Uşaqlıq yolunun sallanması (vaginal prolaps) — klinik gedişi, diaqnostikası və müalicəsi səbəbə, anatomik dəyişikliklərə və ağırlıq dərəcəsinə görə fərdi qiymətləndirilən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vaginanın düşməsi
- kolpoptoz
Xəstəlik haqqında
Vaginanın divarlarının düşməsi və prolapsı – vaginanın normal vəziyyətinə nəzərən aşağıya doğru yerdəyişməsi və ya tamamilə çölə çıxması ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyətdir. Yerdəyişmə uşaqlığın vəziyyətinin pozulması ilə eyni zamanda baş verir və vaginal giriş nahiyəsində inkişaf edən çanaq dibi yırtığının bir növü kimi nəzərdən keçirilir.
Xəstəlik ilkin mərhələlərdə qasıqda yad cisim hissi və diskomfort hissi ilə təzahür edir. Xəstəlik proqressivləşdikcə simptomlar güclənir, xroniki qəbizlik, sidik saxlaya bilməmə, qasıq nahiyəsində ağrılar müşahidə olunur.
Diaqnoz xəstənin sorğusu və ginekoloji müayinəsi əsasında qoyulur, zərurət olduqda kiçik çanaq orqanlarının USM-i aparıla bilər. İlkin mərhələlərdə müalicə konservativdir. Xəstəlik qabaqlaşmışsa, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişafının əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
- 50 yaşdan yuxarı qadınlarda əzələlərin yaşla əlaqədar zəifləməsi;
- hərəkətsiz həyat tərzi — çanaq orqanlarında durğunluq hallarının inkişafına, vaginal əzələlərin tonusunun zəifləməsinə səbəb olur;
- birləşdirici toxumanın irsi zəifliyi — oynaqların hipermobilliyi, yırtıqlar, varikoz genişlənmə ilə birgə rast gəlinə bilər;
- doğuşdan sonra vaginanın divarlarının düşməsi — uşaq doğuş yollarından keçərkən qasıq əzələləri güclü şəkildə uzanır və həmişə sürətlə bərpa olunmağa qadir olmur, doğuşdan sonra vaginanın düşməsi riski qrupuna çoxuşaqlı analar daxildir;
- piylənmə — zaman keçdikcə çanaq dibi əzələlərinə artıq çəkini saxlamaq çətinləşir və onlar tədricən uzanmağa başlayır;
- uzunsürən güclü öskürək, xroniki qəbizlik;
- daimi ağırlıq qaldırma;
- hormonal pozulmalar.
Təsnifat
Divarların düşməsi adətən tədricən gedir. Vaginanın ön divarı, arxa divarı və ya uşaqlıq ayrı-ayrılıqda, yaxud birlikdə düşə bilər; ardıcıllıq hər qadında fərqlidir. Çanaq dibinin dəstəkləyici strukturları zəiflədikcə vagina və uşaqlıq daha çox aşağı düşür. Xüsusilə qabaqlaşmış hallarda, əzələlər tamamilə zəiflədikdə uşaqlıq çölə çıxa bilər.
Mərhələlər
«Təsnifat» bölməsində sallanmanın necə inkişaf etdiyi təsvir olunub. Sallanmanın dərəcəsini ölçmək üçün həkimlər beynəlxalq POP-Q sistemindən istifadə edirlər: gərginləşmə zamanı uşaqlıq yolu divarının ən çox aşağı düşən nöqtəsinin qızlıq pərdəsinin (himenin) səviyyəsinə nisbətən vəziyyəti qiymətləndirilir.
- I mərhələ — divar bir qədər aşağı düşüb, lakin himendən 1 sm-dən çox yuxarıda qalır. Şikayət çox vaxt olmur.
- II mərhələ — divar himen səviyyəsinə çatır (ondan 1 sm-dən az yuxarıda və ya aşağıda). Yad cisim hissi, gərginləşmə zamanı qabarıqlıq, sidik ifrazında və ya defekasiyada çətinlik yarana bilər.
- III mərhələ — divar himendən 1 sm-dən çox xaricə çıxır, lakin uşaqlıq yolu tam çevrilməyib.
- IV mərhələ — uşaqlıq yolu tamamilə çevrilərək xaricə çıxıb, çox vaxt uşaqlıq da onunla birlikdə düşür.
