Uşaqlıq borularının keçməzliyi — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Falopi borularının keçməzliyi
- tubar keçməzlik
Xəstəlik haqqında
Uşaqlıq boruları – yumurtalıqdan çıxmış yumurta hüceyrəsinin uşaqlıq boşluğuna doğru hərəkət etdiyi boş orqanlardır. Bu proses borunu daxildən örtən epitelin kirpikciklərinin uşaqlığa doğru rəqs etməsi ilə təmin olunan peristaltika hesabına baş verir.
Uşaqlıq borularının keçməzliyi sonsuzluğun əsas səbəblərindən biridir. Məhz bu amilin payına qadın sonsuzluğu hallarının əhəmiyyətli hissəsi düşür. Bu vəziyyətin digər təhlükəsi, xüsusilə qismən keçməzlik zamanı, ekstopik (uşaqlıqdankənar) hamiləlik riskinin artmasında gizlənir.
Uşaqlıq borularının keçməzliyi çox vaxt demək olar ki, əlamətsiz keçir. Cütlük müntəzəm cinsi həyat zamanı kontrasepsiya istifadə etmədən spontan hamiləliyin uzun müddət baş verməməsi səbəbindən həkimə müraciət edir. Bununla əlaqədar həkim qadına müayinə təyin edir, onun zamanı keçməzlik aşkar edilir. Diaqnostikanın ilkin mərhələsində ginekoloq qadının ovulyasiyasını və kişinin spermoqrammasını, sonrakı mərhələdə isə falopi borularının keçiriciliyini qiymətləndirir. Sonsuzluğun boru-peritoneal amili aşkar edildikdən sonra xəstəyə ən ehtimal olunan səbəbi müəyyən etməyə yönəlmiş müayinələr təyin olunacaq.
Konservativ müalicə yalnız patoloji prosesin başlanğıcında effektivdir (onun köməyi ilə iltihabı aradan qaldırmaq və zərif bitişmələri aradan qaldırmaq mümkün olur). Boruların deformasiyası zamanı orqanın anatomiyasını maksimum dəqiqliklə bərpa etmək imkanı verən mikrocərrahi əməliyyat göstərişdir. Bütün tədbirlər nəticəsiz qaldıqda hamiləliyin baş verməsi üçün EKT (in vitro mayalanma) tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Patologiya orqanik və ya funksional ola bilər.
Əsas səbəblər aşağıdakılardır:
- uşaqlıq əlavələrinin iltihabi xəstəliklərinə səbəb olan cinsi yolla ötürülən infeksiyalar;
- cinsi orqanların vərəmi;
- invaziv prosedurlar – uşaqlıq və uşaqlıq borularının rentgenoloji müayinəsi, endometriumun qazıntısı (kürtaj);
- abortlar;
- falopi borularının endometriozu.
Hallarn 60%-ində patologiya məhz iltihabi proseslərlə bağlıdır. İltihab nəticəsində kirpikcikli epitel tədricən dağılır ki, bu da fimbriyaların bir-birinə yapışmasına və çapıqlaşmaya səbəb olur. Orqan əhəmiyyətli dərəcədə deformasiyaya uğrayır, mayeylə dolu kisəşəkilli çıxıntılar (hidrosalpinkslər) yaranır. Mayalanmış yumurta hüceyrəsinin uşaqlıq boşluğuna irəliləmə mexanizmi pozulur. Borular qismən tıxanarsa, ektopik (uşaqlıqdankənar) hamiləlik riski artır, tam tıxanarsa – boru sonsuzluğu riski artır.
Təsnifat
Uşaqlıq borularının keçməzliyinin 2 növü ayırd edilir:
- tam (orqanın lümeni tamamilə bağlıdır);
- qismən (lümen daralıb, lakin tam bağlanmayıb).
Həmçinin xəstəliyin birtərəfli və ya ikitərəfli forması ayırd edilir. Sonuncu halda fertillik proqnozu əlverişsizdir – EKT olmadan hamiləliyin baş verməsi mümkün olmur. Səbəb amilini nəzərə alaraq keçməzlik aşağıdakı tiplərə bölünür:
- iltihabi (keçiricilik eksudat və lümendaxili bitişmələr səbəbindən pozulur);
- əməliyyatdan sonrakı (boru boşluq əməliyyatlarından sonra xaricdən bitişmə ilə, qazıntıdan (kürtaj) sonra isə daxildən sıxılır);
- endometrioid (əvvəlcə lümeni endometriumun çoxalmaları tıxayır, sonra isə boruda birləşdirici toxuma bağlamaları əmələ gəlir);
- funksional (orqanın lümeni tıxanmayıb, lakin peristaltikanın olmaması, çox vaxt hormonal səbəblərlə əlaqədar, səbəbindən yumurta hüceyrəsi boru boyunca irəliləmir).
