Uşaqlıq fibroması — əzələ və birləşdirici toxuma elementlərinin yerli xoşxassəli proliferasiyasıdır ki, bu da ətraf toxumalardan yaxşı sərhədlənmiş düyünün əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır. Fibromalarda birləşdirici toxumanın həcmi əzələ komponentinin həcminə nisbətən üstünlük təşkil edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Uşaqlıq mioması
- leyomioma
- fibromioma
Xəstəlik haqqında
Hazırda alimlər hesab edirlər ki, uşaqlıqda fibroma əzələ (miometral) qatın hüceyrələrində somatik mutasiyalar nəticəsində inkişaf edir. Bu, onun böyüməsinin tənzimlənməsinin daimi pozulmasına gətirib çıxarır.
Uşaqlıq mioması üçün risk amilləri bunlar ola bilər:
- Uşaqlıqdaxili müdaxilələrin yüksək tezliyi;
- Cinsiyyət sisteminin iltihabi prosesləri;
- Ginekoloji patologiyalar;
- Endometrioid xəstəlik, yumurtalıqların kistoz degenerasiyası, endometrium patologiyası, bol aybaşı ilə müşayiət olunan hormonal disbalans;
- Endokrin pozğunluqlar – şəkərli diabet, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, piylənmə;
- Somatik patologiyalar, xüsusilə ürək-damar xəstəlikləri;
- Reproduktiv funksiyanın reallaşmaması (doğuşların olmaması);
- Ağır stres vəziyyətləri (adətən mioma belə bir epizoddan 2 il sonra yaranır).
Bu amillər qadın orqanizminin strukturlarının və funksiyalarının kompensator yenidənqurulmasını işə salır. Bununla yanaşı, qeyd etmək maraqlıdır ki, zərərli vərdişlər fibromanın risk amilləri deyil. Belə ki, siqaret çəkən və spirtli içkilərdən həddindən artıq istifadə edən qadınların xəstələnmə strukturundakı payı azdır. Hazırda uşaqlıq fibroması multifaktorial təbiət mövqeyindən nəzərdən keçirilir. Xəstəliyin əsasında genetik və mühit amillərinin cəmi effekti dayanır. Burada təkcə hamar əzələ hüceyrələrinin proliferasiyasına deyil, həm də yeni əmələ gəlmiş damarların böyüməsinə rol verilir.
Hamiləlik zamanı uşaqlıq fibroması ayrıca mövzudur. Gestasiya prosesində yalnız düyünlərin kiçik bir hissəsi böyüyür. Sübut edilmişdir ki, bu, hüceyrələrarası məkanın həcminin və hamar əzələ hüceyrələrinin özlərinin ölçülərinin artması ilə şərtlənir. Bundan əlavə, hamiləlik zamanı ən çox rast gəlinən ağırlaşma düyünün ödemi və nekrozudur, bu zaman patogenezdə aparıcı rol qanda progesteronun yüksək miqdarının təsirinə məxsusdur.
Səbəbləri
Müasir baxımdan uşaqlıq fibromasının inkişaf səbəbləri aşağıdakı kimi görünür:
- Genetik amil. Bir tərəfdən, bu, əzələ hüceyrələrinin həddindən artıq proliferasiyasının (bölünməsinin) aktivləşdiyi vəziyyətlərdir, digər tərəfdən isə bu prosesi potensial olaraq başlada bilən şərtlərdir. Hazırda müəyyən genlərdə miomatoz düyünlərin formalaşmasına gətirib çıxaran translokasiyalar və delesiyalar aşkar edilmişdir. İkinci qrupa hamar əzələ hüceyrələrinin proliferasiyası və differensiasiyasına cavabdeh genlərin mutasiyaları aiddir.
- İmmun disbalans. Miomatoz düyünün formalaşması immun sistemdə əhəmiyyətli dəyişikliklərlə müşayiət olunur. Artıq mövcud olan immunoloji çatışmazlıq fonunda sürətlə böyüyən şişin antigen təsirinə qarşı immunitetin adekvat cavab verməməsi fibromanın böyüməsinin davam etməsinə kömək edir, pis bir dövrə yaradır və onu qapayır. Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, miomatoz düyünün ölçülərinin artma sürəti böyük dərəcədə lokal və sistem immunitetin vəziyyətindən asılıdır.
