orqanizmdə estrogen səviyyəsinin azalması fonunda onların sinənin vəzi toxumasına stimuledici təsiri aradan qalxır. Məlum olduğu kimi, «təbiət boşluğa dözmür», ona görə də yoxa çıxan vəzilərin yerində yağ toxuması artmağa başlayır. Normada bu proses diffuz şəkildə baş verir. Lakin xoşxassəli şişin əmələ gəlməsi ilə lokal hiperplaziya da mümkündür.
Metabolik hipotez. Süd vəziləri nahiyəsində və döşlər arasında lipoma formalaşmış bəzi qadınlarda aterogenlik indeksinin artması ilə müşayiət olunan yağ mübadiləsi pozğunluqları mövcuddur. Bu xəstələrdə yağ hissəciklərinin lokal çökməsinə səbəb ola bilən təhlükəli aşağı və çox aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin miqdarı artmışdır. Zaman keçdikcə bu patoloji zonaların ətrafında birləşdirici toxuma kapsulu formalaşa bilər.
Ekzogen hipotez. Normada orqanizmdə yağ toxumasının paylanması müəyyən qaydalara tabedir, bunların düzgün «yerinə yetirilməsi» endokrin və sinir sistemi tərəfindən tənzimlənir. Bu mexanizmlərin pozulması inkapsulyasiya olunmuş lokal çöküntülərin əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Belə pozğunluqların provokasiyaedici amilləri kimi xroniki infeksiyalar, təkrarlanan stress vəziyyətləri, cərrahi müdaxilələr, aşağı və ya yüksək temperaturların təsiri ola bilər.
Genetik hipotez. Defektli genlərin səbəbkar rolu, lipomalar hər iki (sol və sağ) süd vəzisində inkişaf edərsə və çoxsaylı xarakter daşıyarsa, ən çox ehtimal olunandır. Hesab olunur ki, bütün günah HMG-IC geninin defektindədir.

Təsnifat

Morfoloji quruluşu nəzərə alınmaqla lipomalar aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:

yalnız yağ hüceyrələrindən ibarət olanlar;
yağ hüceyrələrindən və birləşdirici toxuma komponentlərindən ibarət olanlar (şişin fibrozlaşması);
selikvarı maddə ifraz edə bilən miksomatoz lipomalar;
angiolipomalar – damarlar olan yağ şişi (bədxassəli prosesdən diqqətli differensial diaqnostika tələb olunur);
yağ komponenti ilə yanaşı əzələ strukturlarının da olduğu miolipomalar.

«Piy vərəmlərinin» əksəriyyəti səthi yerləşir, lakin daha dərin yerləşmə də mümkündür. Topoqrafik əlamətə görə lipomalar 3 varianta bölünür:

dəri altı – ən tez-tez rast gəlinən lokalizasiya;
intramammar – vəzin paycıqlararası boşluqlarında yerləşən;
əzələlərə və onların fassiyalarına qədər çata bilən dərin lipomalar.

Klinik mənzərə

Süd vəzisi lipomasının əsas əlamətləri

Lipomaların əksəriyyəti vizual olaraq müəyyən edilmir, üzərindəki dəri dəyişməmiş qalır. Yalnız nəhəng şişlər sinəyə forma verdiyi (qabarıqlıq yarandığı) üçün çılpaq gözlə nəzərə çarpa bilər. Ağrı sindromu bu xoşxassəli şiş üçün xarakterik deyil, bu onun yavaş böyüməsi və hissiyyatlı sinir uclarının demək olar ki, tam sıxılmamağı ilə əlaqədardır. Son dərəcə nadir hallarda lipomalar diskomfort və ağrılı hisslərin səbəbi ola bilər. Belə vəziyyət şişin dərin lokalizasiyası, törəmənin ölçülərinin əhəmiyyətli dərəcədə artması və altında yerləşən toxumaların ikincili sıxılması ilə əlaqədar ola bilər. Beləliklə, süd vəzi lipomasının klinik simptomları əhəmiyyətli differensial-diaqnostik əlamət deyildir. Diaqnostikanın əsasını instrumental vizuallaşdırma təşkil edir.

Lipoma palpasiya zamanı aşkar edilə bilər (lakin həmişə deyil). Bu şişin əsas əlamətləri bunlardır:

ətraf toxumalardan zəif fərqlənə bilən hərəkətli törəmənin olması;
şişin xəmirvarı konsistensiyası;
şişin dairəvi və ya oval forması;
hərəkətli törəmə.

Lipoma sıxlığına görə adətən ətraf yağ toxumasını xatırladır ki, bu da onun palpator aşkarlanmasını çətinləşdirir.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Süd vəzisi lipomasının diaqnostikası

Mammoqrafiyada lipomaların diaqnostikası təcrübəli rentgenoloq üçün çətinlik yaratmır. Bu törəmə vəzi mammar toxuması fonunda rentgenşəffaf (tünd) dairəvi və ya oval sahə şəklində görünür. Şişin konturları aydındır və ətraf toxumaya nüfuz etmir.

