Nəcisdə qan müxtəlif qastroenteroloji xəstəliklərin simptomudur. Bu səhifədə nəcisdə qanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah İnfeksionist Onkoloq Proktoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Nəcisdə qan müxtəlif qastroenteroloji xəstəliklərin simptomudur. Onun olması mədə-bağırsaq traktının selikli qişasının bütövlüyünün pozulması ilə bağlı patologiyalardan xəbər verə bilər. Qanaxma xəstənin özü tərəfindən və ya laboratoriyada aşkarlana bilər. Əgər nəcisdə qanı gözlə görmək mümkün deyilsə, belə qanaxmaya gizli, insan qanı özü fərq edə bildikdə isə aşkar qanaxma deyilir. Bəzən patologiya profilaktik müayinə zamanı laborator analizlərlə aşkarlanır. Bəzi hallarda xəstəliyin digər simptomları olmur, yeganə əlamət nəcisdə qan olaraq qalır. Nəcisdə çoxlu miqdarda təzə qan görünürsə, bu qara rəngli qətranvari nəcislə (melena) müşayiət olunursa, ya da zəiflik, baş gicəllənmə, huşun itməsi əlamətləri əlavə olunursa, dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Növləri
Qanaxma mənbəyinin ilkin topik diaqnostikasında həkim qanın xarici görünüşünə əsaslanır:
- Damcı şəklində ayrılan al-qırmızı qan — düz bağırsağın zədələnməsi üçün xarakterikdir;
- Qəhvəyi rəngli nəcisdə al-qırmızı qan zolaqları — sigma bağırsağının zədələnmə əlamətidir;
- Nəcislə bərabər qarışmış tünd-qırmızı qan — yoğun bağırsağın ilkin şöbələrinin zədələnməsinə işarə edir;
- Qatran şəklində qara nəcis — nazik bağırsağın, mədənin və ya qida borusunun zədələnməsində yaranır.
Nəcisdəki qanın növünün mümkün qədər dəqiq müəyyən edilməsi həkimə ilkin diaqnoz qoymağa və axtarışı doğru istiqamətə yönəltməyə kömək edir.
Səbəbləri
Nəcisdə gizli və ya aşkar qanın görünməsinin səbəbləri çox müxtəlif ola bilər. Mədə-bağırsaq traktının yuxarı şöbələrindən aşağı şöbələrinə doğru nəzərdən keçirək:
- Mədə və on iki barmaq bağırsağın xora xəstəliyi;
- Nazik və yoğun bağırsağın selikli qişasının ağır infeksion zədələnmələri;
- Mekkel divertikulu;
- Mezenterial tromboz (mezenterial arterial kələfdə trombun olması);
- Kron xəstəliyi;
- Qeyri-spesifik xoralı kolit;
- Qanaxan şişlər və poliplər;
- Həzm traktının istənilən şöbəsinin hemangiomaları;
- Hemorroy;
- Anal cırıq.
Qeyd etmək lazımdır ki, nəcisdə qan sistemli xəstəliklər zamanı da (qanın laxtalanmasının pozulması, hemorragik vaskulit və s.) yarana bilər. Bu halda qanaxmanın həcmi və ayrılan qanın xüsusiyyətləri dəyişir.
Diaqnostika
Diaqnoz qoymaq üçün həkim xəstənin anamnezini və şikayətlərini toplayır. Mütəxəssis nəcisin tezliyinə və xarakterinə, qarında ağrının növünə (əgər varsa), qəbul edilən dərmanlara (o cümlədən qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələrə və antibiotiklərə), digər regionlara və ölkələrə son səyahətlərə, mədə-bağırsaq traktının yenitörəmələrinin və iltihabi xəstəliklərinin olmasına, nəcisdə qan qarışığına diqqət yetirir.
