Onkomarkerlər şiş hüceyrələrinin ifraz etdiyi və ya orqanizmin şişə cavab olaraq hazırladığı zülallardır, onların səviyyəsi qanda ölçülür. Bu analizlər əsasən şiş müalicəsinin effektini izləmək və residivi erkən görmək üçün təyin olunur. Markerin artması diaqnoz demək deyil, ona görə nəticə həmişə digər müayinələrlə birgə qiymətləndirilir.
- Biomaterial
- Venoz qan
- Nəticə hazır olur
- 1–2 iş günü
- Ac qarına
- Bəli
- Qiymət
- 25 AZN
Yayımlanma tarixi:
Onlayn
Həkim-koordinatorun pulsuz konsultasiyası
müayinə və prosedurlara hazırlıq barədə
Müayinə və ya prosedur keçirməyi planlaşdırırsınız?
Həkim-koordinatorumuz hazırlığı, prosedurun necə keçdiyini, göstəriş və əks göstərişləri izah edəcək, suallarınızı cavablandıracaq.
Pulsuz konsultasiyaya yazılın — operator sizin üçün əlverişli zəng vaxtını seçəcək.
Sinonimlər
- şiş markerləri
- onkomarker paneli
- CA 125
- PSA
- CEA
Müayinənin təsviri
Onkomarkerlər şiş hüceyrələrinin ifraz etdiyi və ya orqanizmin şişə cavab olaraq hazırladığı xüsusi zülallardır. Bəzi bədxassəli şişlərdə onların qanda səviyyəsi artır. Lakin bu artım iltihabi və xoşxassəli xəstəliklərdə, hamiləlikdə, hətta sağlam insanlarda da baş verə bilər. Ona görə onkomarkerlər heç vaxt təkbaşına deyil, klinik müayinə, şüa diaqnostikası və digər analizlərlə birlikdə qiymətləndirilir.
Əksər markerlər müəyyən orqanın şişi ilə daha çox əlaqəlidir və həkim adətən onların birləşməsini təyin edir:
- yumurtalıq – CA 125, HE4;
- süd vəzi – CA 15-3;
- mədə-bağırsaq traktı və mədəaltı vəzi – CA 19-9, CA 242, CA 72-4, xərçəng-embrional antigen (CEA, REA);
- qaraciyər və xaya – alfa-fetoprotein (AFP);
- prostat vəzi – PSA ümumi və PSA sərbəst;
- ağciyər – Cyfra 21-1, neyronspesifik enolaza (NSE), yastıhüceyrəli karsinoma antigeni (SCC);
- dəri (melanoma) – S100 zülalı;
- sidik kisəsi – UBC (sidikdə təyin olunur).
Markerlərin əksəriyyəti venoz qanın zərdabında immunokimyəvi üsullarla ölçülür.
Göstərişlər
Onkomarkerlər bu məqsədlərlə təyin olunur:
- şiş müalicəsinin – əməliyyat, kimyaterapiya, şüa terapiyasının – effektini qiymətləndirmək;
- müalicədən sonra xəstəliyin geri qayıtmasını (residivi) erkən aşkar etmək;
- müayinədə şübhəli törəmə tapıldıqda kompleks diaqnostikanın bir hissəsi kimi;
- yüksək risk qrupunda olan insanları həkimin təyinatı ilə izləmək.
Əlamətsiz və risk amili olmayan insanlarda «hər ehtimala qarşı» geniş onkomarker paneli vermək tövsiyə olunmur: bu, çox vaxt yalançı həyəcana və lazımsız müayinələrə səbəb olur.
Müayinənin aparılması
-
Hazırlıq 8–12 saat
Səhər ac qarına gəlin, ərəfədə spirtli içkidən çəkinin.
-
Analizin götürülməsi 5 dəqiqə
Laborant venadan qan götürür, bir nümunə bir neçə marker üçün bəs edir.
-
Nəticə 1–2 iş günü
Onkoloq nəticəni əvvəlki göstəricilərlə müqayisə edərək yozur.
Müayinəyə hazırlıq
- Qanı səhər, ac qarına verin – son yeməkdən 8–12 saat keçməlidir. Təmiz su içmək olar.
- Bir gün əvvəl spirtli içki və yağlı yeməkdən imtina edin.
- Analizdən 1 saat əvvəl siqaret çəkməyin.
- PSA üçün prostatın barmaqla müayinəsi, masajı və digər uroloji manipulyasiyalardan sonra ən azı bir həftə gözləyin.
- Qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə həkimə məlumat verin.
Analiz necə götürülür
Qan dirsək venasından götürülür. Prosedur bir neçə dəqiqə çəkir və iynə daxil olan an qısa sancı hiss olunur. Bir qan nümunəsi həkimin təyin etdiyi bir neçə markeri birdən yoxlamağa kifayət edir. UBC markeri üçün isə səhər sidiyinin orta porsiyası steril qaba toplanır.