- Estrogen-progesteron münasibətləri. Uzun müddət hesab edilirdi ki, fibroma hiperestrogeniya şəraitində inkişaf edir. Lakin sonradan məlum oldu ki, estrogenlər patoloji prosesin iniciasiya olunmasında mühüm rol oynayır, lakin yeganə amil deyil. Bundan əlavə, əvvəllər miomanın (fibromanın) müalicə vasitəsi kimi rol verildiyi progesteron, əksinə, miometrium hüceyrələrində somatik mutasiyaların tezliyini artıra və bununla da patoloji düyünün inkişafına kömək edə bilər. Daha sonra məlum oldu ki, uşaqlığın əzələ qatında hüceyrə bölünməsini prolaktinin yüksəlmiş səviyyəsi də stimullaşdıra bilər.
Beləliklə, bu günə qədər bu xəstəliyin etiopatogenezinin vahid mexanizmi mövcud deyil.
Təsnifat
Əvvəllər uşaqlıq fibromiomaları aşağıdakı tiplərə təsnif edilirdi:
- Submukozal, düyünlər uşaqlıq boşluğunun mənfəzinə çıxıntı verdiyi zaman;
- Əzələdaxili (interstisial), onlar nə uşaqlığın xarici, nə də daxili konturunu dəyişdirmədikdə, bu zaman yalnız miometrium hüdudlarında yerləşdikdə;
- Subseroz – bu forma üçün düyünlərin uşaqlığın xarici səthində (qarın boşluğu tərəfə) yerləşməsi xarakterikdir;
- Intraligamentar, düyünlər bağ aparatı qalınlığında yerləşdikdə;
- Servikal, bu zaman patoloji dəyişikliklərə bədən deyil, uşaqlıq boynu məruz qalır.
Lakin hazırda diaqnostika və müalicə üsullarının təkmilləşdirilməsi ilə əlaqədar fibromatoz düyünlərin daha ətraflı təsnifatına ehtiyac yarandı. Buna görə Beynəlxalq mama-ginekoloqlar federasiyası fibromaların 0-dan 8-ə qədər 9 tipini ayırmağa başladı:
- 0-dan 2-yə qədər tip – düyünlərin uşaqlıq boşluğuna müxtəlif dərəcədə qabarması ilə submukoz variantlardır;
- 3-dən 5-ə qədər tip – uşaqlıq boşluğuna və ya qarın boşluğuna doğru müxtəlif dərəcədə çıxıntı ilə fərqlənən əzələdaxili düyünlərdir;
- 6 və 7-ci tip – müvafiq olaraq geniş əsaslı və ya nazik ayaqlı subseroz düyünlərdir;
- 8-ci tip – uşaqlıqdan kənar yerləşən düyünlərdir, məsələn, parametriumda geniş uterinal bağlar arasında.
Klinik mənzərə
80% hallarda uşaqlıq fibromiomasının simptomları olmur və şiş təsadüfən ginekoloqun profilaktik müayinəsi zamanı və ya uşaqlıq və əlavə nahiyələrin ultrasəs müayinəsi aparılarkən aşkar edilir. Lakin klinik mənzərə əsasən miomatoz düyünlərin ölçüsü və yerləşməsindən asılıdır. Xəstəliyin tez-tez rast gəlinən təzahürlərindən biri aybaşı qanaxmalarıdır, onların başvermə ehtimalı düyünlərin uşaqlıq boşluğuna çıxıntı verməsi zamanı artır. Bu simptom anemiyanın inkişafına gətirib çıxarır və bu da ikinci dərəcəli olaraq qadınların həyat keyfiyyətini aşağı salır. Hemoglobinin aşağı səviyyəsi ümumi zəifliyin, iş qabiliyyətinin azalmasının və fiziki narahatlıq əlamətlərinin (nəfəs darlığı, dərinin solğunluğu və s.) yaranmasının səbəbidir.
