Uşaqlıq boynunun ektopiyası — uşaqlıq boynunun vaginal hissəsində çoxqatlı yastı epitel əvəzinə bir sırada yerləşən silindrik epitelin müəyyən olunduğu vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Servikal ektopiya
- uşaqlıq boynu eroziyası
- psevdoeroziya
Xəstəlik haqqında
Birləşmə zonası — onkoloji baxımdan yüksək təhlükə daşıyan sahədir, çünki xarici və daxili mühitin əlverişsiz amillərinin təsiri altında bu sahədə sürətlə bölünən hüceyrələr mutasiyaya uğraya bilər. Bu isə bədxassəli şişlərin inkişaf riskini artırır. Bu xüsusiyyətləri nəzərə alaraq, birləşmə zonası dinamik monitorinqə tabedir, bu monitorinq hazırda sitoloji analiz vasitəsilə aparılır. Ginekoloq bioloji materialı uşaqlıq boynu kanalının aşağı və orta üçdə birinin bir hissəsindən götürür, sitoloq isə çoxqatlı yastı və birsıralı boruvari epitel hüceyrələrinin vəziyyətini analiz edir.
Uzun müddət tibb praktikasında uşaqlıq boynunun ektopiyası eroziya adlandırılırdı ki, bu da patoloji prosesin həqiqi mahiyyətini əks etdirmir. «Eroziya» cinsiyyət orqanlarının adi güzgülərlə müayinəsi zamanı solğun-çəhrayı selikli qişadan fərqlənən qızılımtıl-qırmızı rəngli sahə kimi aşkar edilirdi. Bu kateqoriyaya epitel defektinin mövcud olduğu həqiqi eroziya prosesləri və qırmızı rəngin boruvari tipli birsıralı epitel vasitəsilə damarların şəffaf görünməsi ilə şərtləndiyi yalançı eroziyalar daxil edilirdi. Lakin uşaqlıq boynunun servikal ektopiyasının (yalançı eroziyanın) dəqiq identifikasiyası yalnız kolposkopik müayinə zamanı həyata keçirilə bilər.
Səbəbləri
Uşaqlıq boynunun ektopiyasının inkişaf səbəbləri indiyədək dəqiq müəyyən edilməmişdir. Müasir ginekologiyada ekzoserviksdə silindrik epitelin mövcudluğunu izah edən bir neçə nəzəriyyə mövcuddur.
- İltihabi nəzəriyyə. Səbəb kimi cinsi yolla keçən infeksiyalar (xlamidiyalar, mikoplazmalar, sadə herpes virusu) rol oynayır. Lakin ən böyük təhlükəni papillomavirus, xüsusilə yüksək onkogen ştammlar təşkil edir; onlar servikal epitelin kanserogenezini başlada və gec diaqnostika zamanı bədxassəli şişlərin inkişafına gətirib çıxara bilər.
- İmmunoloji nəzəriyyə. Bu konsepsiyaya görə, uşaqlıq boynu patologiyasının inkişafı T-limfositlərin funksional aktivliyinin azalması və immunitetin humoral həlqəsinin qıcıqlanması fonunda baş verir.
- Hormonal nəzəriyyə. O, ektopiyanın yaranmasını qadın orqanizmində estrogenlərin həddindən artıq miqdarı və ya hüceyrə reseptorlarının bu hormonlara qarşı yüksək həssaslığı ilə əlaqələndirir. Bu nəzəriyyəni aybaşı dövrü pozulmuş qadınlarda uşaqlıq boynu patologiyasının daha tez-tez aşkar edilməsi, həmçinin servikal ektopiyanın müalicəsində progesteronoterapiyanın effektivliyi təsdiqləyir.
Uşaqlıq boynunun vaginal hissəsində yerləşən silindrik epitel vaginalın turş mühitində travmaya məruz qalır. Bu zonada tez-tez patogen və şərti-patogen mikroorqanizmlər aşkar edilir ki, bu da epitelin fizioloji sağalma proseslərinin pozulmasına gətirib çıxarır və displaziyanın inkişafı üçün zəmin yaradır. Müasir ginekologiya baxımından xroniki servisit (uşaqlıq boynunun iltihabı) displastik proseslərin və uşaqlıq boynu xərçənginin inkişaf ehtimalını artıran əsas amillərdən biri kimi nəzərdən keçirilir.
Ektopiya ilə yanaşı, ektropion kimi bir vəziyyəti də ayrıca ayırmaq qəbul edilmişdir. Bu, servikal kanalın selikli qişasının uşaqlıq boynunun vaginal hissəsinə çevrilməsidir. Ektropion travmatik doğuşlardan, diaqnostik qaşımalardan, cərrahi abortdan və ya histeroskopiyadan sonra inkişaf edə bilər. Ektropion zonasında mikrosirkulyasiya və innervasiya pozulur ki, bu da ikincili iltihaba gətirib çıxarır. Xroniki servisit nəticəsində isə onkoloji risklər artır.