Patoloji prosesin yayılma dərəcəsindən asılı olaraq onun 4 dərəcəsi ayırd edilir:
- 1-ci – boru keçiricidir, büküşlülük saxlanılıb, lakin əlavələrdə minimal bitişmələr var.
- 2-ci – yumurtalığa bitişik olan hissə keçməzdir, lakin borunun büküşlülüyü saxlanılıb, yumurtalıq səthinin yarısından azı bitişmələrlə örtülüb.
- 3-cü – yumurtalığa bitişik olan hissə keçməzdir, selikli qişanın büküşləri dağılıb, yumurtalıq səthinin yarısından çoxu bitişmələrlə örtülüb.
- 4-cü – borunun lümeni tam mayeylə dolub, büküşlər dağılıb, yumurtalıq demək olar ki, tamamilə bitişmələrlə örtülüb.
Klinik mənzərə
Əksər hallarda iltihabi proses olsa belə simptomlar müşahidə olunmur. Yalnız iltihab ifadəli olduqda patologiyanın qeyri-spesifik əlamətləri yarana bilər:
- qarnın aşağı hissələrində, əsasən zədələnmə tərəfində ağrılar;
- bağırsağın köpməsi, qəbizlik və ya əksinə, ishal;
- menstrual dövrün pozulması;
- tez-tez sidiyə getmə;
- cinsi akt zamanı ağrılar.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uşaqlıq borularının keçməzliyini aşkar etməyə aşağıdakı diaqnostika üsulları imkan verir:
- Histerosalpinqoqrafiya. Uşaqlıq boşluğunun və falopi borularının rentgenkontrast müayinəsi. Menstrual dövrün birinci fazasında, aybaşı qanaxması bitdikdən sonra ovulyasiyaya qədər aparılır. Bəzən onun nəticələri yalançı müsbət ola bilər ki, bu da uşaqlıq boynunun instrumental fiksasiyası fonunda uşaqlıq borularının refleks spazmı ilə bağlıdır.
- Exohisterosalpinqoskopiya. Üstünlük verilən üsuldur. Ultrasəs müayinəsi olub, bu zaman həkim uşaqlıq boşluğuna steril maye yeridir və onun uşaqlıq boruları vasitəsilə qarın boşluğuna daxil olma xarakterini qiymətləndirir. Yalançı müsbət nəticələr az rast gəlinir. Dövrün birinci fazasında (7-10-cu gün) aparılır.
Boruların keçməzliyi faktının müəyyən edilməsindən əlavə, ginekoloq bu vəziyyətin ən ehtimal olunan səbəbini aşkar edir. Buna görə də diaqnostika proqramına aşağıdakı müayinə üsulları daxil ola bilər:
- Kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi hidrosalpinksi aşkar etməyə imkan verir.
- Genital infeksiyalara (ilk növbədə xlamidioz və qonoreyaya) analizlər. PZR və ya M və G sinfi antikorların titrinin təyin edilməsi aparıla bilər.
- Hormonal profilin qiymətləndirilməsi. Yumurtalıqların ikincili zədələnməsindən şübhələndikdə və ya uşaqlıq borularının peristaltikasının pozulması zamanı göstərişdir.
Müalicə
Konservativ müalicə
Konservativ müalicə yalnız kirpikcikli epitelin əksər hissəsi saxlanılan iltihabi prosesin erkən mərhələlərində effektivdir. İnfeksiyanı müalicə etmək üçün qadına iltihab əleyhinə və antimikrob preparatlar, zərif bitişmələrin lizisini sürətləndirən fermentlər təyin olunur.
Fertilliyi artırmaq üçün müşayiət olunan endokrin status pozğunluqları zamanı hormonoterapiya aparıla bilər.
