Xroniki servisit – uşaqlıq boynunun toxumalarının lənggedişli iltihabi zədələnməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Uşaqlıq boynunun iltihabı
Xəstəlik haqqında
Servisit – uşaqlıq boynunun iltihabi zədələnməsi – qadınların cinsiyyət orqanlarının ən çox rast gəlinən iltihabi xəstəliklərindən biridir. Lakin praktikada bu xəstəliyin yayılma tezliyi bundan qat-qat yüksəkdir, çünki uzun müddət ərzində iltihab əlamətsiz keçir. Bununla yanaşı, bir dəfə uşaqlıq boynunda başlanan patoloji proses dayanmayaraq, ardıcıl şəkildə proqressivləşir. Servisitin latent formalarını aşkar etməyə kömək edən əsas üsul ginekoloqda müntəzəm profilaktik müayinələr və skrininq yaxmalarının verilməsidir.
İltihabın inkişafı çox vaxt vaginal mikrofloranın balansının pozulması ilə müşayiət olunur. Normada vaginal mikroflorada laktobasillər üstünlük təşkil edir. Belə tarazlıq serviks toxumalarını xəstəlik törədən amillərin daxil olmasından qoruyur. Vaginal mikrobiomun qorunması steroid hormonların tsiklik təsiri hesabına təmin olunur. Belə ki, menstrual tsiklin birinci fazasında estrogenlər epitel hüceyrələrində qlikogen sintezini artırır. Bu, vajinanı və uşaqlıq boynunun vaginal hissəsini örtən yastı epitel qatlarının baryer və qoruyucu funksiyasını yerinə yetirməsinə kömək edir. Estrogenlər həmçinin endoserviksə mikroorqanizmlərin daxil olmasının qarşısını alan servikal seliyin, sekretor immunoqlobulin A-nın və lizozimin sintezinə təsir göstərir. Tsiklin ikinci fazasında “işə” progesteron qoşulur. O, “öz xidmət müddətini başa vurmuş” epiteliositlərin destruksiyasını və deskvamasiyasını başladır. Nəticədə qlikogen laktata qədər parçalanır, vaginal mühiti turşulaşdırır və qoruyucu laktobakteriyaların çoxalması üçün şərait yaradır.
Hormon vasitəçiliyi ilə həyata keçirilən epitel qorunmasını aşağıdakı hallar poza bilər:
- Uşağın doğulması;
- Hamiləliyin spontan və ya süni yolla dayandırılması;
- Uşaqlıq daxili diaqnostik və müalicəvi manipulyasiyalar;
- Çanaq orqanlarının sallanması;
- Uşaqlıq boynunda əməliyyatlar;
- Antibakterial preparatların əsaslandırılmamış qəbulu;
- Aşağı və yuxarı urojenital traktın uzunmüddətli mövcud olan iltihabi prosesləri.
Normada belə hallarda regenerasiya prosesi aktivləşməlidir. Əgər o ləngiyərsə, qeyri-bərabər şəkildə artan epitel silindrik vəzlərin axar yollarını bağlaya bilər. Nəticədə onların ifraz etdiyi sekretin çıxışı olmur və daxildə toplanır. Beləliklə, retenzion nabot kistaları əmələ gəlir.
Səbəbləri
Xroniki servisitin bilavasitə səbəbi infeksiyadır. Bəzi hallarda törədicilər qorunmasız cinsi əlaqə zamanı xaricdən daxil olur, digər hallarda isə immunitetin zəifləməsi fonunda vaginada yaşayan şərti-patogen mikroorqanizmlər aktivləşir. Sonuncuların rolunda aşağıdakılar ola bilər:
- Bağırsaq çöpləri;
- Klebsiella bakteriyaları;
- Protey (Proteus);
- Streptokok və stafilokok florası;
- Peptokok törədiciləri;
- Korinebakteriyalar;
- Bakteroidlər;
- Kandidal göbələklər.
Xroniki servisitin inkişaf ehtimalını aşağıdakı amillər artırır:
- Kontraseptiv məqsədlə uşaqlıq boynu qapaqlarının düzgün olmayan və ya uzunmüddətli istifadəsi;
- Bəzi qadınlarda qıcıqlandırıcı vasitə kimi çıxış edə bilən kimyəvi spermisidlərin tətbiqi;
- Turşuların aqressiv təsir göstərən məhlulları ilə vaginanın şırıncalanması (bu cür prosedur urogenital traktın aşağı hissəsinin vəziyyətinə mənfi təsir göstərir);
- Aşkar estrogen çatışmazlığı, bu da uşaqlıq yolunun və uşaqlıq boynunun selikli qişasının atrofiyasına səbəb olur, onu daha müdafiəsiz edir (bu, perimenopauzal və postmenopauzal yaşlı qadınlarda servisitin aparıcı səbəblərindən biridir);
- Vaginal mikrobiotanın disbalansı, dominant olanların laktobakteriyalar deyil, şərti-patogen mikroorqanizmlər olduğu zaman.