Nəticəyə nə təsir edə bilər
Onkomarkerlər şişdən başqa bir çox vəziyyətdə də dəyişə bildiyi üçün hazırlıq və nümunənin düzgünlüyü vacibdir.
- İltihab, infeksiya, hamiləlik və xoşxassəli xəstəliklər bir çox markeri qaldıra bilər.
- Siqaret bəzi markerlərin (məsələn, REA, HE4) səviyyəsini artırır.
- PSA üçün prostatın müayinəsi, masaj, velosiped sürmək və cinsi əlaqə nəticəni yüksəldir.
- Qadınlarda aybaşı CA 125 kimi göstəricilərə təsir edə bilər.
- Biotin (B7 vitamini) yüksək dozada qəbul edildikdə immunoloji üsulla aparılan analizin nəticəsini təhrif edə bilər; bunu laboratoriyaya əvvəlcədən bildirin.
- Hemolizə uğramış nümunə yenidən götürülə bilər.
- Referens (norma) hədləri laboratoriyadan və istifadə olunan üsuldan asılı olaraq fərqlənir, ona görə nəticələri eyni laboratoriyada müqayisə etmək daha düzgündür.
Hər hansı dərman, vitamin və qida əlavəsi qəbul edirsinizsə, bunu həkimə bildirin. Nəticəni yalnız həkim simptomlarınızla və digər analizlərlə birlikdə qiymətləndirə bilər.
Referens dəyərlər
| Göstərici | Qrup | Referens dəyər | Vahid |
|---|---|---|---|
| CA 125 | Qadınlar | 35-ə qədər | BV/ml |
| HE4 | Menopauzadan əvvəl | 70-ə qədər | pmol/l |
| HE4 | Menopauzadan sonra | 140-a qədər | pmol/l |
| CA 15-3 | Qadınlar | 25-ə qədər | BV/ml |
| CA 19-9 | Böyüklər | 37-yə qədər | BV/ml |
| CA 242 | Böyüklər | 20-yə qədər | BV/ml |
| CA 72-4 | Böyüklər | 6,9-a qədər | BV/ml |
| CEA (REA) | Siqaret çəkməyənlər | 5,0-a qədər | nq/ml |
| AFP | Hamilə olmayan böyüklər | 10-a qədər | BV/ml |
| PSA ümumi | Kişilər | 4,0-a qədər | nq/ml |
| PSA sərbəst / PSA ümumi | Kişilər (ümumi PSA 4–10 olduqda) | 25-dən çox | % |
| Cyfra 21-1 | Böyüklər | 3,3-ə qədər | nq/ml |
| NSE | Böyüklər | 16,3-ə qədər | nq/ml |
| SCC | Böyüklər | 1,5-ə qədər | nq/ml |
| S100 zülalı | Böyüklər | 0,105-ə qədər | mkq/l |
| UBC (sidikdə) | Böyüklər | Laboratoriyanın həddindən aşağı | – |
Dəyərlər laboratoriyanın istifadə etdiyi metoddan asılıdır, ona görə nəticənizi analiz blankında göstərilən intervalla müqayisə edin.
Nəticənin yozulması
Onkomarkerin normadan yüksək olması hələ xərçəng demək deyil. Yüksəlmənin şişlə bağlı olmayan səbəbləri ola bilər:
- iltihabi xəstəliklər – pankreatit, hepatit, pnevmoniya, prostatit, endometrioz;
- qaraciyər və böyrək çatışmazlığı – marker orqanizmdən gec xaric olur;
- hamiləlik və menstruasiya (CA 125, AFP);
- siqaret çəkmə (CEA).
Normal nəticə də xəstəliyi tam istisna etmir: bəzi şişlər, xüsusilə erkən mərhələdə, marker ifraz etmir. Ən informativ göstərici markerin dinamikasıdır: müalicədən sonra səviyyənin azalması effekti, yenidən artması isə residiv ehtimalını göstərə bilər. Nəticəni onkoloq və ya müalicə edən həkim şərh edir və diaqnozu yalnız o qoyur.
Nəticə normadan kənar olduqda həkim şüa diaqnostikası (USM, KT, MRT), endoskopik müayinələr və lazım olduqda biopsiya ilə histoloji müayinə təyin edir. Bəzən markerin bir neçə həftədən sonra təkrar yoxlanması da kifayət edir.
Yadda saxla!
Fərqli laboratoriyaların analizatorları eyni marker üçün fərqli rəqəmlər verə bilər. Müalicədən sonra nəzarət aparırsınızsa, təkrar analizləri eyni laboratoriyada verin – yoxsa dinamikanı düzgün qiymətləndirmək mümkün olmaz.
