Uşaqlıq adenokarsinoması vəzili epitel hüceyrələrindən inkişaf edən bədxassəli şişdir. Törəmə ən çox uşaqlığın cismində yerləşir, uşaqlıq boynu nahiyəsində isə xeyli daha nadir hallarda rast gəlinir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Endometrium xərçəngi
- uşaqlıq cismi xərçəngi
Xəstəlik haqqında
Uşaqlıq adenokarsinoması adətən uşaqlığın cismində inkişaf edir. Uşaqlıq boynunun bədxassəli vəzili zədələnməsi halların cəmi 25%-nədək hissəsini təşkil edir.
Xəstəlik erkən mərhələlərdə simptomsuz gedə bilər. Lakin çox vaxt cinsiyyət yollarından tsiklik olmayan qanlı ifrazatla özünü göstərir. Reproduktiv yaşlı qadınlarda bu ifrazat aybaşılar arasında meydana çıxır. Menopauzada olan pasiyentlərdə istənilən vaxt qanlı ifrazatın yaranması həmişə bədxassəli proses baxımından şübhəlidir. Belə vəziyyətdə ilk mərhələdə USM aparılması göstərişdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, menopauza dövründə qanlı ləkələnmə yalnız bədxassəli proseslə bağlı olmaya bilər. Digər səbəblərə endometriumun atrofiyası və polipləri, hormon terapiyası, antikoaqulyantların qəbulu və s. daxildir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün genişləndirilmiş müayinə aparılır.
Adenokarsinomanın müalicəsi patoloji prosesin mərhələsi ilə müəyyən olunur. Qadının ümumi vəziyyəti imkan verirsə, müalicə radikal cərrahi müdaxilə ilə başlayır. Əlavə olaraq şüa terapiyası, hormonoterapiya və ya kimyaterapiya aparıla bilər.
Uşaqlıq boynu və uşaqlıq cisminin adenokarsinomasında proqnoz xəstəliyin mərhələsindən, şişin lokalizasiyasından, anatomik böyümə formasından, stromaya invaziyanın dərinliyindən, limfa düyünlərinin zədələnməsindən və şişdə nekroz sahələrinin mövcudluğundan asılıdır.
Səbəbləri
Adenokarsinoma ən çox sporadik xarakter daşıyır. Xəstəliyin inkişafı hüceyrənin genetik dəstini dəyişə bilən səbəb amillərinin uzunmüddətli təsiri ilə əlaqəlidir. Halların yalnız 5%-də bu, epitel strukturlarının normal quruluşunu dəyişən mutant genlərin mövcudluğu ilə bağlı irsi patologiyadır. Ailəvi formalar arasında ən çox Linç sindromuna rast gəlinir. Bu vəziyyət üçün yalnız uşaqlığın deyil, həm də yoğun bağırsağın bədxassəli şişlərinin inkişafı xarakterikdir (şişlər, bir qayda olaraq, çoxsaylı olur).
Sporadik adenokarsinomaların risk amilləri bunlardır:
- Qadın orqanizmində estrogenlərin artıqlığı — bu, hormonların həddindən artıq istehsalı və ya hüceyrə reseptorlarının onlara həssaslığının artması ilə bağlı ola bilər;
- Menstrual funksiyanın erkən başlaması (10–11 yaş və daha erkən);
- Menstrual funksiyanın gec dayanması (55 yaş və daha yuxarı);
- Antiestrogen preparat Tamoksifenin istifadəsi.
Təsnifat
Uşaqlıq cisminin adenokarsinoması 2 tipə bölünür:
- Birinci tip. Bu, endometriumun atipik hiperplaziyası fonunda inkişaf edən ən çox rast gəlinən variantdır. Meyilləndirici amillərə şəkərli diabet, arterial hipertenziya və orqanizmdə piy toxumasının artıqlığı daxildir. Başqa sözlə, uşaqlıq cisminin birinci tip adenokarsinoması səbəb baxımından metabolik sindromla əlaqəlidir. Ən çox 45–50 yaşlı pasiyentlərdə rast gəlinir. Bu tip şişlər hüceyrələrin yüksək diferensiasiya dərəcəsi ilə seçildiyi üçün proqnoz daha əlverişlidir.
