Vaginizm vaginal penetrasiya cəhdi zamanı çanaq dibi əzələlərinin qeyri-iradi yığılması, qorxu və ağrı ilə əlaqəli ola bilən vəziyyətdir. Müalicə fərdi və multidissiplinar yanaşma tələb edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kolpospazm
- vulvizm
- genito-pelvik ağrı və penetrasiya pozğunluğu (müasir təsnifatdakı ad)
- köhnəlmiş adı – seksual nevroz
Xəstəlik haqqında
Vaginizm – uşaqlıq yoluna hər hansı bir şey daxil edilməsi cəhdi zamanı (cinsi əlaqə, tampon, ginekoloji baxış) uşaqlıq yolunun girəcəyini əhatə edən və çanaq dibi əzələlərinin qadının iradəsindən asılı olmadan yığılmasıdır. Bu yığılma penetrasiyanı çətinləşdirir və ya tamamilə qeyri-mümkün edir, çox vaxt ağrı və güclü qorxu ilə müşayiət olunur. Qadın cinsi əlaqə istəyə bilər, cinsi oyanma və həzz ala bilər, lakin bədən «müdafiə reaksiyası» verir.
Vaginizm istənilən yaşda yarana bilər, lakin ən çox cinsi həyatın başlanğıcında özünü göstərir. Real yayılma dərəcəsi yəqin ki, məlum olandan yüksəkdir, çünki bir çox qadın utanc hissi və ya məlumatsızlıq səbəbindən bu incə problemlə həkimə müraciət etmir. Bəzən problem münasibətdə illərlə həll olunmur və cütlük yalnız hamiləlik baş vermədikdə kömək axtarır.
Vaginizm qadının iradə zəifliyi, «injiqliyi» və ya tərəfdaşa münasibəti ilə bağlı deyil. Bu, bədən ilə psixikanın sıx qarşılıqlı əlaqəsi nəticəsində formalaşan və müalicəyə yaxşı cavab verən vəziyyətdir. Vaxtında kömək alınması həm cinsi həyatı, həm ailə münasibətlərini, həm də qadının emosional vəziyyətini yaxşılaşdırır.
Səbəbləri
Vaginizmin əsasında çox vaxt ağrı gözləntisi, qorxu və əzələ yığılması arasında «pis dövrə» durur: ağrıdan qorxu əzələləri gərginləşdirir, gərgin əzələlər isə penetrasiyanı həqiqətən ağrılı edir. Bu dövrəni başladan amillər müxtəlifdir:
- ilk cinsi əlaqədən və ya ağrıdan qorxu – defloratsiyanın mütləq çox ağrılı olacağı barədə eşidilmiş hekayələr, uğursuz ilk cəhd;
- tərbiyə və sosial amillər – cinsi həyat barədə yalnız qadağa və utanc üzərində qurulmuş tərbiyə, cinsi maarifləndirmənin olmaması, öz bədənini tanımamaq;
- travmatik təcrübə – cinsi zorakılıq, kobud və ya məcburi cinsi əlaqə, ağrılı ginekoloji baxış təcrübəsi;
- psixoloji vəziyyətlər – yüksək narahatlıq, obsessiv vəziyyətlər, depressiya, panik pozğunluq;
- münasibət problemləri – tərəfdaşa etibarın olmaması, münaqişələr, hamiləlikdən qorxu;
- ağrı yaradan tibbi səbəblər – vulvovaginal infeksiyalar, dermatozlar, vulvodiniya, endometrioz, menopauzada selikli qişanın quruluğu, doğuşdan və ya əməliyyatdan sonra çapıqlar;
- anatomik xüsusiyyətlər – çox sıx və ya arakəsməli bakirəlik pərdəsi kimi nadir hallar; bu zaman reflektor spazm ikincili olaraq yarana bilər.
Bir qadında adətən bir neçə amil birlikdə rol oynayır, buna görə müalicə həm bədənə, həm də psixoloji tərəfə yönəlməlidir.