- Müalicəyə başlamazdan əvvəl markerin ilkin səviyyəsini mütləq təyin etdirin: sonrakı müqayisələr ona əsaslanır.
- Yüngül artım aşkar edilibsə, panikaya düşməyin – əvvəlcə həkimin təyin etdiyi təkrar analizi və müayinəni gözləyin.
Qiymət cədvəli
- Onkomarker (bir göstərici) 25 AZN
* Klinika rəhbərliyi saytda yerləşdirilmiş qiymət siyahısının vaxtında yenilənməsi üçün bütün tədbirləri görür, lakin mümkün anlaşılmazlıqların qarşısını almaq üçün xidmətlərin dəyərini qeydiyyat şöbəsində dəqiqləşdirməyi tövsiyə edirik. Yerləşdirilmiş qiymətlər ictimai oferta deyildir. Tibbi xidmətlər müqavilə əsasında göstərilir.
Suallar və cavablar
Çox vaxt yox. Erkən mərhələdə əksər markerlər normal qalır, artım isə xərçəngdən başqa səbəblərlə də olur. Yalnız bəzi hallarda, məsələn, PSA kişilərdə həkimlə razılaşdırılmış skrininqin bir hissəsi kimi istifadə olunur.
Bunu həkim şikayətlərə, yaşa, cinsə və ailə tarixçəsinə görə seçir. Bütün markerləri birdən vermək diaqnostik dəyəri artırmır, əksinə, yalançı müsbət nəticə ehtimalını yüksəldir.
Cavab adətən 1–2 iş günü ərzində hazır olur.
İnterval şişin növündən və müalicənin mərhələsindən asılıdır. Adətən ilk illərdə bir neçə ayda bir, sonra daha seyrək yoxlanılır. Dəqiq qrafiki onkoloq müəyyən edir.
Laboratoriya həkimləri
Harada və nə vaxt təhvil vermək olar
Ünvan: Bakı, Yavər Əliyev küç., 26. İş saatları: 7 gün 24 saat. Analizlər canlı növbə ilə qəbul olunur — gəlməzdən əvvəl zəng edib hazırlıq qaydalarını, nəticənin hazır olma vaxtını və qiyməti dəqiqləşdirə bilərsiniz.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Əlaqəli Xidmətlər
- Onkomarker CA 125 (Xərçəng antigeni 125, Cancer Antigen 125)
- Onkomarker HE4 (İnsan epididimisinin sekretor zülalı 4, Human epididymis protein 4)
- Onkomarker CA 15-3 (Xərçəng antigeni 15-3, Cancer Antigen 15-3)
- Onkomarker CA 19-9 (Xərçəng antigeni 19-9, Cancer Antigen 19-9)
- Onkomarker CA 242 (Karbohidrat antigeni 242, Cancer Antigen 242)
- Onkomarker CA 72-4 (Xərçəng antigeni 72-4, Cancer Antigen 72-4, CA 72-4)
- Onkomarker REA (Xərçəng-embrional antigen, Carcinoembryonic antigen, CEA)
- Alfa-fetoprotein (AFP, alfa-Fetoprotein)
- PSA ümumi (Prostatik spesifik antigen ümumi, Prostate-specific antigen total, PSA total) / PSA sərbəst (Prostatik spesifik antigen sərbəst, Prostate-specific antigen free, f-PSA)
- Onkomarker Cyfra 21-1 (Sitokeratin 19-un həll olunan fraqmentləri, Cytokeratin 19 Fragments)
- Neyronspesifik enolaza NSE (Neyronspesifik enolaza, NSE, Qamma-enolaza, Enolaza-2, Neuron-specific enolase)
- Onkomarker SCC (Yastı hüceyrəli karsinoma antigeni, Squamous Cell Carcinoma associated Antigen)
- Onkomarker – S100 zülalı (S100 Protein)
- Onkomarker UBC (Sidik kisəsi xərçəngi antigeni, Urinary Bladder Cancer)
Mövzu üzrə məqalələr
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Klinikanın onkokonsiliumu iş başında: həkimlər onkoloji pasiyentdə yuxarı boş venanın stentlənməsini apardılar
İlk növbədə ürək-damar sisteminin patologiyaları ilə bağlı olan sivilizasiya xəstəlikləri inkişaf etmiş ölkələrdə əlilliyə və ölümə görə birinci…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi / Onkologiya
Sümük şişləri
Sümük şişləri - çıxılmaz vəziyyətdir? Ondan çıxış yolu varmı? Bir çox pasiyent üçün çox kəskin şəkildə sual yaranır:…
İstiqamət: Onkologiya
Xərçəngönü vəziyyət (prekanser)
Xərçəngönü vəziyyət — toxumalarda baş verən patoloji dəyişikliklərdir və bu zaman onların zaman keçdikcə bədxassəli şişə çevrilmə riski…
İstiqamət: Onkologiya