I–II mərhələlərdə əsasən çanaq dibi əzələlərinin məşqi, həyat tərzinin dəyişdirilməsi və pessari tətbiq olunur. III–IV mərhələlərdə, həmçinin ifadəli şikayətlər olduqda cərrahi müalicə müzakirə edilir. Mərhələni həkim müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Xəstəlik ilkin mərhələlərdə simptomsuz keçir. İlk əlamət qasıq nahiyəsində yad cisim hissidir. Xəstə şişkinlik hissindən şikayətlənir. Sonra qarnın aşağı hissəsində belə ötürülən çəkici xarakterli ağrılar meydana çıxır.
Fiziki yüklənmə, zorlanma zamanı qeyri-iradi qazlar çıxa bilər, xroniki qəbizlik inkişaf edir ki, bu da qadının ümumi vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Sidik ifrazı prosesi pozulur.
Qarın divarının gərginləşdiyi asqırma, gülmə, güclü öskürək zamanı sidik saxlaya bilməmə simptomları müşahidə oluna bilər. Boşalma simptomları (çətinləşmiş sidik ifrazı, uzunmüddətli sidik ifrazı, boşalma üçün manual yardıma ehtiyac, sidik ifrazının başlanması və ya bitməsi üçün bədən vəziyyətinin dəyişdirilməsinə ehtiyac), sidik ifrazından sonrakı simptomlar (sidiyin damcılanması, sidik kisəsinin natamam boşalması hissi).
Vaginanın və uşaqlığın güclü düşməsi zamanı sidik kisəsi şiddətlə sıxılır, orada qalıq sidik toplanmağa başlayır. Bəzən sidik kisəsinin tam tutulması inkişaf edir, bu zaman onu təbii yolla boşaltmaq mümkün olmur. Bu halda dərhal hospitalizasiya zəruridir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uşaqlıq yolunun sallanmasının erkən simptomları sidik-ifrazat sisteminin patologiyalarının əlamətlərinə bənzəyir. Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün həkim xəstədən sorğu aparır, onun şikayətlərini dinləyir, bundan sonra ginekoloji müayinə keçirir, bu zaman uşaqlıq yolunun normaya nisbətən yerdəyişmə və sallanma dərəcəsini qiymətləndirir.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək və xəstəliyin inkişaf səbəblərini müəyyən etmək üçün aşağıdakı əlavə müayinələr təyin oluna bilər:
- Kiçik çanağın USM-i;
- sidiyin analizi (ümumi);
- sidiyin bakterioloji əkilməsi;
- ekskretor uroqrafiya;
- urogenital yaxmanın götürülməsi;
- və digər üsullar.
Xəstəlik irəliləmiş vəziyyətdədirsə və sidik-ifrazat sistemi orqanlarının qabarıq zədələnməsi müşahidə olunursa, digər mütəxəssislərin — uroloqun, proktoloqun, cərrahın məsləhəti tələb oluna bilər.
Xidmətlər
Müalicə
Əsas müalicə növləri bunlardır:
- Konservativ müalicə. Yalnız xəstəliyin ilkin mərhələlərində effektivdir. Çanaq dibi əzələlərini möhkəmləndirmək üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi məşğələlərini (Kegel məşqləri) əhatə edir. Bundan əlavə, xəstəyə qəbizliyin müalicəsinə yönəlmiş xüsusi pəhriz təyin edilir. Daha irəliləmiş mərhələlərdə sallanmanın qarşısını almaq üçün xüsusi uşaqlıq həlqələri qoyulur.
- Cərrahi müalicə. Konservativ müalicənin artıq effektiv olmadığı, xəstənin isə güclü diskomfort və ağrı hiss etdiyi gec mərhələlərdə göstərişdir. Sağlamlıq problemlərini həll etmək üçün kolpoplastika aparılır. Bu, uşaqlıq yolu divarlarının sallanması zamanı aparılan əməliyyatdır, bu zaman orqanın divarları ilkin vəziyyətinə qədər tikilir.