Spesifik servisitin ən əhəmiyyətli səbəbləri xlamidiyalar, trixomonadlar, qonokoklar, herpes və papilloma viruslarıdır. Bu törədicilərlə yoluxma qorunmayan cinsi əlaqə zamanı baş verir.
Hazırda xroniki servisit ən çox qarışıq xarakter daşıyır və həm spesifik, həm də qeyri-spesifik patogenlər tərəfindən törədilir. Prosesin xronikləşməsinə immun disbalans şərait yaradır. Faqositlərin udma və həzm etmə qabiliyyətinin azalması törədicilərin təkcə hədəf hüceyrələrdə deyil, həm də immun sistemin hüceyrələrində uzunmüddətli mövcudluğunun əsasında dayanır. Xroniki iltihab həmçinin autoimmun mexanizmlərlə də dəstəklənə bilər, çünki törədici mikroorqanizmlərin bir sıra yad zülalları öz toxumanın zülalları ilə oxşarlıq təşkil edir.
Təsnifat
Qadınlarda xroniki servisit 2 növ ola bilər:
- Ekzoservisit – serviksin vaginal hissəsinin iltihabi zədələnməsidir;
- Endoservisit – uşaqlıq boynu kanalının tərəfdən lokallaşan iltihabdır.
Servisit nadir hallarda tək proses olur. Serviksin iltihabı çox vaxt vaginanın və ya vulvanın iltihabı ilə birgə müşahidə olunur.
Patoloji prosesin uşaqlıq boynunun qalınlığında yayılma dərəcəsi nəzərə alınaraq xroniki servisitin 2 tipi ayırd edilir:
- Ocaqlı – iltihab orqanın kiçik sahələrini əhatə edir;
- Diffuz – patoloji proses geniş yayılmış olur və uşaqlıq boynunun demək olar ki, bütün vaginal və ya daxili boşluq hissəsini əhatə edir.
Buna əsasən xroniki servisitin 2 etioloji növü ayrılır:
- Spesifik – cinsi yolla ötürülən infeksiyaların törətdiyi iltihab;
- Qeyri-spesifik – vaginada yaşayan, lakin yalnız müəyyən şəraitdə patogenlik əldə edən mikroorqanizmlərin səbəb olduğu iltihab.
Klinik mənzərə
Uşaqlıq boynunun xroniki iltihabı dalğavari keçir – kəskinləşmə dövrləri remissiya dövrləri ilə əvəz olunur. Residiv, adətən, aybaşıdan əvvəl və ya onların bitməsindən qısa müddət sonra müşahidə olunur. Bu vaxt adətən xroniki servisitin klinik əlamətləri meydana çıxır:
- Vaginadan patologiyalı ifrazatlar, hansı ki selikli, selikli-irinli və ya irinli xarakter daşıya bilər;
- Sidik kisəsi boşaldıldıqdan sonra güclənən, vaginada qaşıntılı xoşagəlməz hisslər;
- Vulva nahiyəsində yanma;
- Intim yaxınlıq zamanı ağrılı hisslər;
- Qarın boşluğunun aşağı hissəsində və bel nahiyəsində çəkici diskomfort.
Son 2 əlamət son dərəcə nadir hallarda müşahidə olunur. Xəstəliyin simptomları bir çox cəhətdən törədicinin təbiətindən asılıdır. Belə ki, aydın ifadə olunmuş əlamətlər qonoreyalı servisit üçün xarakterikdir, xlamidiyalı servisit isə əksər hallarda simptomsuz keçir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xroniki servisitin diaqnostikası bir çox hallarda kolposkopiya məlumatlarına əsaslanır. İltihabi prosesin xronikləşməsinə işarə edən dolayı əlamətlər bunlardır:
- Endoserviks selikli qişasının qatlarının qalınlaşması və ödemi;
- Damarlarda durğunluq hadisələri;
- Yerli toxumaların infiltrasiya olunması;
- Birləşdirici toxuma artımlarının ocaqları;
- Selikli qişada çoxsaylı nöqtəvi qansızmalar, selikli qişa çox vaxt hiperemiyalı olur;
- Toxumaların hətta yüngül toxunuş zamanı belə qanaması;
- Uşaqlıq boynunun səthində çoxsaylı xora əmələ gəlməsi (bu əlamət adətən prosesin irəliləmiş olduğunu göstərir);
- Nabot vəzi kistalarının mövcudluğu;
- Uşaqlıq boynunun sıxlaşması və ölçülərinin artması.
Papillomavirus infeksiyası ilə törənən servisit kondilomaların əmələ gəlməsi ilə müşayiət oluna bilər. Bunlar ektoserviksdə ayrı-ayrılıqda yerləşən və ya birləşərək kondilomatoz «buketi» əmələ gətirən həcmli papillalardır. Herpetik mənşəli servisit «mümtəzəm eroziya» şəklində təzahür edə bilər – bu, uşaqlıq boynunun parlaq-qırmızı vaginal hissəsidir, üzərində vizual olaraq eroziya və xora sahələri müəyyən olunur.
