Vazomotor rinit allergiya və infeksiya ilə izah olunmayan, temperatur, qoxular və digər qeyri-spesifik qıcıqlandırıcılara cavab olaraq burun tutulması və rinoreya ilə gedən qeyri-allergik rinit formasıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Neyrovegetativ rinit
- idiopatik rinit
Xəstəlik haqqında
Vazomotor rinit bütün xroniki rinitlərin dörddə birini təşkil edir. Xəstələrin böyük hissəsini 20-30 yaşlı şəxslər təşkil edir. Xəstəliyin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, burun boşluğuna hər hansı qeyri-spesifik qıcıqlandırıcının düşməsinə cavab olaraq onun selikli qişasının kapilyarları genişlənir ki, bu da onlarda qanın durğunlaşmasına, ödemə və bol selikli-sulu ifrazatın yaranmasına gətirib çıxarır. Belə qıcıqlandırıcı istənilən şey ola bilər – tütün tüstüsündən və avtomobil egzoz qazlarından tutmuş ağac tozuna, una və hər hansı dərman preparatlarına qədər. Bəzi xəstələrdə vazomotor rinit əlamətlərinə səbəb olan trigger stress olur.
Səbəbləri
Vazomotor rinit müəyyən qıcıqlandırıcılara cavab olaraq yaranan damar tonusunun humoral və sinir tənziminin pozulması proseslərinin nəticəsidir. Trigger ola bilər:
- dərman preparatları;
- orqanizmdə hormonal dəyişikliklər;
- yaş;
- sənaye qazları;
- qida məhsulları;
- peşə qıcıqlandırıcıları (tikinti materialları, yapışqanlar, məişət kimyası vasitələri, taxıl və digərləri);
- bəzi somatik xəstəliklər, xüsusən revmatoloji təbiətli xəstəliklər və maddələr mübadiləsi xəstəlikləri (sistem qırmızı qurd eşənəyi, kistik fibroz, sarkoidoz və digərləri);
- psixoemosional streslər.
Təsnifat
Hər şeydən əvvəl, belə burun axması ilkin (digər patoloji vəziyyətlərdən asılı olmayaraq öz-özünə yaranan) və ya ikincili (digər xəstəliklərin nəticəsi olan) növlərinə bölünür.
Gedişinin xarakterinə görə vazomotor rinitin 2 növü ayırd edilir:
- persistləşən (xəstəliyin epizodları həftədə 4 dəfədən çox baş verir);
- intermittləşən (patologiyanın əlamətləri həftədə 4 dəfəyə qədər meydana çıxır).
Bu xəstəliyin əlamətləri müxtəlif amillərin təsiri altında inkişaf edir, bundan asılı olaraq onun 8 variantı ayırd edilir:
- qida;
- medikamentoz;
- atrofik;
- hormonal;
- ahıl yaşlı şəxslərdə yaranan;
- eozinofil qeyri-allergik;
- serebrospinal maye axıntısı zamanı yaranan;
- naməlum səbəblərdən yaranan (idiopatik).
Klinik mənzərə
Xəstəliyin birinci və əsas əlaməti burun tənəffüsünün davamlı pozulmasıdır. Bununla belə, adi rinitdən fərqli olaraq, burunun tutulması spontan və tutma şəklində baş verir, daha çox səhərlər və uzanmış vəziyyətdə, burun keçidlərindən bol selik ifrazı, göz yaşarması, asqırma ilə müşayiət oluna bilər. Vazomotor rinit zamanı ifrazat şəffaf olur, lakin bakterial infeksiya qoşulduqda o, yaşılımtıl və ya sarımtıl çalar alır.
Xəstə uzandıqda, iqlim qurşağını dəyişdikdə və ya güclü fiziki yük hiss etdikdə burunun selikli qişası şişir. Bəzən burun tənəffüsü spontan olaraq pozulur və bu əlamətin hər hansı amillərlə əlaqəsini izləmək mümkün olmur.
Yaşlılarda vazomotor rinitin digər əlamətləri:
- burunda qaşınma, yanma, quruluq;
- qoxu qavranmasının pisləşməsi;
- boğazda yad cisim hissi;
- baş ağrısı;
- zəiflik;
- yuxusuzluq;
- yorğunluq;
- yaddaş pozğunluğu.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikanın birinci mərhələsində həkim xəstəni sorğu-sual edəcək – bütün şikayətləri dinləyəcək, xəstəliyin əlamətlərinin yaranması və dinamikası ilə bağlı nüansları dəqiqləşdirəcək. Bu, vazomotor riniti xroniki burun axmasından tipik əlamətlərinə görə fərqləndirməyə kömək edəcək. Ümumi baxış zamanı mütəxəssis vegetativ sinir sistemi tərəfindən pozğunluq əlamətlərini aşkar edəcək.
Sonra həkim rinoskopiya aparacaq – endoskop vasitəsilə burun boşluğuna baxış keçirəcək. Bu üsul mütəxəssisə burunun selikli qişasının hər bir sahəsini, onun anatomik xüsusiyyətlərini ətraflı araşdırmağa, patoloji dəyişikliklərin əlamətlərini aşkar etməyə imkan verəcək.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- rinomanometriya;
- qanın klinik analizi;
- dəri allergik sınaqları;
- KT və ya burun ciblərinin rentgenoqrafiyası.