Əksər hallarda, xüsusilə uşaqlıq borularının keçməzliyinin III-IV dərəcəsində, qadının yaşı 35-dən yuxarı olduqda və sonsuzluğun uzun anamnezi olduqda, reproduktiv funksiyanın həyata keçirilməsi üçün yeganə çıxış yolu embrionun köçürülməsi ilə ekstrakorporal mayalanmadır. Yardımçı reproduksiya həmçinin cərrahi müdaxilədən sonra 6-12 ay ərzində spontan hamiləliyin baş verməməsi zamanı və ya əməliyyatdan az sonra (2-3 ay sonra) boruların pozulmuş keçiriciliyi aşkar edildikdə tövsiyə olunur.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicəyə göstərişlər aşağıdakılardır:
- borunun xaricdən bitişmə ilə sıxılması;
- endometrioid heterotopiyalar (effektivliyi artırmaq üçün əməliyyat hormonoterapiya ilə birləşdirilir);
- çapıq deformasiyaları.
Müasir ginekologiyada geniş tətbiq olunan laparoskopik müdaxilələr zamanı kiçik çanaq orqanlarına giriş qarnın ön divarında 3 kiçik (1-1,5 sm uzunluğunda) deşik vasitəsilə formalaşdırılır. Klinik vəziyyətdən asılı olaraq xüsusi alətlərlə uşaqlıq borusunun düzgün anatomiyası bərpa edilir.
Müdaxilənin həcmi aşağıdakı kimi ola bilər:
- bitişmələrin ayrılması;
- fimbriyaların ayrılması;
- ayrı-ayrı hissələrin plastikası.
Laparoskopik rekonstruksiyada toxumaları minimal travmatize edən və orqanın quruluşunu bərpa etməyə imkan verən mikrocərrahi alətlər tətbiq olunur.
Uşaqlıq borularının keçməzliyi olan xəstələrə cərrahi mikrocərrahi müdaxilədən sonra tez-tez ovulyasiyanı induksiya edən preparatlar, gestagenlər və ya siklik hormonal terapiya təyin olunur.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilənin mənfi cəhəti – çapıqlaşma riskinin saxlanılmasıdır. Buna görə də reabilitasiya kompleks şəkildə aparılır. Bərpa mərhələsində qadına təkrar bitişmələrin əmələ gəlməsinin qarşısını almağa kömək edən fizioprosedurlar göstərişdir. Ferment preparatları da özünü yaxşı göstərmişdir.
Falopi borularının keçməzliyinin aradan qaldırılması əməliyyatı, əgər 6-12 ay ərzində uşaqlıq hamiləliyi baş veribsə, uğurlu hesab olunur. Bu baş verməzsə, ginekoloq yardımçı reproduktiv texnologiyalar tövsiyə edir.
Profilaktika
Uşaqlıq borularının keçməzliyinin əsas profilaktika tədbirləri:
- cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan qorunma;
- kiçik çanaq orqanlarının iltihabi proseslərinin vaxtında aşkar edilməsi və müalicəsi;
- doğuşun tənzimlənməsi metodu kimi abortların qarşısını almaq üçün etibarlı kontrasepsiya;
- bu və ya digər patologiyanın cərrahi müalicəsinə ehtiyac olduqda açıq boşluq əməliyyatı deyil, laparoskopiyanın aparılması.
Yadda saxla!
Uşaqlıq borularının keçməzliyi mümkün qədər erkən diaqnostika tələb edir, çünki bir tərəfdən, patoloji proses nə qədər uzun mövcud olarsa, struktur dəyişiklikləri bir o qədər ifadəli olur. Digər tərəfdən, EKT üsulu ilə sonsuzluğun müalicəsinin effektivliyi birbaşa qadının yaşından asılıdır: uğurlu cəhdlərin tezliyi cavan xəstələrdə daha yüksəkdir, gecikmiş reproduktiv dövrdə isə bu göstərici bir neçə dəfə aşağıdır.
Bu xəstəlik üçün aktiv iltihab halları istisna olmaqla, ağrı sindromu xarakterik deyil. Buna görə də əksər hallarda yeganə simptom mayalanmanın mümkün olmamasıdır. Əgər qorunmadan aktiv cinsi həyat keçirilən 12 ay ərzində hamiləlik baş vermirsə, səbəbləri müəyyən etmək üçün ginekoloqun konsultasiyasına yazılın. Nəzərə almaq lazımdır ki, 35+ yaşlı qadınlarda gözləmə müddəti daha qısadır – cəmi 6 ay, bu müddət bitdikdən sonra ətraflı müayinəyə başlamaq lazımdır.
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