Təsnifat
Yaranma vaxtına görə iki forma ayırd edilir:
- birincili vaginizm – penetrasiya heç vaxt mümkün olmayıb; adətən ilk cinsi əlaqə cəhdlərində aşkar olunur;
- ikincili vaginizm – əvvəllər normal cinsi həyat olduğu halda, müəyyən hadisədən (doğuş, infeksiya, əməliyyat, travma, menopauza) sonra yaranır.
Yaranma şəraitinə görə:
- situativ vaginizm – spazm yalnız müəyyən vəziyyətlərdə, məsələn cinsi əlaqə zamanı yaranır, tampon istifadəsi və ya ginekoloji baxış isə mümkündür;
- generalizə olunmuş vaginizm – əzələ yığılması istənilən penetrasiya cəhdində, o cümlədən tampon daxil edilməsi və ginekoloji baxış zamanı yaranır.
Ağırlıq dərəcəsinə görə yüngül formadan (gərginlik var, lakin rahatlaşma mümkündür) ağır formaya qədər (hətta toxunma və ya baxış fikri belə əzələ yığılmasına, qaçma reaksiyasına səbəb olur) bir neçə dərəcə fərqləndirilir. Psevdovaginizm də fərqləndirilir – bu, cinsiyyət yollarının quruluş qüsurları və ya cinsi əlaqəni ağrılı edən iltihabi xəstəliklər fonunda yaranan reflektor spazmdır.
Klinik mənzərə
Vaginizmin əsas əlaməti penetrasiya cəhdi zamanı uşaqlıq yolu girəcəyinin «bağlanması» hissidir. Qadın bunu çox vaxt «divara dirənmək» kimi təsvir edir.
- penetrasiyanın qeyri-mümkünlüyü və ya çətinliyi – cinsi əlaqə, tampon və ya ginekoloji alətin daxil edilməsi alınmır;
- ağrı və yanma – penetrasiya cəhdi zamanı uşaqlıq yolu girəcəyində;
- qeyri-iradi əzələ yığılması – təkcə uşaqlıq yolu əzələləri deyil, budların içəri tərəfinin, qarın divarının, belin əzələləri də gərginləşir, ayaqlar birləşdirilir, bədən geri çəkilir;
- güclü qorxu və narahatlıq – cinsi əlaqə və ya baxış fikri ilə belə yarana bilər, ürəkdöyünmə, tərləmə, nəfəs darlığı ilə müşayiət olunur;
- cinsi yaxınlıqdan qaçma – uğursuz cəhdlərdən sonra intim situasiyalardan yayınmaq;
- emosional əlamətlər – özünü günahkar hiss etmək, utanc, depressiv əhval, yuxu pozğunluğu, münasibətlərdə gərginlik.
Vaginizm cinsi istəyin və ya orqazm imkanının olmaması demək deyil: bir çox qadın penetrasiyasız yaxınlıqdan həzz ala bilir. Ağrı cinsi əlaqədən kənarda da mövcuddursa, qaşınma, ifrazat, qanaxma varsa, bu, müayinə tələb edən digər xəstəliyə işarə ola bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər cinsi əlaqə zamanı zədə, qanaxma və ya kəskin ağrı yaranıbsa, həmçinin cinsi zorakılıq baş veribsə. Ümidsizlik hissi, özünə zərər vermək fikirləri yaranarsa, dərhal 103-ə zəng edin və ya təcili psixoloji yardım axtarın.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Vaginizmin diaqnozu əsasən həkimlə söhbət (anamnez) əsasında qoyulur. Həkim həssas və tələsmədən söhbət aparır: problemin nə vaxt və hansı şəraitdə başladığı, tamponlardan istifadə imkanı, əvvəlki cinsi və ginekoloji təcrübə, ağrının xarakteri, qorxular, münasibətlər, kontrasepsiya və hamiləlik planları barədə soruşur.