- İkinci tip. Bir qayda olaraq, bu törəmələr atrofik endometriumdan inkişaf edir. Patogenetik baxımdan estrogenlərin artıqlığı ilə əlaqəli deyil. Çox vaxt aşağı diferensiasiya dərəcəsinə malikdir, buna görə proqnoz daha pisdir. İkinci tip adenokarsinomalar adətən menopauzada olan qadınlarda rast gəlinir.
Histoloji quruluşuna görə uşaqlıq cisminin bədxassəli şişlərinin böyük hissəsi endometrioid adenokarsinomalara aiddir. Qarışıq adenokarsinomalar da rast gələ bilər.
Törəməni təşkil edən hüceyrələrin yetkinlik dərəcəsinə görə adenokarsinomaların 3 kateqoriyası ayırd edilir:
- Yüksək diferensiasiyalı;
- Orta dərəcədə diferensiasiyalı;
- Aşağı diferensiasiyalı.
Mərhələlər
Uşaqlıq adenokarsinomasının yayılma dərəcəsi beynəlxalq FIGO sistemi ilə qiymətləndirilir, bəzən onunla yanaşı TNM sistemi də göstərilir. Mərhələ əsasən əməliyyat zamanı götürülmüş toxumaların histoloji müayinəsindən sonra dəqiqləşdirilir.
- I mərhələ — şiş uşaqlığın cismi ilə məhdudlaşır. IA mərhələsində o, əzələ qatının yarısından az dərinliyə, IB mərhələsində isə yarısından çox dərinliyə yayılır.
- II mərhələ — şiş uşaqlıq boynunun stromasına (birləşdirici toxumasına) keçib, lakin uşaqlıqdan kənara çıxmayıb.
- III mərhələ — proses uşaqlıqdan kənara yayılıb: uşaqlığın xarici qişasına, artımlara, uşaqlıq yoluna, ətraf toxumaya və ya çanaq və aorta ətrafı limfa düyünlərinə.
- IV mərhələ — şiş sidik kisəsinin və ya düz bağırsağın selikli qişasına keçib, yaxud uzaq metastazlar var — qarın boşluğunda, ağciyərlərdə, qaraciyərdə və ya sümüklərdə.
FIGO sisteminin son versiyasında şişin molekulyar xüsusiyyətləri də nəzərə alına bilər. Erkən mərhələlərdə müalicənin əsasını adətən əməliyyat təşkil edir, daha geniş yayılmış prosesdə isə o, şüa, kimyəvi və ya hormonal terapiya ilə birləşdirilir. Mərhələni həkim müayinənin nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Uşaqlıq cisminin adenokarsinoması, bir qayda olaraq, qanlı ifrazatla müşayiət olunur. Menstrual funksiyası saxlanmış qadınlarda bu ifrazat aybaşılararası günlərdə yaranır və tsiklik xarakter daşımır. Pasiyent menopauzadadırsa, ilk şikayət cinsiyyət yollarından cüzi qanaxma ola bilər. Qanaxma spontan və ya cinsi əlaqə ilə təhrik olunmuş ola bilər. Bununla yanaşı, klinik praktikada profilaktik ultrasəs müayinəsi zamanı aşkarlanan simptomsuz adenokarsinoma halları da az deyil.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uşaqlıq adenokarsinomasının dolayı əlamətləri ən çox ultrasəs müayinəsi zamanı aşkar edilir. Bunlara endometriumun qalınlığının artması, patoloji daxilolmaların və uşaqlıq boşluğunda mayenin yaranması, selikli qişanın vaskulyarizasiya xarakterinin dəyişməsi aid ola bilər. Menopauzada mühüm diaqnostik meyar endometriumun qalınlığıdır. Hesab olunur ki, menopauzanın müddəti 5 il və daha çox olduqda endometriumun qalınlığı 4 mm və daha az olmalıdır. Bu halda bədxassəli proses ehtimalı 5%-dən çox deyil.
Son diaqnoz morfoloji müayinənin nəticələrinə əsasən qoyulur. Material histeroskopiya nəzarəti altında ayrı-ayrılıqda diaqnostik qaşıma yolu ilə əldə edilir. Bəzi hallarda alternativ olaraq endometriumun aspirasion biopsiyası aparıla bilər; bu zaman şpris və ya xüsusi zond vasitəsilə mənfi təzyiq sahəsi yaradılır və biomaterialın ayrılmasına şərait yaranır.
