Boyun ağrısı və ya servikalgiya – boyun onurğa nahiyəsində yaranan, müxtəlif intensivlikdə olan ağrılı hisslər və qabarıq narahatlıqdır. Bu səhifədə boyun ağrısının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Endokrinoloq İnfeksionist Nevroloq Onkoloq Osteopat Otolarinqoloq Revmatoloq Terapevt Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Boyun ağrısı və ya servikalgiya – boyun onurğa nahiyəsində yaranan, müxtəlif intensivlikdə olan ağrılı hisslər və qabarıq narahatlıqdır. Bu vəziyyət dayaq-hərəkət aparatının xəstəliklərinin, nevroloji patologiyaların, kəskin infeksion xəstəliklərin əlaməti ola bilər və əlavə əlamətlərlə müşayiət oluna bilər. Boyun ağrısı mütləq həkim konsultasiyası və diqqətli diaqnostika tələb edir, çünki xəstənin sağlamlığı üçün ciddi təhlükədən xəbər verə bilər. Əgər boyun ağrısına nitq pozğunluğu, üzün asimmetriyası, qolda zəiflik əlavə olunarsa, bu insult əlaməti ola bilər – dərhal təcili yardım çağırın.
Növləri
Davametmə müddətinə görə servikalgiya kəskin ola bilər və 10 gündən az davam edə bilər, ya da xroniki ola bilər, bu zaman diskomfort uzun müddət, bəzən sönmə və kəskinləşmə dövrləri ilə davam edir. Yaranma səbəbindən asılı olaraq boyun ağrısının iki növü var.
- Vertebrogen — ağrı boyun onurğasının strukturlarını zədələyən ilkin xəstəliklərin nəticəsi olduqda.
- Qeyri-vertebrogen — ağrının səbəbi daxili orqanların xəstəlikləri, əzələ, bağ və birləşdirici toxuma zədələnmələri olduqda.
Vertebrogen tip çərçivəsində aşağıdakı servikalgiya növləri ayırd edilir.
- Spondilogen — sümük strukturlarının zədələnməsi və sonrakı onurğa beyninin sıxılması ilə bağlı.
- Diskogen — fəqərəarası disklərin bütövlüyünün pozulması və ya deformasiyası ilə bağlı.
Yerləşməsinə görə boyunun ön, yan hissələrində və arxa hissəsində ağrı sindromu ayırd edilir. Boyun nahiyəsindəki ağrı ənsə nahiyəsindəki diskomfortla birgə olarsa, mütəxəssislər servikokranialgiyadan, ağrı çiyin qurşağı istiqamətinə yayılırsa isə servikobraxialgiyadan danışır.
Səbəbləri
Ağrı sindromu boyunun ön hissəsində yerləşərsə, ən ehtimal olunan səbəblər bunlardır:
- Bağ gərilmələri;
- Iltihabi və irinli proseslər;
- Miozit;
- Diffuz toksik ur;
- Kəskin tiroidit.
Ağrı daha çox yan hissələrdə hiss olunduqda, mütəxəssislər ilk növbədə xəstəni damar xəstəliklərinə — boyun venalarının varikoz genişlənməsi, boyun arteriyalarının aterosklerozu və s. — görə yoxlayır. Boyunun yan tərəfindəki ağrının digər səbəbləri bunlar ola bilər:
- Əzələ spazmları;
- Udlaqarxası absses;
- Qalxanabənzər vəzin şişləri;
- Limfa düyünlərinin iltihabı;
- Qırtlağın yan hissəsinin şişləri;
- Əyri boyun.
Ağrı arxa hissədə yerləşən xəstəliklər bunlardır:
- Boyun osteoxondrozu;
- Bexterev xəstəliyi;
- Fəqərəarası disk yırtıqları;
- Osteoartroz;
- Osteomielit;
- Sümüküstü bağların cırılması;
- Boyun onurğasının kompression sınığı;
- Skolioz;
- Kifoz.
