Hidradenit qoltuqaltı, qasıq və digər büküş nahiyələrində ağrılı düyünlər, abseslər və fistullarla gedən xroniki iltihabi dəri xəstəliyidir. Erkən diaqnoz və kompleks müalicə kəskinləşmələri azaltmağa və çapıqların qarşısını almağa imkan verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İrinli hidradenit
- acne inversa
- tər vəzisinin irinli iltihabı
- qoltuqaltı çiban
- Hidradenitis suppurativa
Xəstəlik haqqında
Əvvəllər hidradenit apokrin tər vəzilərinin infeksiyası hesab edilirdi. Müasir anlayışa görə xəstəliyin başlanğıc nöqtəsi tük follikulunun tıxanmasıdır: follikul genişlənir, partlayır və ətraf toxumada güclü iltihab reaksiyası yaranır. Bakteriyalar sonradan qoşulur və iltihabı ağırlaşdırır.
Xəstəlik adətən yeniyetməlikdən sonra başlayır, qadınlarda daha çox rast gəlinir. Ağrılı düyünlər qoltuqaltı, qasıq, aralıq, sağrı, süd vəziləri altı kimi dərinin bir-birinə sürtündüyü nahiyələrdə yaranır, təkrarlanır və vaxt keçdikcə dəri altında kanallar (fistullar) və çapıqlar əmələ gətirir.
Hidradenit yoluxucu deyil və gigiyenanın pozulması ilə bağlı deyil. Bu, uzunmüddətli müalicə və həkim nəzarəti tələb edən xroniki xəstəlikdir. Ağrı, ifrazat və qoxu pasiyentin həyat keyfiyyətinə, işinə və emosional vəziyyətinə ciddi təsir göstərə bilər, ona görə erkən müraciət çox vacibdir. Xəstəliyin gedişi dalğavaridir: kəskinləşmə dövrləri remissiya ilə əvəzlənir. Müasir müalicə bir çox pasiyentdə kəskinləşmələri seyrəltməyə və xəstəliyin irəliləməsini ləngitməyə imkan verir.
Səbəbləri
Hidradenitin yeganə səbəbi yoxdur – o, irsi meyl, immun sistemin xüsusiyyətləri və xarici amillərin birgə təsiri nəticəsində yaranır. Əsas risk amilləri:
- irsi meyl – xəstələrin bir qismində ailədə oxşar xəstəlik olur;
- tük follikulunun tıxanmasına meyl – follikulun divarının həddindən artıq buynuzlaşması;
- immun sistemin iltihab reaksiyasının pozulması – iltihab vasitəçilərinin artıq ifrazı, xəstəliyin xroniki gedişini saxlayır;
- siqaret çəkmə – ən mühüm dəyişdirilə bilən risk amili, xəstəliyin daha ağır gedişi ilə əlaqəlidir;
- artıq çəki və piylənmə – dəri büküşlərində sürtünməni və tərləməni artırır;
- hormonal amillər – aybaşı dövründən əvvəl kəskinləşmələr, polikistoz yumurtalıq sindromu ilə əlaqə;
- mexaniki amillər – sıx, sürtünən geyim, ülgüclə qırxma və depilyasiya travmaları.
Bəzi dərmanlar və hormonal dəyişikliklər də kəskinləşməyə təkan verə bilər; emosional stres isə çox vaxt ağrını və kəskinləşmələrin hiss edilməsini gücləndirir. Xəstəlik metabolik sindrom, şəkərli diabet, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri və bəzi revmatoloji xəstəliklərlə birlikdə tez-tez rast gəlinir.
Mərhələlər
Ağırlığı Hurley şkalası ilə qiymətləndirilir:
- I mərhələ – tək və ya çoxsaylı ayrı-ayrı abseslər, fistul və çapıq yoxdur;
- II mərhələ – təkrarlanan abseslər, fistullar və çapıqlar, aralarında sağlam dəri sahələri qalır;
- III mərhələ – bütün nahiyəni tutan, bir-biri ilə birləşən fistullar və abseslər.
Müalicənin seçimi və effektinin izlənməsi üçün iltihabi düyünlərin, abseslərin və drenaj edən fistulların sayını nəzərə alan aktivlik şkalaları da istifadə olunur.
