Xroniki pielonefrit – böyrəklərin iltihabi zədələnməsidir, bu zaman patoloji proses kasa-ləyən sistemini və ətraf toxumaları (interstisium) zədələyir. Zaman keçdikcə patoloji ikinci dərəcəli olaraq böyrək damarlarını da prosesə cəlb edə, arterial hipertenziyanın inkişafı üçün zəmin yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrəyin xroniki infeksiyası
- böyrək ləyəncik-kasacıq sisteminin xroniki iltihabı
Xəstəlik haqqında
Xroniki pielonefrit – bu, sadəcə böyrəklərin mikrob mənşəli zədələnməsi deyil. Onun inkişafında infeksiya ilə yanaşı sidik axınının pozulması və orqanizmin müqavimətinin azalması əsas rol oynayır, bəzi hallarda genetik meyillilik də əhəmiyyət kəsb edir. Hesab olunur ki, genetik olaraq şərtlənmiş immunitet qüsurları və/və ya sidik yollarının selikli qişasında reseptorların yüksək sıxlığı onları müəyyən bakteriyalara qarşı daha həssas edir. Nəticədə sonuncular asanlıqla böyrək toxumasına daxil olur və iltihaba səbəb olur. Belə ssenarinin ehtimalı normal sidik axını pozulduqda və ya ümumən immunitet aktivliyi azaldıqda daha da artır. Yaranan immun komplekslər kasa-ləyən sistemini və ətraf toxumanı zədələməyə başlayır. İltihab ocağı tədricən bütün böyrəyi əhatə edir.
Sidik bulanıqlaşır, onda leykositlərin miqdarı artır. Sidik ifrazının xarakteri də dəyişir (tualetə getmək daha tez-tez olur, o cümlədən gecə vaxtı da). Bel nahiyəsində ağrı və narahatlıq yarana bilər.
Müalicə şərti-patogen floranın həddindən artıq aktivliyinin aradan qaldırılmasına yönəldilir. Təkrarlanan kəskinləşmələrin qarşısını almaq üçün bitki mənşəli vasitələrdən istifadə etməklə profilaktika kursları aparılır.
Səbəbləri
Böyrəklərin kəskin və xroniki iltihabının əsas səbəbi sidik-cinsiyyət yollarında infeksiyanın olması ilə bağlıdır. Lakin mikroorqanizmlərin hər cür mövcudluğu iltihabi prosesin inkişafına gətirib çıxarmır. Burada böyük rol oynayan meyilləndirici amillərə aşağıdakılar aid ola bilər:
- müəyyən patogenlərə qarşı lokal immunitetin aktivliyinin azalması (çox vaxt genetik mənşəyə malik olur);
- sidik daşı xəstəliyi, hamiləlik, sidik axarının kənardan sıxılması və ya sidik kisəsinin vaxtında boşaldılmaması fonunda sidiyin axınının pozulması.
Xroniki pielonefritin inkişafında aşağıdakı törədici növləri rol oynayır:
- bağırsaq çöpləri;
- protey;
- streptokoklar və stafilokoklar;
- klebsiella və bəzi digərləri.
Lakin patogenlə böyrəklərin iltihabi zədələnməsi arasında səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmək həmişə asan olmur. Buna görə nefroloqlar genişləndirilmiş kompleks müayinə apara bilərlər.
Təsnifat
Xroniki pielonefrit zamanı iltihabi proses gah sönə, gah da aktivləşə bilər. Bu hal nəzərə alınaraq xəstəliyin 2 fazası ayırd edilir:
- kəskinləşmə, xəstənin vəziyyəti pisləşdikdə;
- remissiya, iltihabın sönməsi və klinik mənzərənin zəifləməsi zamanı.
Xroniki pielonefritin təsnifatı iltihabi prosesin digər xüsusiyyətlərini də nəzərə alır. Belə ki, ayırd edilir:
- birtərəfli və ikitərəfli zədələnmə;
- latent və residiv edən gediş;
- böyrək funksiyası qorunmuş pielonefrit və ya xroniki böyrək çatışmazlığının inkişafı ilə müşayiət olunan pielonefrit.