Uşaqlıq fibromiomasının, adətən düyünün böyük ölçülərində meydana çıxan digər əlamətləri bunlardır:
- Uzun müddət davam edən qarnın aşağı hissələrində ağrılar (yüngül və orta intensivlikdə olur);
- Cinsi əlaqə zamanı ağrı;
- Tez-tez və narahatlıq yaradan sidiyə getmə;
- Yoğun bağırsağın boşaldılmasında çətinliklər.
Bəzi hallarda şişin həcminin artması sidik yollarının sıxılmasına və sidik axarlarının dilatasiyasına səbəb ola bilər ki, bu da böyrək funksiyasının pozulmasına gətirib çıxara bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Adətən ginekoloq ginekoloji müayinə zamanı uşaqlıq fibromasının mövcudluğundan şübhələnə bilər. Şübhəli əlamətlər bunlardır:
- Uşaqlıq cisminin və/və ya uşaqlıq boynunun ölçülərinin artması;
- Toxumaların daha sıx konsistensiyası;
- Səthin kələ-kötürlüyü;
- Uşaqlığın bədənin orta oxundan sola və ya sağa yerdəyişməsi;
- Uşaqlığın hərəkətliliyinin məhdudlaşması.
Diaqnoz adətən Ultrasəs müayinəsiIlə təsdiqlənir. Bir qayda olaraq, fibromatoz düyünlərin aşkarlanmasında, onların ölçülərinin və lokalizasiyasının müəyyən edilməsində çətinlik yaranmır. Beynəlxalq Mama-ginekoloqlar Cəmiyyətinin tövsiyələrinə əsasən, USM həkimi düyünün tipini təsvir edir, bu da onun uşaqlıq və ya qarın boşluğuna nisbətən yerləşməsini əks etdirir.
Diaqnostika proqramına həmçinin ümumi klinik qan analizi və ferritin səviyyəsinin müəyyən edilməsi daxildir. Bu müayinələr anemiyanı və ya mövcud dəmir çatışmazlığını aşkar etməyə kömək edir. Həm biri, həm də digəri dərman korreksiyasına ehtiyac duyur.
Müalicə
Uşaqlıq fibromasının müalicə üsulları həm cərrahi, həm də konservativ ola bilər. Bu gün xəstəliyin yeganə radikal müalicə üsulu düyünün çıxarılması (miomektomiya) və ya uşaqlığın çıxarılmasıdır (histerektomiya). Lakin belə müdaxilələr bütün qadınlara göstəriş deyil.
Konservativ terapiya fibromanın simptomlarının aradan qaldırılmasına yönəldilmişdir. Bir qayda olaraq, hazırda xəstəliyin patogenezinə təsir göstərmək mümkün olmur.
Dərman müalicəsinin əsas istiqamətləri bunlardır:
- Anemiya ilə mübarizə;
- Bol menstruasiyaların və uşaqlıq qanaxmalarının hormonal və/və ya qeyri-hormonal üsullarla müalicəsi.
Düyünün böyüməsi olmadıqda və xəstəliyin simptomsuz gedişində aktiv müşahidə tövsiyə olunur.
Cərrahi müalicə
Hazırda aşağıdakıları əhatə edən müasir minimal invaziv müalicə üsulları geniş tətbiq olunur:
- Uşaqlıq arteriyalarının embolizasiyası;
- Fibromatoz düyünün ultrasəs destruksiyası;
- Nazik ayaqcıqlı submukoz düyünün histerorezektoskopiyası (vaginal yolla və servikal kanal vasitəsilə aparılır);
- Subseroz düyünlərin laparoskopik çıxarılması.
Fibroma zamanı əməliyyat aşağıdakı hallarda tövsiyə oluna bilər:
- Əlaqəli sonsuzluq (submukoz düyünlərdə);
- Konservativ müalicəyə tabe olmayan bol menstruasiyalar və ya qadının dərman preparatları qəbul etmək istəməməsi;
- Xroniki çanaq ağrısı;
- Düyünün böyük ölçüləri;
- Şişin sürətli böyüməsi.