Uşaqlıq boynu adenokarsinomasının aşkarlanmasında kolposkopik baxış (sadə və sınaqlarla genişləndirilmiş) faydalıdır. Ekstoserviksin (uşaqlıq boynunun xarici səthinin) ən şübhəli sahələrindən material «çimdikləmə» üsulu ilə götürülür. Servikal kanalın selikli qişasının toxuma quruluşunu öyrənmək üçün uşaqlıq boynu kanalının diaqnostik qaşınması aparılır.
Adenokarsinoma şübhəsi olan pasiyentlərin müayinə proqramına həmçinin aşağıdakı üsullar daxildir:
- Ümumi klinik qan analizi;
- Qanın biokimyəvi müayinəsi;
- CA-125, CA 19-9 onkoloji markerlərinin təyini;
- Qanın laxtalanma aktivliyinin qiymətləndirilməsi;
- Ümumi klinik sidik analizi;
- Qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi;
- Ağciyər toxumasının rentgenoqrafiyası;
- Kontrastlı kompüter tomoqrafiyası və ya pozitron-emissiya tomoqrafiyası (limfa düyünlərinin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün).
Pozitron-emissiya tomoqrafiyası kompüter tomoqrafiyası ilə birlikdə (PET-KT) şişin kiçik çanaqdan kənara yayılıb-yayılmadığını qiymətləndirməyə imkan verir. Venadaxili yolla radioaktiv izotopla nişanlanmış qlükoza (radiofarmpreparat) yeridilir; şiş hüceyrələri qlükozanı fəal mənimsədiyi üçün preparat onlarda daha çox toplanır. Aparat preparatın şüalanmasını qeydə alır, eyni vaxtda aparılan KT isə bu ocaqların dəqiq yerini göstərir. Əməliyyatdan əvvəl belə genişləndirilmiş diaqnostika müalicənin həcmini daha dəqiq planlaşdırmağa kömək edir.
Müalicə
Uşaqlıq adenokarsinomasında əməliyyat müalicənin əsas üsuludur; mərhələdən asılı olaraq təkbaşına tətbiq edilə və ya digər üsullarla birləşdirilə bilər. Sağlamlıq vəziyyətinə görə cərrahi müdaxilə əks göstərişlidirsə, tibbi yardım şüa terapiyası ilə başlanır.
Konservativ müalicə variantı bədxassəli prosesin yayılma dərəcəsi və şişin xüsusiyyətləri ilə müəyyən edilir. Müasir onkoginekologiyada kifayət qədər geniş müalicə imkanları mövcuddur.
- Uşaqlıq cisminin adenokarsinoması yüksək diferensiasiya dərəcəsinə malikdirsə, hədəflənmiş hormonal terapiya aparıla bilər. Bu müalicə variantı steroid hormonlara reseptorları olan endometrioid xərçəngdə əsaslandırılmışdır.
- Bədxassəli prosesin mərhələsindən asılı olaraq əməliyyatdan sonra boşluqdaxili və ya məsafəli şüa terapiyası tələb oluna bilər.
- Yayılmış şiş prosesi zamanı kompleks müalicə proqramına kimyaterapiya daxil edilə bilər.
Cərrahi müdaxilənin həcmi uşaqlıq cisminin və boynunun, artımların (yumurtalıqlar və uşaqlıq boruları) zədələnmiş limfa düyünləri ilə birlikdə çıxarılmasını nəzərdə tutur. Doğuş planlaşdıran gənc qadınlarda bədxassəli prosesin ilkin mərhələsində (epitelin bazal lövhəsindən kənara çıxmadıqda) orqanqoruyucu əməliyyat mümkün ola bilər. Lakin belə taktika bu cür pasiyentlərin aparılmasında təcrübəsi olan ixtisaslı mütəxəssislərin iştirakı ilə həkim konsiliumunda ətraflı müzakirə tələb edir.