Klinik mənzərə
Xroniki pielonefritin simptomlarına həm böyrək, həm də böyrəkdənkənar təzahürlər daxildir. Xəstəliyin əsas əlamətləri aşağıdakılardır:
- sidik çöküntüsündə çoxlu miqdarda leykositlərin meydana çıxması, üstəlik onların sayı nə qədər çox olarsa, iltihabi proses bir o qədər kəskin olar;
- çox miqdarda maye içmək ehtiyacı, bu da böyrəklərin konsentrasiya qabiliyyətinin pozulması ilə əlaqəlidir (çox maye ifraz olunur, deməli, su balansını bərpa etmək üçün daha çox qəbul etmək lazımdır);
- xəstəliyin yalnız kəskinləşmə dövründə müşahidə olunan cüzi, qısamüddətli temperatur yüksəlməsi;
- yorğunluq və halsızlıq;
- bel nahiyəsində narahatlıq, bununla belə bu simptom ən xarakterik əlamət deyil.
Kişilərdə və qadınlarda xroniki pielonefritin simptomlarına arterial hipertenziya da daxil ola bilər. Bu ağırlaşmanın tezliyi böyrəklərdə uzunmüddətli iltihabi proses olan pasiyentlərdə daha yüksəkdir. Hipertoniya fonunda baş ağrıları, başgicəllənmə və digər ümumi simptomlar yarana bilər. Hipotenziv terapiyaya vaxtında başlamaq üçün arterial təzyiqin dinamik nəzarətdə saxlanılması tövsiyə olunur, çünki hipertenziya təkbaşına böyrək funksiyasını poza bilər (özünəməxsus «dairəvi qüsurlu dövr»: pielonefrit – hipertenziya).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlk əvvəl həkim xəstəni obyektiv müayinə edir, daha sonra xroniki pielonefrit əlamətlərinin aşkarlanmasına yönəlmiş fərdi diaqnostika proqramı tərtib edir. Bu diaqnozun təsdiqi üçün aşağıdakı testlərdən istifadə oluna bilər:
- ümumi klinik sidik analizi (sidiyin sıxlığının azalması, çoxlu sayda leykosit, eritrosit və zülal normadan cüzi artıq ola bilər);
- Neçiporenko üzrə sidik analizi (leykosituriyanın faktını təsdiqləyir);
- sidiyin bakterioloji müayinəsi (diaqnostik hədd – 1 ml-də 10000-dən çox bakteriyanın aşkarlanması);
- kreatinin, sidik cövhəri, ümumi zülal, elektrolitlərin konsentrasiyasının təyini ilə biokimyəvi qan analizi;
- böyrəklərin ultrasəs müayinəsi, bu, oxşar simptomlarla gedən digər xəstəlikləri istisna etməyə və ya fon proseslərini (məsələn, inkişaf anomaliyalarını və ya sidik daşı xəstəliyini) aşkar etməyə kömək edir;
- ekskretor uroqrafiya – böyrəklərə, sidik axarlarına və sidik kisəsinə daxilolmasının sonrakı qiymətləndirilməsi ilə rentgenoloji kontrastın venadaxili yeridilməsi.
Mürəkkəb klinik hallarda, xroniki pielonefriti qlomerulonefritdən və ya böyrəklərin amiloidozundan fərqləndirmək mümkün olmadıqda, böyrək biopsiyası aparıla bilər. Kanalcıqların, qlomerulların və interstisiumun quruluşunun morfoloji qiymətləndirilməsi obyektiv differensial diaqnostika aparmağa imkan verir.
Xidmətlər
Müalicə
Ağırlaşmamış xroniki pielonefritin müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Əgər sidik yollarının urodinamikanı pozan inkişaf anomaliyaları aşkar olunarsa və ya böyrək absesi yaranarsa, cərrahi müdaxilə göstərilir.
Aktiv konservativ terapiya kəskinləşmə dövründə aparılır. Bunun üçün şərti-patogen mikroorqanizmlərin həddindən artıq həyat fəaliyyətini bloklayan antibakterial preparatlar təyin edilir. Bundan sonra bir neçə aya qədər davam edən fitopreparat kursları göstərilir. Bitki mənşəli uroantiseptiklər remissiya fazasında da profilaktik tədbir kimi istifadə olunur. Onlar sidik yollarının şərti-patogen floraya həssaslığını azaltmağa kömək edir.
Əgər pielonefrit fonunda anemiya inkişaf edibsə, kompleks terapiyaya dəmir preparatları əlavə olunur. Antianemik kursun müddəti 1 ay və daha çoxdur.
Xroniki pielonefrit zamanı cərrahi müdaxilə aşağıdakı hallarda aparılır:
- sidiyin axınını pozan daşın olması;
- böyrək absesi;
- böyük kista;
- urodinamikanı pozan kasacıq-ləyən sisteminin inkişaf anomaliyaları.