Ginekoloji baxış yalnız qadının razılığı ilə, onun hazır olduğu tempdə aparılır; qadın istənilən an müayinəni dayandıra bilər. İlk görüşdə tam baxış mütləq deyil – bəzən yalnız xarici cinsiyyət orqanlarına baxmaq və ya baxışı sonrakı görüşə saxlamaq daha düzgündür. Baxış zamanı həkim əzələ tonusunu, selikli qişanın vəziyyətini, bakirəlik pərdəsinin xüsusiyyətlərini, iltihab və ya çapıq əlamətlərini qiymətləndirir.
- yaxmalar – göstəriş olduqda vaginal mikrofloranın və infeksiyaların müayinəsi;
- kiçik çanaq orqanlarının USM-i – lazım olduqda qarın divarı vasitəsilə, endometrioz və digər səbəbləri istisna etmək üçün;
- hormonal müayinə – yalnız göstəriş olduqda, endokrin pozğunluq şübhəsində;
- psixoloji qiymətləndirmə – narahatlıq, depressiya, posttravmatik stress pozğunluğu əlamətlərinin aşkar edilməsi.
Differensial diaqnostika vulvodiniya, vulvovaginal infeksiyalar, dermatozlar, endometrioz, anatomik anomaliyalar və selikli qişanın atrofiyası ilə aparılır.
Müalicə
Vaginizm müalicə olunan vəziyyətdir. Müalicənin məqsədi qorxu–gərginlik–ağrı dövrəsini qırmaq, qadına öz bədənini idarə etməyi öyrətmək və ağrısız penetrasiyanı mümkün etməkdir. Ən yaxşı nəticəni kompleks yanaşma verir: ginekoloq, psixoterapevt və ya seksoloq, çanaq dibi üzrə ixtisaslaşmış fizioterapevt birlikdə işləyir. Müalicənin müddəti fərdidir və tələsdirilməməlidir.
- maarifləndirmə – qadın cinsiyyət orqanlarının quruluşu, cinsi reaksiya və vaginizmin mexanizmi barədə izah; çox vaxt bu, narahatlığı xeyli azaldır;
- psixoterapiya – koqnitiv-davranış terapiyası, seksual terapiya, travma ilə iş; lazım olduqda cütlük terapiyası;
- çanaq dibi fizioterapiyası – əzələləri hiss etməyi və boşaltmağı öyrənmək, tənəffüs və relaksasiya məşqləri, bioloji əks əlaqə üsulu;
- tədrici desensibilizasiya – əvvəlcə barmaqla, sonra ölçüsü tədricən böyüyən vaginal dilatatorlarla evdə, qadının özü tərəfindən idarə olunan məşqlər;
- səbəb olan xəstəliklərin müalicəsi – infeksiyalar, dermatozlar, quruluq; menopauzada yerli hormonal preparatlar, lubrikantlar;
- dərman vasitələri – yalnız göstəriş olduqda: yerli anestetiklər, narahatlıq və ya depressiya olduqda müvafiq qrup preparatlar həkim təyinatı ilə; ağır, digər üsullara cavab verməyən hallarda mütəxəssis əzələ spazmını müvəqqəti azaldan inyeksiyalar barədə qərar verə bilər;
- cərrahi müdaxilə – yalnız həqiqi anatomik maneə (məsələn, arakəsməli və ya çox sıx bakirəlik pərdəsi) olduqda; adi vaginizmdə cərrahi əməliyyat müalicə üsulu deyil.
Müalicə dövründə cinsi əlaqəyə məcbur etmək və ya «dözmək» olmaz – bu, qorxunu gücləndirir. Tərəfdaşın anlayışı və dəstəyi uğurun vacib şərtidir. İnternetdə tapılan təsadüfi «üsullar», sakitləşdirici dərmanların özbaşına qəbulu və alkoqolla «rahatlaşmaq» cəhdləri tövsiyə olunmur.