Boyun nahiyəsindəki ağrı boğazda diskomfort, qıcıqlanma, yüksək temperatur, intoksikasiya əlamətləri ilə birgə olarsa, ağrının səbəbi kəskin respirator infeksiyalar ola bilər: adenovirus infeksiyası, qrip, angina, laringit, traxeit, infeksion mononukleoz, farinqit, allergik laringotraxeit.
Risk amillərinə bunlar daxildir:
- Onurğaya və boyuna yüksək təzyiq göstərən həddindən artıq fiziki yüklər (ağırlığı kəskin qaldırmaq, həcmli əşyaları daşımaq və s.);
- Sistemli soyuqdəymə;
- Oturaq həyat tərzi;
- Kifayət qədər olmayan fiziki fəallıq;
- Kompüter arxasında uzunmüddətli iş;
- Uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaqla bağlı peşə fəaliyyəti (ofis işçiləri, sürücülər, proqramçılar, yazıçılar və s.);
- Boyun onurğasının, kürəyin zədələnmələri.
Əlverişsiz vəziyyətdə yatmaq, əzələ tonusunun artması, orqanizmdə həyati vacib mineral və vitaminlərin çatışmazlığı boyunda xroniki ağrıya səbəb ola bilər.
Diaqnostika
İlkin müayinəni terapevt həkim və ya nevroloq aparır. Düzgün diaqnoz qoymaq üçün xəstə hərtərəfli, bəzən uzunmüddətli müayinədən keçməlidir. İlk növbədə mütəxəssislər anamnez toplayır: keçirilmiş xəstəliklər, travmalar, əməliyyatlar, həyat tərzi və peşə fəaliyyətinin xüsusiyyətləri öyrənilir. Həkim əlamətləri araşdırır, şikayətləri dinləyib qeyd edir, xəstənin metrik göstəricilərini təhlil edir.
Laborator-instrumental diaqnostika boyun ağrısının əlaməti ola biləcək xəstəlikləri aşkar etməyə yönəlmişdir. Müayinə üsullarına aşağıdakılar daxildir.
- Boyun UZ müayinəsi: boyun strukturlarını vizuallaşdırmağa, yenitörəmələri, absesləri və kistaları aşkar etməyə kömək edir.
- Qalxanabənzər vəzin UZ müayinəsi: diffuz və ocaqlı dəyişikliklərin əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir.
- Tüpürcək vəzilərinin UZ müayinəsi: tüpürcək axarlarında iltihabi prosesi istisna etmək üçün lazımdır.
- Boyun damarlarının dupleks skanlaşdırılması: beyni qidalandıran damarlarda qan axınının gücünü qiymətləndirmək üçün aparılır.
- Boyun onurğasının rentgenoqrafiyası: sınıqları, yerdəyişmələri, yırtıqları, degenerativ-distrofik proseslərin əlamətlərini, yenitörəmələri aşkar etməyə kömək edir.
- Onurğanın KT müayinəsi: şiş, iltihab proseslərinin, degenerativ və distrofik ocaqların olub-olmadığını və yerini müəyyən etməyə imkan verir.
- Elektroneyromioqrafiya: əzələlərin bioelektrik aktivliyini və nevro-əzələ ötürülməsinin keyfiyyətini araşdırmağa yönəlmişdir.
- Ümumi klinik qan analizi: orqanizmdə iltihabi prosesin olub-olmadığını və onun təbiətini müəyyən etməyə imkan verir.
- Tireoid hormonların səviyyəsinin analizi: qalxanabənzər vəzin funksiyalarını qiymətləndirmək üçün lazımdır.
- Biokimyəvi qan analizi.
Xəstədə boyun ağrısı ilə yanaşı ümumi intoksikasiya əlamətləri müşahidə olunarsa, xəstəliyin klinik mənzərəsinə uyğun profil mütəxəssisləri konsultasiyaya cəlb olunur.
Müalicə
Boyun ağrısının müalicə üsulu və müddəti xəstəliyin növündən, xəstənin yaşından və sağlamlıq xüsusiyyətlərindən asılıdır. İltihabi və infeksion xəstəliklərdə patogen floranı boğmağa, ağrı və ödemi aradan qaldırmağa, damarlarda qan və limfa dövranını normallaşdırmağa yönəlmiş dərman vasitələri təyin edilir.