Kolposkopiya zamanı aşkar edilmiş dəyişikliklərin iltihabi mənşəyini təsdiqləmək üçün ginekoloq sitoloji müayinə üçün biomaterial götürür. Ayrı-ayrılıqda uşaqlıq boynu kanalından və uşaqlıq boynunun xarici hissəsindən yaxma götürülür. Sitoloq toxumaların vəziyyətini mikroskop altında tədqiq edir. Leykosit infiltrasiya, atipik və digər dəyişikliklərin aşkar edilməsi xroniki iltihaba işarə edə bilər. Səbəbkar törədiciləri aşkar etmək üçün bakterioloji və mikroskopik müayinə, həmçinin uşaqlıq boynu kanalından götürülmüş materialın PZR-testləşdirilməsi aparılır. Kompleks diaqnostika çərçivəsində yanaşı cinsi trakt xəstəliklərini istisna etmək üçün həmçinin USM skanlaşdırma və genişləndirilmiş kolposkopiya tövsiyə olunur.
Müalicə
Xroniki servisitin müalicəsinin əsas məqsədi iltihabi prosesin aradan qaldırılmasıdır.
Konservativ terapiya çərçivəsində birinci mərhələdə etioloji və iltihabəleyhinə preparatlar təyin edilir, ikinci mərhələdə isə vaginal normal mikrobiotanın tərkibini bərpa edən və onun pH səviyyəsini azaldan (turş mühit yaradan) vasitələr istifadə olunur. İltihabəleyhinə terapiya ilə yanaşı, immunomodulyasiyaedici terapiya da tətbiq olunur.
Cərrahi müalicə
Kondilomalar və ya xora ocaqları olduqda yerli-destruktiv müalicə üsulları tövsiyə oluna bilər. Adətən radio dalğa və ya lazer terapiyası istifadə olunur ki, bu da patoloji sahələrin məhvinə səbəb olur və eyni zamanda bazal hüceyrələri stimullaşdırır. Bu, normal regenerasiya proseslərini başladır.
Reabilitasiya
Destruktiv müalicə üsullarının tətbiqindən sonra tövsiyə olunur:
- Toxumalar tam sağalana qədər cinsi fəaliyyətdən çəkinmək;
- Ağır yük qaldırmağı məhdudlaşdırmaq;
- Isti vanna qəbul etməmək;
- Hovuza, saunaya, hamama getməmək.
Regenerasiya prosesinin başa çatması və məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması barədə xəstəni ginekoloq məlumatlandıracaq. Reabilitasiya mərhələsində orqanizmə ümumgücləndirici təsir göstərən fizioterapiya prosedurları müsbət nəticə vermişdir.
Profilaktika
Xroniki servisitin profilaktikası ümumi tədbirlərdən ibarətdir:
- Mötədil fiziki yüklənmələr;
- Əmək və istirahətin rasional uzlaşdırılması;
- Qorunmasız cinsi əlaqələr zamanı prezervativdən istifadə;
- Vaginal disbiozun və digər ginekoloji xəstəliklərin erkən aşkarlanması üçün ginekoloqda profilaktik müayinələr.
Yadda saxla!
Xroniki servisit displaziyaların və hətta uşaqlıq boynu xərçənginin inkişaf ehtimalını artıra bilər. Bu, uzun müddət davam edən iltihabi prosesin hüceyrənin daxili strukturlarının dəyişməsinə gətirib çıxarması ilə əlaqədardır (nüvə-sitoplazmatik nisbət dəyişir). Bununla yanaşı, hüceyrələrarası qarşılıqlı təsirlər də pozulur və örtük epiteli nin qoruyucu funksiyası azalır. Bu, patogenlərin daha dərin yerləşən servikal qatlara daxil olması üçün şərait yaradır. Belə mexanizmlər, bir tərəfdən, regenerasiyanı aktivləşdirir, digər tərəfdən isə apoptozu (proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümünü) ləngidir. Epiteliositlərdə «mutasiya yükü» toplanır ki, bu da müəyyən mərhələdə atipiya və displaziyanın yaranmasına səbəb ola bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Müayinə və müalicənin aparılması məsələləri ilə mama-ginekoloq məşğul olur.
Müalicə proqramının xarakteri patoloji prosesin mərhələsi və səbəb amilin xüsusiyyətləri ilə müəyyən edilir. Bəzi hallarda konservativ terapiya kifayət edir, digər hallarda isə yerli destruktiv metodların tətbiqi tələb olunur.
Uşaqlıq boynunun uzunmüddətli xroniki iltihabı toxumaların möhkəmliyini azaldır, buna görə doğuş zamanı tez-tez cırıqlar baş verir. Ən böyük təhlükəni 3-cü dərəcəli cırıq təşkil edir ki, bu da uşaqlıq yolunun tağlarına keçir. Zədələnmiş uşaqlıq boynu sonradan onkoloji prosesin riskini artıra bilər (toxuma arxitektonikasının pozulması səbəbindən).
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