Təsnifat
Praktik baxımdan, uşaqlıq boynunun ektopiyası bir neçə növ ola bilər:
- Anadangəlmə – qız uşağında uşaqlıq boynunun vaginal hissəsinin silindrik birsıralı epitel ilə örtüldüyü norma vəziyyətidir (yaş artdıqca onun servikal kanalın dərinliyinə miqrasiyası prosesi başlayır);
- Qazanılmış – həyat boyu müxtəlif amillərin (hormonal pozğunluqların, infeksion prosesin, immun balanssızlığın) təsiri altında yaranan ektopiyadır;
- Residivləşən – müalicədən və ya ekzoserviksin histoloji strukturunun öz-özünə bərpasından sonra ektopiyanın yenidən əmələ gəldiyi ektopiya variantıdır (bu variant xüsusilə diqqətli müşahidə tələb edir).
Uşaqlıq boynunun ektopiyası həmçinin ağırlaşmış və ağırlaşmamış ola bilər. Ağırlaşmış formanın əlamətləri onun vaginal mikrofloranın pozulması, displaziya və onkoloji riski artıran digər vəziyyətlərlə birlikdə rast gəlinməsidir.
Klinik mənzərə
Ağırlaşmamış forma olduqda uşaqlıq boynunun ektopiyasının klinik əlamətləri olmur. Ağırlaşmış ektopiyada isə cinsiyyət yollarının aşağı hissələrinin iltihabı simptomları mövcud olur. İltihabi prosesin əsas təzahürləri hesab olunur:
- Patoloji ağ ifrazatlar;
- Xoşagəlməz qoxulu cinsiyyət yolları ifrazatı;
- Qaşınma;
- Cinsi əlaqə zamanı ağrı və diskomfort;
- Menstruasiyalararası qanlı ifrazat;
- Postkoital qanlı ifrazat (cinsi əlaqədən sonra).
Uşaqlıq boynunun ektopiyası olan qadınlar tez-tez ginekoloqa menstruasiya tsiklinin pozulması və sonsuzluq şikayətləri ilə müraciət edirlər. Kolposkopik müayinə zamanı ekzoserviks səthində silindrik epitelin mövcudluğu müəyyən edilir.
- Qeyri-müntəzəm menstruasiyalar, adətən, ektopiya ilə müşayiət olunur, çünki progesteron çatışmazlığı bazal hüceyrələrin toxuma differensiasiyasının pozulmasına meyil yaradır.
- Ektopiya tez-tez uşaqlıq boynunun iltihabi prosesi ilə birgə rast gəlinir ki, bu da sonsuzluğa meyil yaradır. İltihab fonunda spermatozoidlərin servikal kanal vasitəsilə daşınması pozulur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uşaqlıq boynunun ektopiyası diaqnozu kolposkopik müayinə və bir sıra funksional sınaqların aparılması məlumatları əsasında qoyulur. Kolposkopiya– serviksin mikroskop altında vizuallaşdırılmasıdır. Böyüdülmüş təsvir uşaqlıq boynunun epitel örtüyünün vəziyyətini ətraflı qiymətləndirməyə imkan verir. Sadə kolposkopik müayinədən sonra genişləndirilmiş kolposkopiya aparılır. Daha sonra Lüqol məhlulu ilə sınaq aparılır və epitelin rənglənmə dərəcəsi qiymətləndirilir. Qlikogeni az olan hüceyrələr rənglənmir, buna görə də rənglənmiş epitelin qəhvəyi fonunda yaxşı aşkar olunur.
Uşaqlıq boynunun ektopiyasında diaqnostika aşağıdakı testlərin aparılmasını nəzərdə tuta bilər:
- Sitoloji analiz. Sitobürüş ilə ginekoloq servikal kanalın aşağı yarısından bioloji material götürür, sonra hüceyrələrin bərabər paylanması üçün onu predmet şüşəsinə çəkir. Yaxmanı sitoloq tədqiq edir. Analiz mütəxəssisin əvvəlcə materialın nə dərəcədə tam götürüldüyünü müəyyən etməsi ilə başlayır. Keyfiyyətli materialda həm silindrik, həm də çoxqatlı yastı epitel hüceyrələri kifayət qədər miqdarda olmalıdır. Kliniki mənzərənin tamlığı üçün ginekoloq bioloji materialı yalnız servikal kanaldan deyil, həm də uşaqlıq boynunun vaginal hissəsinin səthindən götürür.