Reproduktiv funksiyasını həyata keçirmiş qadınlara göstəriş olduqda xəstəliyin fibromatoz düyünlərlə birlikdə uşaqlığın çıxarılması yolu ilə müalicəsi təklif oluna bilər. Çox vaxt belə yanaşma perimenopauzada məqsədəuyğundur.
Reabilitasiya
Uşaqlıq miomasının cərrahi müalicəsindən sonra sadə qaydalara riayət etmək lazımdır:
- Cinsi aktivliyi məhdudlaşdırmaq;
- Həddindən artıq fiziki yüklənmələrdən qaçmaq, lakin orta dərəcədə aktivliyi saxlamaq;
- Isti vanna qəbul etməmək;
- Saunaya, hovuza getməmək.
Məhdudiyyətlər cərrahi müdaxilə zonasındakı toxumalar tam bərpa olunduqdan sonra aradan qaldırılır. Adi həyat tərzinə qayıtmaq imkanını əməliyyatdan sonrakı dövrün gedişini izləyən ginekoloq xəstəyə bildirəcək. Reabilitasiya mərhələsində bitişmələrin yaranma ehtimalını azaldan fizioterapevtik prosedurlar faydalı ola bilər.
Profilaktika
Miomaların inkişaf riskini azaltmağa aşağıdakı tədbirlər kömək edə bilər:
- Ginekoloji patologiyaların vaxtında müalicəsi;
- Orqanizmin hormonal profilinin korreksiyası;
- Iş və istirahət rejiminin rasional növbələşdirilməsi;
- Qaranlıq otaqda ən azı 7 saat tam gecə yuxusu;
- Vitaminlərin, omega-3 turşularının və mineralların kifayət qədər daxil olduğu balanslaşdırılmış qidalanma;
- Müntəzəm cinsi əlaqə;
- Stressli vəziyyətlərin azaldılması.
Yadda saxla!
Fibroma uşaqlığın ən çox rast gəlinən xoşxassəli şişlərindən biridir. Əhəmiyyətli məqam budur ki, o, bədxassəliyə çevrilmir, buna görə klinik simptomatikası olmayan pasiyentlərə yalnız müşahidə tövsiyə oluna bilər. Bununla yanaşı, 2D rejimində fibromanın ultrasəs mənzərəsi onu əzələ hüceyrələrindən inkişaf edən bədxassəli şişlərdən biri olan sarkomadan fərqləndirməyə imkan vermir. Diferensial diaqnostikaya müəyyən aydınlıq gətirməyə rəngli doppler xəritələmə və dopplermetriya kömək edir. Sarkomalar çox zəngin qan damarları şəbəkəsinə malikdir. Sarkomadan şübhəli hallarda kompleks genişləndirilmiş diaqnostikanın aparılması tövsiyə olunur.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Müayinəni və fərdi müalicə planının hazırlanmasını mama-ginekoloq həyata keçirir. Müvafiq göstərişlər olduqda cərrahi müdaxiləni də həmin mütəxəssis aparır.
Son tədqiqatların göstərdiyi kimi, fibromanın ölçülərinin sürətlə artması 2 tip ola bilər. «Həqiqi» böyümə zamanı hamar əzələ və birləşdirici toxuma elementlərinin miqdarı artır. «Yalançı» böyümə zamanı isə ölçülərin artması şişin ödemi və nekrozu ilə əlaqədar olur. Qeyd etmək vacibdir ki, böyümənin xarakteri bir çox cəhətdən qadın orqanizminin yerli və sistemli səviyyədə immun reaksiyasının xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur.
Uzun müddət bu məsələ mübahisəli olmuşdur. Hazırda müəyyən edilmişdir ki, fibromanın sonsuzluqdakı rolu azdır. Bir qayda olaraq, təhlükə yalnız implantasiya prosesini poza bilən submukoz düyünlərdən ibarətdir. Sonsuzluq olduqda onlar histeroskopik yolla çıxarılmalıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