Cərrahi müalicənin mahiyyəti sidiyin normal keçişinin bərpasına yönəlir ki, bu da xroniki böyrək xəstəliyinin növbəti kəskinləşməsinin profilaktik tədbiridir.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Xroniki pielonefritin stasionar müalicəsi hər bir pasiyentə kompleks və fərdi yanaşmanı təmin edir. Stasionar şəraitdə laborator və instrumental müayinələr daxil olmaqla hərtərəfli diaqnostika aparılır ki, bu da xəstəliyin formasını və dərəcəsini dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında infeksiyanın aradan qaldırılmasına və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlmiş medikamentoz terapiyanın seçilməsi və korreksiyası həyata keçirilir. Böyrəklərin vəziyyətinin nəzarətinə və pasiyentin təliminə xüsusi diqqət yetirilir ki, bu da həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və xəstəliyin təkrarlanan epizodları riskinin azalmasına kömək edir. Belə yanaşma effektiv müalicəni və pasiyentin vəziyyətinin uzunmüddətli stabilləşməsini təmin edir.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra reabilitasiya qaydaları onun həcmi və növü ilə müəyyən olunur. Bərpa dövrünün xüsusiyyətləri barədə əməliyyatı aparmış uroloq məlumat verəcəkdir.
Profilaktika
Profilaktikanın əsası sidik yolları infeksiyalarının qarşısının alınması və vaxtında müalicəsidir. Xroniki pielonefritli pasiyentlərə həmçinin fito-preparatların müntəzəm kursları tövsiyə olunur (məsələn, mərcangilə preparatları; lakin onların effektivliyi tam sübut olunmayıb). Şişkinlik sindromu yoxdursa, azı 1,5-2 litr su qəbul etmək və sidik kisəsini vaxtında boşaltmaq vacibdir.
Qadınlara mümkün disbakteriozun və vaginada iltihabın erkən aşkarlanması üçün ginekoloqa müraciət etmək tövsiyə olunur. Cinsi və sidik sistemi bir-biri ilə sıx əlaqəlidir və onlardan birində mikrofloranın pozulması digərinə də təhlükəlidir.
Mümkün olduqca sidikqovucu vasitələrin qəbulundan çəkinmək lazımdır, çünki onlar böyrəkləri «sürətləndirir» və xroniki iltihab fonunda onların funksional vəziyyətini poza bilər.
Yadda saxla!
Xroniki pielonefritin simptomları qadınlarda çox vaxt hamiləlik zamanı ortaya çıxır. Bir tərəfdən bu, hormonal dəyişikliklərlə əlaqədardır, digər tərəfdən isə böyümüş uşaqlığın göstərdiyi mexaniki sıxılma ilə şərtlənir. Hamiləlik zamanı bədən temperaturu tez-tez yüksəlir, bel nahiyəsində ağrılar yaranır, sidik analizləri isə iltihabi prosesi aşkar edir.
Xroniki pielonefritin kəskinləşməsi həm hamilə qadın, həm də döl üçün risklər yaradır. Problemin öz-özünə həll olunacağını gözləmək lazım deyil. Tibbi yardıma vaxtında müraciət etmək vacibdir. Müasir tibb hamiləlik dövründə istifadəyə icazə verilən effektiv müalicə vasitələrinə malikdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Suallar və cavablar
Mürəkkəbləşməyən formaların müalicəsini nefroloq aparır, ağırlaşmaları olan piyelonefriti isə uroloq müalicə edir.
Çox vaxt xəstələrdə hətta xroniki piyelonefritin kəskinləşməsi də ağrısız keçir. Böyrəklər uzun müddət ağrı vermir. Buna görə yalnız ağrılı hisslərə əsaslanmaq olmaz. Vəziyyət dəyişdikdə piyelonefritin digər əlamətlərini də qiymətləndirmək vacibdir, ən yaxşısı isə dərhal mütəxəssislə (terapevt, uroloq və ya nefroloq) konsultasiyaya yazılmaqdır.
Piyelonefrit şübhəsi zamanı təyin olunan skrininq müayinəsi ümumi klinik sidik analizidir (ona əlavə olaraq, baxış sahəsində leykositlərin sayını ətraflı qiymətləndirməyə imkan verən Neçiporenko üzrə sidik analizi istifadə olunur). Lakin özünüdiaqnostika ilə məşğul olmaq olmaz. Həkim son diaqnozu klinik simptomlar kompleksinə və əlavə müayinələrin məlumatlarına əsasən qoyur.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