Klinik mənzərə
Xəstəlik adətən qaşınma, yanma və ya gərginlik hissi ilə başlayır, bir neçə saat və ya gün sonra həmin yerdə ağrılı düyün yaranır. Tipik əlamətlər:
- dərinin altında noxud və ya fındıq ölçüsündə ağrılı, bərk düyünlər;
- düyünlərin böyüyərək absesə çevrilməsi, açılması və irinli-qanlı ifrazat;
- eyni yerlərdə təkrarlanan kəskinləşmələr;
- dəri altında fistul kanalları, uzun müddət davam edən qoxulu ifrazat;
- ip şəkilli, kobud çapıqlar, dərinin bərkiməsi;
- qara nöqtələrə bənzər qoşa komedonlar;
- ağır kəskinləşmələrdə hərarət və halsızlıq.
Uşaqlarda xəstəlik nadirdir və yeniyetməlikdən əvvəl başlayarsa, hormonal pozuntuları istisna etmək üçün müayinə tələb edir. Hamiləlikdə gediş dəyişkəndir: bəzi qadınlarda yaxşılaşma, bəzilərində isə kəskinləşmə olur; doğuşdan sonra kəskinləşmə mümkündür.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: yüksək hərarət və üşütmə, sürətlə yayılan qızartı və şişkinlik, çox güclü ağrı, ümumi vəziyyətin kəskin pisləşməsi yaranırsa – bu, infeksiyanın yayılmasının əlaməti ola bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu dermatoloq tipik yerləşmə, düyünlərin xarakteri və təkrarlanan gediş əsasında qoyur. Həkim kəskinləşmələrin tezliyini, ailə anamnezini, siqaret çəkməni, müşayiət edən xəstəlikləri öyrənir və bütün nahiyələri müayinə edir. Xüsusi analiz tələb olunmur, lakin aşağıdakılar aparıla bilər:
- yumşaq toxumaların USM-i – dərin absesləri və fistulların uzunluğunu aşkar etmək, cərrahi müalicəni planlaşdırmaq üçün;
- ifrazatın mikroflora əkini – ağır və ya qeyri-tipik hallarda, antibiotikin seçimi üçün;
- qanın ümumi analizi, C-reaktiv zülal – iltihabın aktivliyini qiymətləndirmək üçün;
- qanda qlükoza, lipidlər – müşayiət edən metabolik pozuntuları aşkar etmək üçün;
- bioloji müalicədən əvvəl – vərəm və viral hepatitlər üzrə müayinə;
- bağırsaq şikayətləri olduqda Kron xəstəliyini istisna etmək üçün müayinə.
Differensial diaqnostika furunkul, karbunkul, ateroma kistasının iltihabı, epitelial büzdüm yolu, Kron xəstəliyinin perianal forması və dərinin bəzi spesifik infeksiyaları ilə aparılır. Erkən mərhələdə hidradenit tez-tez adi çiban kimi qiymətləndirilir və diaqnoz illərlə gecikir – təkrarlanan və eyni yerlərdə yaranan düyünlər bu xəstəlik barədə düşünməyə əsas verir.
Ağırlaşmalar
- geniş fistullar və çapıqlar – qoltuqaltında və qasıqda dərinin bərkiməsi, qolun və ayağın hərəkətinin məhdudlaşması;
- xroniki ağrı – yerimə, oturma və gündəlik işlərə mane olur;
- limfostaz – limfa axınının pozulması nəticəsində ətrafların və cinsiyyət orqanlarının şişməsi;
- ikincili infeksiya – sellülit (dərialtı toxumanın yayılmış iltihabı), nadir hallarda sepsis;
- xroniki iltihab fonunda qanazlığı;
- uzun illər davam edən fistullarda nadir hallarda yastı hüceyrəli dəri xərçəngi;
- depressiya, narahatlıq və sosial təcrid.
Müalicə
Müalicə mərhələdən və aktivlikdən asılıdır və çox vaxt dermatoloqla cərrahın birgə işini tələb edir. Məqsəd kəskinləşmələri azaltmaq, ağrını aradan qaldırmaq və yeni fistulların, çapıqların yaranmasının qarşısını almaqdır.
Dərman müalicəsi:
- yerli antiseptiklər və antibakterial vasitələr – yüngül formalarda;
- uzun kurslarla daxilə qəbul edilən antibiotiklər (tetrasiklin qrupu, linkozamidlərin digər qruplarla kombinasiyası və s.) – həm antibakterial, həm iltihabəleyhinə təsirinə görə;
- orta və ağır formalarda bioloji preparatlar – şiş nekroz amilinin və interleykinlərin inhibitorları;
- qadınlarda göstəriş olduqda hormonal müalicə, metabolik pozuntularda isə onların korreksiyası;
- tək iltihabi düyünlərə həkim tərəfindən qlükokortikoid inyeksiyası;
- ağrının müalicəsi.