Müalicə
Yaşlılarda vazomotor rinitin müalicəsi əsasən konservativdir. İlk növbədə xəstəyə əlamətləri təhrik edən amilin təsirindən özünü maksimum qorumaq tövsiyə olunacaq. Medikamentoz terapiyanı həkim xəstədə olan patologiya əlamətlərindən asılı olaraq fərdi qaydada seçir. O aşağıdakıları əhatə edə bilər:
- topikal kortikosteroidlər (güclü iltihabəleyhinə, ödemə qarşı təsirə malikdir);
- antixolinergik preparatlar;
- intranazal (damcı, spreylər şəklində) və ya sistemli (tablet, kapsul formasında) antihistamin vasitələr;
- burun üçün qısa kursda damar daraldıcı preparatlar;
- astma tutmaları şəklində ağırlaşmalar zamanı – steroidlərin inhalyasiyası.
Əgər yarım il-bir il ərzində konservativ yolla vazomotor rinitin əlamətlərini minimuma endirmək mümkün olmazsa, xəstəyə cərrahi müalicə tövsiyə olunacaq. O, xəstəliyin səbəbinə təsir göstərməyəcək, lakin xəstəni ən çox narahat edən əlamətləri aradan qaldıracaq. Əməliyyat müxtəlif üsullarla yerinə yetirilə bilər, bunlardan:
- aşağı burun çanağının bir hissəsinin çıxarılması;
- burun çanaqlarının aralanması;
- elektrokoaqulyator vasitəsilə ödemli toxumaların dağlanması;
- kriocərrahiyyə.
Müalicə üsulunu cərrah klinik vəziyyətdən asılı olaraq fərdi qaydada seçir.
Reabilitasiya
Düzgün diaqnoz və məlum trigger şərti ilə adekvat müalicə xəstələrin əksəriyyətində vazomotor rinit əlamətlərini aradan qaldırmağa imkan verir. Bu baş vermədikdə, burun tənəffüsünü bərpa etməyə cərrahi müdaxilə kömək edir. Keçirilmiş əməliyyatdan sonra xəstə istifadə olunan müalicə üsulundan asılı olaraq 2-3-dən 5-7 günə qədər stasionarda qalır, sonra ona 2-3 həftə ərzində fəal şəkildə burnunu təmizləməmək və fiziki cəhətdən özünü yormamaq, həmçinin hamam, sauna, solyariyə getməməyi və hovuzda üzməməyi tövsiyə edərək evə buraxılır.
Profilaktika
Bir dəfə yaranan vazomotor rinit xəstəni bütün həyatı boyu daimi və ya dövri olaraq narahat edəcək. Onun inkişaf riskini azaltmağa orqanizmə və xüsusilə tənəffüs yollarına, bu konkret xəstədə xəstəliyin əlamətlərini təhrik edən amillərin təsirinin minimuma endirilməsi, həmçinin hər birimizin immun və sinir sisteminin fəaliyyətindən asılı olan sağlam həyat tərzi kömək edəcək.
Xəstə üçün vazomotor rinitdən ölməyəcəyini dərk etmək, xəstəliyini anlayıb qəbul etmək, onunla yaşamağı öyrənmək vacibdir. Həmçinin patologiyanın qəflətən yaranan əlamətlərini aradan qaldırmağa kömək edən effektiv preparatları həmişə cibində saxlamaq lazımdır – bu, xəstəyə özünə inam verəcək və xəstəliklə bağlı xoşagəlməz vəziyyətlərin ehtimalını azaldacaq.
Yadda saxla!
Yaranma səbəblərindən asılı olmayaraq, vazomotor rinit əlamətləri böyüklərin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır – işləməyə, sevdiyi işlə məşğul olmağa və sadəcə cəmiyyətdə ünsiyyət qurmağa mane olur, dəfələrlə həkimə müraciət etməyə məcbur edir. Səhv diaqnoz xəstəni sağalmaya yaxınlaşdırmır, düzgün olmayan müalicə isə patoloji prosesi daha da ağırlaşdıraraq ağırlaşmaların inkişafını sürətləndirir.
Vazomotor rinit – istisna diaqnozdur və xəstəyə yalnız tam müayinədən və digər burun axması növləri ilə diqqətli differensial diaqnostikadan sonra qoyula bilər, bununla belə onu, məsələn, allergik rinitdən fərqləndirmək bəzən asan olmur.
Xəstələrə çağırış edirəm ki, özbaşına müalicə ilə məşğul olmasınlar, xəstəliyin ilk əlamətləri yarandıqda savadlı həkimlərə müraciət etsinlər və diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün mütəxəssisin tövsiyə etdiyi müayinədən keçsinlər. Yalnız belə yanaşma sizə mümkün qədər tez düzgün diaqnoz və adekvat, effektiv müalicə almağa kömək edəcək.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Hamiləlikdə allergiya: dərmansız üsullar nə vaxt kifayət etmir?
Asqırma, burun axması və göz qaşınması hamiləlikdə də allergiya ilə əlaqəli ola bilər. Lakin burun tutulmasının hər səbəbi…
İstiqamət: Ginekologiya / Allergologiya
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