Sinənin yumşaq toxumalarının lipomasını yaşla əlaqədar involyutiv proseslər inkişaf etdikdə rentgenoloji olaraq aşkar etmək çətin olur. Bu halda diaqnostik məsələni həll etmək üçün rentgenoloq maraq zonasında məqsədyönlü şəkil çəkir ki, bu da lipomanın necə göründüyünü və onun ətrafında hər hansı şübhəli dəyişikliklərin olub-olmadığını təfərrüatlı şəkildə görməyə imkan verir.

Sinədə lipomanın ultrasəs əlamətləri düzgün formalı, aydın və hamar konturlu tünd (azalmış exogenlik) törəmənin olması ilə xarakterizə olunur. Ultrasəs datçiki ilə basıldıqda bu şiş sıxılır ki, bu da USM həkimlərinin geniş istifadə etdiyi mühüm differensial-diaqnostik əlamətdir. Lipomada fibroz daxilolmalar meydana çıxarsa, onun strukturu qeyri-bircins olur. Lipomalarda damarlar yoxdur (angiolipomalar istisna olmaqla), buna görə də rəngli doppler xəritələmə rejimində onlar avaskulyardır.

Müalicə

Süd vəzisi lipomasının müalicə istiqamətləri

Əksər hallarda süd vəzi lipomasının müalicəsinə ehtiyac olmur, çünki bu şiş onkoloji təhlükə daşımır. Belə xəstələrə mammoloq nəzarətində dinamik müşahidə və müntəzəm instrumental müayinə (USM və ya rentgenoqrafiya – optimal metodun seçimi xəstənin yaşından asılıdır) tövsiyə olunur.

Ağırlaşmamış lipomalara konservativ terapiya tətbiq edilmir, çünki bu, effektiv deyil. Əgər lokal piy ocağı iltihablaşarsa (bəzən bu baş verir), iltihabəleyhinə terapiya aparılır. Bu, sistem və ya lokal ola bilər.

Süd vəzi lipomasının çıxarılması yalnız şiş böyük ölçüyə çatdıqda və döşün estetikasını pozduqda və ya müxtəlif dərəcədə ağrı sindromuna səbəb olduqda aparılır. Əməliyyat yüksək təhlükəsizlik profilinə malik müasir preparatlardan istifadə edilməklə ümumi anesteziya altında aparılır. Mammoloq plastik cərrahiyyə prinsiplərinə uyğun olaraq kifayət qədər kəsik aparır (areola ətrafında). Lipoma sağlam toxumalar daxilində çıxarılır. Yara kosmetik tikişlərlə tikilir, sağalmadan sonra əksər xəstələrdə çətin nəzərə çarpan çapıq qalır.

Reabilitasiya

Süd vəzisi üzərində cərrahi müdaxilədən sonra toxumaların tam sağalmasına qədər mammoloq nəzarətində dinamik müşahidə tövsiyə olunur. Lipomanın çıxarılması tam sağalma hesab olunur.

Profilaktika

Süd vəzisi lipomasının profilaktikası

Lipomaların inkişafının qarşısını almaq üçün spesifik tədbirlər mövcud deyil. Süd vəzilərində patoloji proseslərin riskini azaltmaq üçün sağlam həyat tərzi prinsiplərinə riayət etmək tövsiyə olunur:

kifayət qədər lif, omeqa-3 yağ turşuları, vitamin və minerallarla düzgün qidalanma;
kifayət qədər maye qəbulu (gündə təxminən 2 litr);
potensial təhlükəli məhsullardan – qızardılmış və tüstülənmiş yeməklər, konservantlar, çox miqdarda qırmızı ətdən imtina;
siqaretdən və həddindən artıq spirtli içki qəbulundan imtina;
orta və ondan yuxarı səviyyədə fiziki aktivlik (həftədə 150 və daha çox dəqiqə aktiv məşğələ).

Süd vəzi patologiyasının potensial risk amillərinin vaxtında diaqnostikası və normadan fərqlənən ilkin dəyişikliklərin aşkarlanması üçün döşün özünümüayinəsi və (yaş nəzərə alınmaqla) skrininq USM və ya mammoqrafiyanın keçirilməsi tövsiyə olunur.

Yadda saxla!

Vizuallaşdırma üsulları (USM və ya mammoqrafiya) ilə sinədə aşkar edilən istənilən həcmli törəmələr müasir onkologiya mövqeyindən BI-RADS sisteminə görə təsnif edilir. Bu, aşkar edilən dəyişiklikləri standartlaşdırmağa, bədxassəlik/xoşxassəlik dərəcəsini ehtimal əsasında müəyyən etməyə və bunun əsasında xəstənin aparılması üçün optimal taktika işləyib hazırlamağa imkan verir. BI-RADS mövqeyindən qadınlarda süd vəzisi lipoması nədir? Vizuallaşdırma nəticələrinə görə lipomalar BI-RADS II kateqoriyasına aiddir. Bu o deməkdir ki, bu dəyişikliklər zamanı süd vəzisi xərçəngi ehtimalı 0%-ə bərabərdir, ona görə də bu cür xəstələr üçün standart müşahidə planı (ildə 1 dəfə və ya fərdi qrafik üzrə USM və ya mammoqrafiya) müəyyən edilir.