Bundan sonra həkim obyektiv müayinəyə keçir — qarının palpasiyasını aparır və ağrılı sahələri müəyyən edir. Növbəti mərhələdə mütəxəssis perianal nahiyəni müayinə edir. Həkim arxa keçəcək dəliyi ətrafındakı nahiyəni nəzərdən keçirir, hemorroidal düyünlərin, iltihabi proseslərin və yenitörəmələrin olmasına diqqət yetirir. Bu zaman bağırsaq lumeninin daralmasını, çatları və bağırsağın bütövlüyünün pozulması ilə bağlı digər patologiyaları aşkarlaya bilər. Rektal müayinə mütləq aparılır.
Növbəti addım laborator diaqnostikadır — nəcis və qanın müayinəsi. Ümumi klinik qan analizinə əsasən həkim anemiyanın ağırlıq dərəcəsini müəyyən edir, orqanizmdə iltihabi proseslərin əlamətlərini aşkarlayır.
Sonra instrumental diaqnostika mərhələsi başlayır.
Müayinə üsulunun seçimi ilkin diaqnozdan asılıdır.
- Xoralı və şiş proseslərini, invaginasiyaları aşkarlamaq üçün bariumlu rentgenoqrafiya.
- Düz bağırsaq xəstəlikləri şübhə olunduqda rektoromanoskopiya. Rektoromanoskop vasitəsilə arxa keçəcək sfinkterindən 20-35 sm dərinliyə qədər müayinə aparılır və toxuma nümunəsi götürülür.
- Anoskopiya: düz bağırsağın xüsusi optika vasitəsilə müayinəsi.
- Yoğun bağırsağın böyük hissəsini müayinə etmək üçün kolonoskopiya. Endoskop xəstənin düz bağırsağı vasitəsilə 1,5-2 m dərinliyə yerləşdirilir.
Endoskopik müayinə üsulları (rektoromanoskopiya və kolonoskopiya) şiş prosesi şübhəsi olduqda xüsusilə əvəzolunmazdır, çünki toxumaların morfoloji tədqiqi üçün biomaterial götürmək mümkündür. Bundan əlavə, qanayan damar aşkarlandıqda diaqnostik endoskopiya müalicəvi xarakter alır — onun koaqulyasiyasını etmək mümkün olur.
Qarın boşluğu və retroperitoneal fəza orqanlarının ultrasəs müayinəsi qeyri-invaziv diaqnostik üsuldur, daxili orqanların ölçüsünü və formasını vizuallaşdırmağa, yenitörəmələrin olmasını müəyyən etməyə və ultrasəs cihazı ilə bağırsaqətrafı limfa düyünlərinin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.
Zərurət olduqda digər prosedurlar da yerinə yetirilir, dar profilli mütəxəssislərin məsləhəti təyin olunur.
Müalicə
Nəcisdə qan aşkarlandıqda müalicə 2 əsas məqsəd güdür:
- Qanaxmanı dayandırmaq;
- Yaranmış ağırlaşmaları korreksiya etmək.
Qanaxmanın dayandırılması dərman terapiyası ilə başlayır. Qanın laxtalanmasını artıran preparatlar göstərişdir, qida qəbulu məhdudlaşdırılır, soyuq su içmək tövsiyə olunur. Konservativ hemostaz effektiv olmadıqda laparotomiya və qanaxmanın cərrahi yolla dayandırılması göstərişdir.
Sonradan qanaxmanın təkrarlanmasının qarşısını almağa yönəlmiş əsas terapiya aparılır. Xora xəstəliyində mikrob əleyhinə və sekresiya əleyhinə preparatlar; hemoroyda venoztoniklər; anal cırıqda isə yara sağaldıcı vasitələr və s. Təyin edilir. Bəzi patologiyalarda yeganə profilaktika üsulu əməliyyatdır — poliplərin, şişin çıxarılması, sağalmayan anal cırığın kəsilməsi və s. Mədə-bağırsaq qanaxmalarının ən tez-tez rast gəlinən ağırlaşmalarından biri hemoqlobin səviyyəsinin azalmasıdır. Buna görə ən azı 1 ay ərzində anemiya əleyhinə terapiya aparılır. Hemorragik şok zamanı itirilmiş qan həcminin bərpası, həyati vacib orqanların funksiyalarının korreksiyası və s. Göstərişdir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Az miqdarda qan itkisi belə orqanizmin vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Nəcislə qan uzun müddət ayrıldıqda xəstədə aşağıdakı ağırlaşmalar yarana bilər:
- Dəmir çatışmazlığı anemiyası;
- Pis sorulma nəticəsində avitaminoz və qida maddələri çatışmazlığı;
- Bədən çəkisinin azalması;
- Anorektal nahiyədə fistulaların əmələ gəlməsi.