Reabilitasiya
Uşaqlıq adenokarsinomasına görə cərrahi müalicə olunmuş pasiyentlərə aşağıdakı qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur:
- Imkan daxilində erkən aktivləşməyə başlamaq — əvvəlcə palata daxilində hərəkət etmək, sonra aktivlik səviyyəsini tədricən artırmaq;
- Sarğıları müntəzəm dəyişmək — əvvəlcə stasionarda, evə yazıldıqdan sonra isə onkoginekoloqun kontrol qəbulunda;
- Həkimin icazəsi ilə əməliyyatdan sonra mümkün qədər tez qidalanmağa başlamaq — müasir sürətli bərpa protokolları erkən maye və adi qida qəbulunu nəzərdə tutur.
Uşaqlıq cismi və ya boynu adenokarsinomasına görə cərrahi müdaxilə olunmuş bütün pasiyentlər onkoginekoloqun dispanser nəzarətində saxlanılır. Müəyyən intervallarla mümkün residivi aşkar etmək və vaxtında hədəfli müalicə aparmaq məqsədilə profilaktik müayinələr təyin olunur.
Profilaktik müayinə proqramına adətən aşağıdakı testlər daxildir:
- Ginekoloji baxış;
- Uşaqlıq yolunun kötüyündən sitoloji yaxmaların götürülməsi;
- Qarın boşluğu və retroperitoneal sahə orqanlarının ultrasəs müayinəsi;
- Döş qəfəsi orqanlarının rentgenoloji müayinəsi;
- CA-125 və göstərişə əsasən digər onkomarkerlərin təyini;
- Kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası.
Profilaktika
Uşaqlıq adenokarsinomasının spesifik profilaktika tədbirləri işlənib hazırlanmayıb. Bədxassəli proses riskini azaltmaq üçün aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- Bədən çəkisinə nəzarət etmək və piylənməyə yol verməmək;
- Kifayət qədər fiziki aktivlik səviyyəsini qorumaq (həftədə ən azı 150 dəqiqə);
- Rasionda kobud liflərin payını artırmaq;
- Şəkərli diabet olduqda endokrinoloqla birlikdə karbohidrat mübadiləsi pozuntularının adekvat kompensasiyasına nail olmaq.
Yadda saxla!
Uşaqlıq adenokarsinoması erkən mərhələdə aşkar edildikdə yaxşı müalicə olunur və əksər pasiyentlər tam sağalır. Xəstəliyin ilk əlaməti çox vaxt qeyri-adi qanlı ifrazatdır və bir çox qadın bunu hormonal dəyişikliklərlə izah edib həkimə getməyi təxirə salır. Bu vaxt itkisidir: menopauzadan sonra istənilən qanaxma, hətta birdəfəlik və cüzi olsa belə, mütləq müayinə tələb edir.
Aşağıdakı hallarda gözləmədən ginekoloqa müraciət edin:
- menopauzadan sonra cinsiyyət yollarından istənilən qanlı ifrazat;
- aybaşılar arasında və ya cinsi əlaqədən sonra qanaxma;
- aybaşıların əvvəlkindən xeyli bol və uzun olması;
- aşağı qarında davamlı ağrı, sulu və ya iyli ifrazat;
- səbəbsiz arıqlama və zəiflik.
Güclü qanaxma, başgicəllənmə və ya huşun itirilməsi zamanı dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Uşaqlıq adenokarsinomasının diaqnostikası və müalicəsi ilə onkoginekoloq məşğul olur.
Bədxassəli xəstəliyin inkişafı zamanla uzanan prosesdir. Əvvəlcə hüceyrələrdə mutasiyalar yaranır və səbəb amilinin təsiri davam etdikcə genetik dəst dəyişir. Növbəti mərhələdə atipik dəyişikliklər bədxassəli şişin mənbəyi olan anomal hüceyrə klonunun yaranması ilə müşayiət olunur. İlk mərhələlərdə şiş epitelin bazal lövhəsi ilə məhdudlaşır, daha sonra uşaqlığın altda yerləşən qatlarına yayılır. Bədxassəli prosesin inkişafının orta müddəti təxminən 5 ildən başlayır (rəqəmlər təxminidir və qadının orqanizminin fərdi xüsusiyyətlərindən, həmçinin meyilləndirici amillərin təsir gücündən asılıdır).
Xərçəng epitel toxumasından inkişaf edən bədxassəli şişlər qrupunun ümumi adıdır. Adenokarsinoma isə vəzili hüceyrələrdən inkişaf edən xərçəngin xüsusi növüdür.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