Cərrahi müalicə: kəskin absesin açılması yalnız ağrını azaltmaq üçün aparılır və residivin qarşısını almır. Fistulların açılması (deroofing) və ya zədələnmiş sahənin geniş çıxarılması daha davamlı nəticə verir. Lazer üsulları da tətbiq oluna bilər.
Həyat tərzi və evdə qulluq: siqaretin tərgidilməsi və çəkinin azaldılması müalicənin ayrılmaz hissəsidir. Boş geyim, yaraların təmiz saxlanması və uyğun sarğılar, ağrılı düyünə isti kompres rahatlıq verə bilər. Düyünləri sıxmaq, iynə ilə açmaq, özbaşına antibiotik və ya hormonlu məlhəm istifadə etmək olmaz. Hamiləlikdə bəzi dərmanlar əks göstərişlidir, ona görə hamiləlik barədə həkimə mütləq məlumat verilməlidir.
Profilaktika
Xəstəliyin yaranmasının qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin kəskinləşmələrin sayını azaltmaq olar:
- siqaretdən imtina;
- normal bədən çəkisinin saxlanması;
- boş, təbii parçadan geyim, sürtünmənin azaldılması;
- ülgüclə qırxma və travmatik depilyasiyadan qaçmaq;
- dərinin yumşaq vasitələrlə təmizlənməsi, aqressiv skrablardan imtina;
- büküş nahiyələrində dərinin quru saxlanması, isti havada tərləmənin azaldılması;
- təyin edilmiş müalicənin yaxşılaşma dövründə də dayandırılmaması, həkimə müntəzəm nəzarət müayinəsinə gəlmək;
- ilk düyünlərdə həkimə müraciət – erkən müalicə fistulların yaranmasının qarşısını alır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Diaqnoz və dərman müalicəsi ilə dermatoloq məşğul olur. Abseslərdə və fistullarda cərrah, müşayiət edən xəstəliklərdə endokrinoloq və ya ginekoloq qoşulur.
Yadda saxla!
Təkrarlanan «çiban»lar eyni yerdə – qoltuqaltında, qasıqda – yaranırsa, bu, adi furunkulyoz deyil, hidradenit ola bilər.
- Düyünləri sıxmayın və evdə açmağa çalışmayın.
- Antibiotikləri özbaşına qısa kurslarla qəbul etmək davamlı effekt vermir.
- Siqaretdən imtina və çəkinin azaldılması xəstəliyin gedişini yüngülləşdirir.
- Yüksək hərarət, sürətlə yayılan qızartı və güclü ağrı olarsa, təcili həkimə müraciət edin.
Suallar və cavablar
Xeyr. Xəstəlik tük follikulunun tıxanması və immun iltihab reaksiyası ilə bağlıdır. Tez-tez yuyunmaq və aqressiv antiseptiklər onu sağaltmır, əksinə dərini qıcıqlandıra bilər.
Xeyr, hidradenit başqalarına keçmir. İfrazatda bakteriyalar olsa da, xəstəliyin əsasında infeksiya deyil, iltihab mexanizmi durur.
Absesin sadə açılmasından sonra residiv çox tez-tez olur. Zədələnmiş toxumanın tam çıxarılması həmin nahiyədə residiv riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, lakin xəstəlik digər nahiyələrdə yarana bilər. Ona görə cərrahi müalicə dərman müalicəsi ilə birləşdirilir.
Çəkinin azaldılması kəskinləşmələrin tezliyini azaldır. Bəzi pasiyentlər süd məhsulları və ya şirniyyatın məhdudlaşdırılmasından fayda görür, lakin universal pəhriz yoxdur – qidalanmanı həkimlə müzakirə etmək lazımdır.
Ülgüclə qırxma və mumla depilyasiya dərini travmalaşdırır və kəskinləşməyə səbəb ola bilər. Kəskinləşmə olmayan dövrdə lazer epilyasiyası bəzi pasiyentlərə kömək edir, lakin onu əvvəlcədən dermatoloqla müzakirə etmək lazımdır.
Bəli, xəstəlik hamiləliyə mane olmur. Lakin bəzi dərmanlar hamiləlikdə qəbul edilmir, ona görə hamiləliyi planlaşdırarkən müalicəni dermatoloqla əvvəlcədən dəyişmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