Nəcisdə qanın səbəbi bədxassəli şiş olarsa, müalicəni nəzərə almamaq onun metastazlaşmasına, xoralaşmasına və s. Gətirib çıxarır. Bağırsaq keçməzliyinin inkişaf riski yüksəkdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Nəcisdə qan aşkarlandıqda patologiyanın səbəbini müstəqil müəyyən etmək mümkün olmayacağını anlamaq vacibdir. Problem aşkarlandıqda yaşdan asılı olaraq terapevtə və ya pediatra, yaxud ümumi təcrübə həkiminə müraciət etmək lazımdır. Sonra o, xəstəni müvafiq profilli həkimə yönləndirə bilər.
Yadda saxla!
Nəcisdə qan mədə-bağırsaq traktı xəstəliklərinin ilk klinik əlamətlərindən biridir. Tez-tez təhrikedici amil qəbizlik olur. Bağırsağın normal fəaliyyəti üçün pəhrizə riayət etmək lazımdır. Bağırsaqda suyu saxlayan və tərkibi daha maye edən qida liflərinin (məsələn, buğda kəpəyinin) qəbulunu artırmaq tövsiyə olunur. Gündəlik lif norması 20-25 qramdır. Lif qəbulu norması qorunsa belə, kifayət qədər maye qəbulu da vacibdir.
Defekasiya ehtiyacı yarandıqda tualetə getməyi təxirə salmaq olmaz. Tualet kağızından imtina edib, xüsusilə hemorroidal düyünlər və bağırsağın boşalması zamanı zədələnə bilən digər törəmələr olduqda, perianal nahiyənin gigiyenasını aparmaq məqsədəuyğundur.
Vacibdir ki, bilirsiniz: qanaxmanın hər hansı epizodu, hətta tək dəfəlik damcı şəklində olsa belə, təcili həkimə müraciət səbəbidir. Qanaxma bol və ya davamlı olarsa, zəiflik, başgicəllənmə və ya huşun itirilməsi ilə müşayiət olunarsa, dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Suallar və cavablar
Bəli, bu vəziyyətə səbəb olan patologiya həyat üçün təhlükə yaratmadıqda, məsələn, anal cırıq və ya hemoroy aşkarlandıqda mümkündür. Səbəbi dəqiq müəyyən etmək yalnız həkimin işidir.
Kolorektal törəmə riskinin artması ət məhsullarının və yağın çox, bitki mənşəli lifin isə az olduğu qidalanma ilə əlaqələndirilir. Siqaretçəkmə, alkohol, aşağı fiziki aktivlik, artıq çəki təhrikedici amillərdir. Vaxtında skrininq, bağırsağın iltihabi xəstəliklərinin və xoşxassəli poliplərinin aşkarlanması və müalicəsi vacibdir. Ailədə kolorektal xərçəng və ya polip hallarının olması, yəni irsi meyillilik, əhəmiyyət kəsb edir.
Nəcisdə gizli qan analizi beynəlxalq tövsiyələrə əsasən adətən müəyyən yaş qrupunda mütəmadi aparılan skrininq müayinəsinin bir hissəsidir. Dəqiq yaş həddi və təkrarlanma tezliyi ölkədən ölkəyə fərqlənə bilər, buna görə bu barədə öz həkiminizlə dəqiqləşdirin.