Əzələ və bağların zədələnməsi ilə bağlı xəstəliklərin aradan qaldırılması üçün fizioterapiya proqramı, masaj kursu, ağrıkəsici preparatlar seçilir. Diskomfort fəqərələrin yerdəyişməsi ilə bağlıdırsa, manual terapiya tələb oluna bilər.
Konservativ tədbirlərlə xəstəliyin öhdəsindən gəlmək mümkün olmadıqda cərrahi müalicə göstərişdir. Bu, zədələnmiş fəqərələrin çıxarılması və ya bərpası, yeni törəmələrin kəsilməsi, abseslərin drenajı və s. Şəklində ola bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Lazımi müalicə olmadıqda boyundakı ağrı xəstənin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, gündəlik və peşə vəzifələrinin yerinə yetirilməsinə, şəxsi münasibətlərə mənfi təsir göstərir. Bundan əlavə, aşağıdakı risklər artır:
- Iltihab prosesinin geniş yayılması, sepsisin inkişafı;
- Boyun nahiyəsinin tam hərəkətsizləşməsi;
- Yuxarı və aşağı ətrafların parezi;
- Onurğanın deformasiyası.
Dönməz dəyişikliklər xəstənin əlilliyinə, ağır hallarda isə hətta ölümünə səbəb ola bilər. Diaqnostika və müalicə nə qədər tez başlansa, xəstəliyin öhdəsindən tam gəlmək şansı bir o qədər yüksəkdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Boyunda ağrı, narahatlıq və hərəkət məhdudiyyəti çox ciddi patologiyalardan xəbər verə bilər. Kömək üçün müraciəti gecikdirmək olmaz, ən yaxın əlçatan mütəxəssisə tez müraciət etmək lazımdır.
- Nevroloq
- Travmatoloq-ortoped
- Osteopat
- Revmatoloq
- Terapevt
- Cərrah
- Endokrinoloq
- Otolarinqoloq (LOR)
- Onkoloq
- İnfeksionist
Boyun ağrısı ilə yanaşı kəskin respirator xəstəliklərin (traxeit, laringit, angina) əlamətləri varsa, otolarinqoloq və infeksionistin köməyi lazım ola bilər. Yenitörəmə şübhəsi olduqda onkoloqun, qalxanabənzər vəzin zədələnməsi halında isə endokrinoloqun baxışı tələb olunur.
Yadda saxla!
Əksər hallarda boyun nahiyəsindəki ağrılılıq uzunmüddətli rahat olmayan vəziyyət və ya fiziki yüklər səbəbindən əzələlərin həddindən artıq gərginləşməsinin nəticəsidir. Bir qayda olaraq, vaxtında və düzgün yardımla xoşagəlməz əlamətlər tez keçir.
Ağrıların təhlükəsi ondadır ki, onlar orqanizmdəki ciddi patoloji proseslərdən xəbər verə bilər. Narahatlığın müvəqqəti səbəblərlə bağlı olduğunu düşünərək insanlar həkimə müraciət etmir, öz-özünə keçməsini gözləyir və ya vəziyyətlə xalq üsulları ilə bacarmağa çalışır.
Təcili yardım tələb edir: boyun ağrısı ilə birlikdə boyun əzələlərinin sərtliyi və yüksək hərarət, qollarda zəiflik və ya keyləşmə, nitqin pozulması, huşun itirilməsi, travmadan sonra yaranan ağrı.
Suallar və cavablar
Ən birbaşa əlaqə. Artıq bədən çəkisi onurğaya, o cümlədən boyun hissəsinə düşən yükü dəfələrlə artırır. Nəticədə təzyiq düzgün paylanmır, strukturlar deformasiyaya uğrayır, əzələ və bağların zədələnmə riski artır.
Nevroloqa və ya ortopedə.
Ən optimal vəziyyət — kürək və ya böyür üstə yatmaqdır, lakin onurğa və baş eyni səviyyədə olmalıdır. Hündür yastıqlardan, boyun valiklərindən, həddindən artıq yumşaq çarpayılardan qaçınmaq lazımdır.