Profilaktika
Vaginizmin spesifik profilaktikası yoxdur, lakin riski azaltmaq mümkündür:
- qızlar və gənc qadınlar üçün yaşa uyğun, düzgün cinsi və reproduktiv sağlamlıq maarifləndirməsi;
- ilk cinsi əlaqəyə qarşılıqlı razılıq, tələsmədən və qorxu yaratmadan hazırlaşmaq;
- ilk ginekoloji baxışın həssas, qadının razılığı ilə aparılması;
- vulvovaginal infeksiyaların və ağrı yaradan digər xəstəliklərin vaxtında müalicəsi;
- doğuşdan və ya əməliyyatdan sonra ağrı yaranarsa, gecikmədən həkimə müraciət etmək;
- travmatik təcrübədən sonra psixoloji dəstək almaq;
- stressi azaltmaq, keyfiyyətli yuxu və istirahət.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk növbədə ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Müalicədə psixoterapevt və ya seksoloq, həmçinin çanaq dibi üzrə fizioterapevt iştirak edir.
Yadda saxla!
- Vaginizm qadının «günahı» və ya iradə zəifliyi deyil – bu, müalicə olunan tibbi vəziyyətdir.
- Problemi illərlə gizlətməyin: nə qədər tez kömək alınsa, qorxu dövrəsini qırmaq bir o qədər asan olur.
- Əsas müalicə psixoterapiya, çanaq dibi məşqləri və tədrici desensibilizasiyadır; cərrahi əməliyyat yalnız nadir anatomik hallarda lazımdır.
- Müayinə və müalicə zamanı heç bir prosedur sizin razılığınız olmadan aparılmamalıdır.
- Tərəfdaşın dəstəyi və cinsi əlaqəyə məcbur etməmək uğurlu nəticənin vacib şərtidir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Əksər qadınlarda düzgün seçilmiş kompleks müalicə ilə ağrısız cinsi əlaqə mümkün olur. Müalicənin müddəti fərdidir: bəzilərinə bir neçə görüş kifayət edir, bəzilərinə isə daha uzun iş tələb olunur. Əsas odur ki, məşqlərə müntəzəm əməl edilsin və proses tələsdirilməsin.
Baxış digər səbəbləri istisna etmək üçün faydalıdır, lakin yalnız qadının razılığı ilə və onun hazır olduğu tempdə aparılır. İlk görüşdə yalnız söhbət və ya xarici baxışla kifayətlənmək olar. Həkimə qorxularınız barədə əvvəlcədən demək müayinəni xeyli asanlaşdırır.
Penetrasiya mümkün olmadıqda təbii yolla hamilə qalmaq çətinləşir, lakin vaginizm özü sonsuzluq səbəbi deyil – reproduktiv orqanlar adətən normal işləyir. Müalicədən sonra əksər qadınlar təbii yolla hamilə qala bilir. Hamiləlik planı varsa, bunu həkimlə müzakirə etmək lazımdır.
Bəli, vaginizm özü təbii doğuşa əks-göstəriş deyil və qeysəriyyə üçün avtomatik göstəriş sayılmır; bir çox qadın təbii yolla doğur. Bununla belə, hamiləlik dövründə baxışlar və doğuşa hazırlıq qadının qorxuları nəzərə alınaraq planlaşdırılmalıdır. Doğuş üsulunu mama-ginekoloq fərdi qaydada müəyyən edir.
Adi vaginizmdə əməliyyat lazım deyil və problemi həll etmir, çünki səbəb əzələlərin qeyri-iradi yığılmasıdır. Cərrahi müdaxilə yalnız həqiqi anatomik maneə, məsələn çox sıx və ya arakəsməli bakirəlik pərdəsi olduqda müzakirə olunur. Belə hallarda da əməliyyatdan sonra əzələlərin boşaldılması üzrə məşqlər davam etdirilir.
Səbir, anlayış və təzyiqin olmaması ən vacib dəstəkdir. Müalicə dövründə penetrasiyasız yaxınlıq formaları münasibətlərin qorunmasına kömək edir. Bəzən cütlük terapiyası hər iki tərəfə vəziyyəti daha yaxşı anlamağa imkan verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