- İnsan papillomavirusu ilə yoluxmanın qiymətləndirilməsi üçün PZR testləşdirilməsi. Papillomavirusun müxtəlif ştamlarını onkogenlik dərəcəsi nəzərə alınmaqla müəyyən edən analizin verilməsi tövsiyə olunur. Yüksək onkogen ştamlarla assosiasiyalı ektopiya olduqda, müntəzəm sitoloji analiz verilməsi ilə mama-ginekoloqun dinamik müşahidəsi tövsiyə olunur (adətən ildə 1 dəfə, yüksək onkogen ştamlar olmadıqda isə sitoloji yaxmalar 3 ildə 1 dəfə verilə bilər).
- Arxa vaginal tağdan ifrazatın bakterioloji müayinəsi. Bu analiz şərti-patogen floranın həddindən artıq aktivləşməsini, həmçinin mayabənzər göbələklərin törətdiyi aktiv iltihabı aşkar etməyə imkan verir.
Müalicə
Hazırda uşaqlıq boynunun ektopiyası olan pasiyentələrin müalicəsi konservativ və ya cərrahi üsullarla aparıla bilər. Müalicənin vəzifəsi ektopik prosesi dəstəkləyən orqanizmdəki pozğunluqları dayandırmaq və silindrik epitel hüceyrələrinin servikal kanalın dərinliyinə keçməsi üçün şərait yaratmaqdır.
Uşaqlıq boynunun ektopiyasının konservativ müalicəsi aşağıdakı məqsədləri güdür:
- Iltihabi proseslə mübarizə;
- Vaginal mikrobiosenozun korreksiyası;
- Hormonal pozğunluqların (progesteron çatışmazlığının) aradan qaldırılması;
- Immun disbalansın korreksiyası.
Konservativ terapiyanın orta müddəti 3-4 həftədir, bundan sonra nəzarət müayinəsi aparılır.
Cərrahi müalicə
Hazırda ektopiyanın cərrahi müalicəsinə göstərişlər xeyli daralmışdır. Bu diaqnozu olan bir çox pasiyent dinamik müşahidəyə ehtiyac duyur. Ektopiyanın ağırlaşmaları olmadıqda cərrahi müalicə aparılmır. Lakin residivləşən və ya ağırlaşmış forma olduqda patoloji yerləşmiş epitelin destruksiyası məsələsinə baxılır.
Destruktiv üsullar kimi aşağıdakılar tətbiq oluna bilər:
- Elektrokoaqulyasiya – bu üsul hazırda praktiki olaraq istifadə olunmur, daha müasir üsullarla əvəz edilmişdir;
- Krio-destruksiya – dondurma;
- Kimyəvi destruksiya – sitodestruktiv preparatlarla yandırma;
- Lazer və ya radiodalğalı koaqulyasiya – uşaqlıq boynunda çapıq əmələ gəlməsinə gətirib çıxarmayan müasir destruksiya üsulları.
Reabilitasiya
Destruktiv müalicə üsullarından sonra sadə qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur:
- Tam epitelizasiya baş verənədək cinsi fəaliyyəti istisna etmək;
- Ginekoloqun təyin etdiyi yerli preparatları tətbiq etmək;
- Həkimə təyin olunmuş tarixdə nəzarət müayinələrinə gəlmək – mütəxəssis regenerasiya prosesinin gedişini qiymətləndirəcək və lazım gəldikdə korreksiyaedici terapiya təyin edəcək.
Profilaktika
Ektopiyanın inkişafı riskini azaltmaq üçün vaginal mikrobiotanın sağlam tərkibini qorumaq, təsadüfi cinsi əlaqələrdən çəkinmək, iltihabi prosesin ən kiçik əlamətləri yarandıqda isə vaxtında ginekoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Uşaqlıq boynunun şübhəli sahələri olduqda, diaqnostik vəzifələri qeyri-invaziv metodlarla həll etmək mümkün olmadıqda, uşaqlıq boynunun biopsiyası aparılır. Bu, histoloji müayinəyə məruz qalan toxuma nümunəsinin götürülməsidir. Bu metod vasitəsilə uşaqlıq boynunun xərçəngönü və bədxassəli proseslərini, o cümlədən erkən mərhələdə aşkar etmək mümkündür.
Suallar və cavablar
Bu vəziyyətin diaqnostikası və müalicəsi ilə ginekoloq məşğul olur.
Servikal ektopiya xoşxassəli proseslərə aiddir. Lakin bu vəziyyət iltihab və ya ektropion ilə birləşərsə, hüceyrələrin mitotik aktivliyi pozula bilər. Bu isə, öz növbəsində, displaziya və bədxassəli prosesin inkişafı üçün şərait yaradır.
Yoluxmanın əsas yolu cinsi yoldur, lakin kontakt yolu da mümkündür (toxunma zamanı).
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