Profilaktika
Xəstəliyin inkişaf ehtimalını minimuma endirmək üçün aşağıdakı tövsiyələrə əməl edilməlidir:
- doğuşdan sonra bütün reabilitasiya qaydalarına riayət etmək;
- hərəkətsiz həyat tərzindən imtina etmək, daha çox hərəkət etmək, bədən tərbiyəsi ilə məşğul olmaq;
- çanaq dibi əzələlərini möhkəmləndirmək üçün müntəzəm məşqlər etmək;
- zərərli vərdişlərdən imtina etmək;
- əmək və istirahət rejimini normallaşdırmaq;
- mümkün qədər ağırlıq qaldırmaqdan, həmçinin ağır atletika ilə məşğul olmaqdan imtina etmək;
- ildə bir dəfə və ya həkimin tövsiyə etdiyi tezlikdə profilaktik müayinə üçün ginekoloqu ziyarət etmək, bu mümkün problemləri erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edəcək ki, bu da sonrakı müalicəni əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdıracaq və proqnozu yaxşılaşdıracaq;
- çanaq dibi əzələlərinin daha tez bərpası üçün doğuşdan sonra, lazım olduqda mütəxəssisin nəzarəti altında, çanaq dibi əzələlərinin məşqlərini yerinə yetirmək (ginekoloji masajın sübut bazası məhduddur);
- düzgün qidalanmaq, qəbizliyə səbəb olan qidaların qəbulundan çəkinmək.
Yadda saxla!
Uşaqlıq yolunun sallanması həyat üçün təhlükəli deyil, lakin özü-özünə keçmir və zamanla adətən irəliləyir. Erkən mərhələdə çanaq dibi əzələləri üçün məşqlər, qəbizliyin və artıq çəkinin aradan qaldırılması vəziyyətin ağırlaşmasının qarşısını ala bilər. Şikayətləri yaşla və ya doğuşla bağlı «normal» hal saymayın.
Aşağıdakı hallarda ginekoloqa planlaşdırılmamış müraciət edin:
- uşaqlıq yolundan toxuma çıxır və onu geri yerləşdirmək mümkün olmur;
- çıxmış toxumada yara, qanaxma, irinli ifrazat yaranıb;
- sidik ifraz etmək çətinləşib, sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi var;
- pessari istifadə edirsinizsə — ağrı, qanlı və ya pis iyli ifrazat yaranıb.
Sidik ifrazı tamamilə dayanıbsa və qarının aşağı hissəsində güclü ağrı varsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Xeyr, xəstəliyin erkən mərhələlərində adətən cərrahiyyəyə ehtiyac olmur. Çanaq dibi əzələlərini möhkəmləndirən xüsusi məşqlər, çəkiyə nəzarət və ağır yüklənmələrdən qaçınmaq simptomların irəliləməsini yavaşlada bilər, bəzən pessari adlanan dəstəkləyici vasitə də istifadə olunur. Sallanma dərəcəsi artdıqda və ya digər üsullar nəticə vermədikdə həkim cərrahi bərpanı təklif edə bilər. Müalicə üsulu mərhələdən, yaşdan və qadının reproduktiv planlarından asılı olaraq fərdi seçilir.
Birləşdirici toxumanın irsi zəifliyi uşaqlıq yolunun sallanmasına meylliliyi artıran amillərdən biridir — bu, oynaqların həddindən artıq hərəkətliliyi, yırtıqlar və ya varikoz genişlənmə ilə müşayiət oluna bilər. Lakin irsiyyət tək başına xəstəliyi labüd etmir: doğuşlar, hərəkətsiz həyat tərzi və yaşla əlaqədar əzələ zəifləməsi kimi digər amillər də mühüm rol oynayır. Ailəsində belə hallar olan qadınlara profilaktik məşqlər xüsusilə tövsiyə olunur.
Uşaqlarda vaginal divarların sallanması yetkin qadınlara nisbətən xeyli az rast gəlinir və adətən doğuşla əlaqəli deyil. Belə hallarda səbəb çox vaxt birləşdirici toxumanın anadangəlmə zəifliyi, çanaq dibinin inkişaf qüsuru və ya nadir hallarda travma olur. Uşaqda qasıq nahiyəsində şişkinlik və ya diskomfort müşahidə olunarsa, uşaq ginekoloquna müraciət etmək lazımdır, çünki səbəbi müəyyən etmək üçün ayrıca müayinə tələb olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
