Limfa düyünlərinin iltihabı və ya limfadenit infeksion və daha nadir digər səbəblərlə limfa düyünlərində yaranan iltihabi prosesdir. Ağrı, böyümə və yerli qızartı ilə müşayiət oluna bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Limfadenit
- limfa vəzilərinin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Limfa düyünləri – lobya formalı, 2-3 mm-dən 1-2 sm-ə qədər ölçüdə, limfa damarları boyunca yerləşən əmələgəlmələrdir. Orqanizm üçün vacib funksiyaları yerinə yetirirlər:
- qanyaradıcı (onlarda qan hüceyrələri – limfositlər əmələ gəlir və yetişir);
- drenaj, yaxud nəqletmə (toxumalardan maddələr mübadiləsi məhsullarının venoz şəbəkəyə daxil olma prosesini təmin edir);
- baryer (infeksiyanı zərərsizləşdirir və orqanizmdən çıxarır).
Məhz baryer funksiyası yetkin insanlarda və uşaqlarda limfa düyünlərinin iltihabına səbəb olur. Orqanizmdə istənilən lokalizasiyalı infeksion proses törədicinin və onun mübadilə məhsullarının limfaya keçməsi ilə müşayiət olunur, limfa axını ilə o ən yaxın (regionar) limfa düyünlərinə daxil olur. Bu anatomik strukturlarda olan hüceyrələr infeksiyanı zərərsizləşdirməyə və onun orqanizmdə daha da yayılmasının qarşısını almağa çalışır, əgər onlar öz vəzifələrinin öhdəsindən gələ bilməzlərsə, əgər infeksiya kifayət qədər güclü olarsa, iltihab prosesi inkişaf edir.
Limfa düyünlərinin iltihabından həm kişilər, həm də qadınlar eyni dərəcədə əziyyət çəkir. O istənilən yaşda meydana çıxa bilər, çünki hər kəs vaxtaşırı infeksion xəstəliklərdən əziyyət çəkir. Bəzən patogen düyünə kontakt yolu ilə – zədələnmiş dəri və ya selikli qişalar vasitəsilə daxil olur.
Səbəbləri
Qadınlarda və kişilərdə limfa düyünlərinin iltihabının əsas səbəbi infeksiyadır. Törədici kimi spesifik və qeyri-spesifik bakterial flora, viruslar, daha nadir hallarda isə göbələklər, ibtidailər çıxış edə bilər. Limfadenit ən çox tonzillit, otit, farenqit və digər LOR orqanlarının infeksion xəstəlikləri, furunkullar, karbunkullar, abseslər, qızılyel (roja) və s. fonunda inkişaf edir. Pişik cırmaqlanması xəstəliyi, bir qayda olaraq, dirsək limfa düyünlərinin, vərəm – döş qəfəsi daxili, sidik-cinsiyyət sistemi infeksiyaları isə qasıq limfa düyünlərinin iltihabı ilə müşayiət olunur.
Daha nadir hallarda limfadenitlər birləşdirici toxumanın sistem xəstəliklərinin təzahürü olur. Bu vəziyyətdə onların səbəbi infeksiya deyil, autoimmun prosesdir.
Xəstəliyin inkişaf riski provokasiyaedici amillərin mövcudluğunda artır, onların arasında:
- anadangəlmə və qazanılmış immunçatışmazlıqları;
- ağır somatik xəstəliklər (ürək, böyrək, qaraciyər çatışmazlığı);
- limfatik və venoz sistem xəstəlikləri;
- maddələr mübadiləsi xəstəlikləri (şəkərli diabet);
- immunosupressorların qəbulu;
- sağlam olmayan həyat tərzi (həddindən artıq yorğunluq, streslər, yuxusuzluq, balanslaşdırılmamış qidalanma, aşağı hərəki aktivlik).
Təsnifat
Klinik gedişatın xüsusiyyətlərinə görə limfadenit kəskin (parlaq simptomatika ilə müşayiət olunur, qəfil baş verir) və xroniki (uzun müddət davam edir, kəskinləşmə və remissiya dövrlərinin növbələşməsi ilə) ola bilər.
Kəskin limfadenit kataral, seroz və ya irinli, xroniki isə hiperplastik və ya abseslə müşayiət olunan ola bilər.
Əgər bir anatomik zonanın limfa düyünləri (bir və ya bir neçə) iltihablanıbsa, limfadenit regionar adlanır, patoloji prosesə müxtəlif qruplara aid limfa düyünləri cəlb olunduqda isə o generalizə olunmuş kimi qiymətləndirilir.
Əsas xəstəliyin törədicisindən asılı olaraq limfa düyünlərinin iltihabının iki tipi fərqləndirilir:
- qeyri-spesifik (əsasən stafilokoklar, streptokoklar tərəfindən törədilir);
- spesifik (səbəbi – vərəm, tulyaremiya, sifilis, qonoreya və digər spesifik infeksiyaların törədiciləridir).
Klinik mənzərə
Limfa düyünlərinin iltihabının xarakterik əlamətləri:
- ölçünün böyüməsi;
- ağrı;
- toxunduqda ağrılılıq;
- yumşaq toxumaların şişkinliyi, iltihablanmış düyün üzərində dərinin hiperemiyası (qızarması).
Əgər iltihab prosesi düyünün toxumasından yaxınlıqda yerləşən limfa damarına keçirsə, limfangit inkişaf edir. Xaricdən bu, bədəndə limfa düyünündən gedən sıx, hiperemik, toxunduqda ağrılı zolaqların olması ilə təzahür edir.
İrinli proses inkişaf etdikdə əl ilə yoxlama zamanı limfa düyününün mərkəzində yumşalma müəyyən edilir. Xəstəliyin bu mərhələsində xəstəyə tibbi yardım göstərilmədikdə zədələnmiş sahədə ətraf yumşaq toxumalara yara ata biləcək abses – adenoflegmona əmələ gətirən, və ya xaricə açıla biləcək – fistula formalaşdıran abses formalaşacaq. İrinli kütlələr qan dövranına düşərsə, sepsis inkişaf edəcək.
Ağır limfa düyünləri iltihabı ümumi orqanizm intoksikasiyası simptomları ilə müşayiət olunur – bədən temperaturunun yüksəlməsi, baş ağrısı, baş gicəllənməsi, zəiflik, yorğunluq, ümumi pis özünü hiss etmə.
Limfadenit onun ağırlaşdırdığı xəstəliklə eyni zamanda gedişat etdiyi üçün klinik mənzərədə bu patologiyanın da əlamətləri müəyyən edilir.
Xroniki qeyri-spesifik limfadenit silinmiş simptomatika ilə xarakterizə olunur – aydın ifadə olunmuş təzahürlər olmadan gedişat edir. Bu zaman limfa düyünləri bir qədər böyümüş, sıx, toxunduqda orta dərəcədə ağrılıdır. Uzunmüddətli iltihab prosesindən zədələnmiş limfoid toxuma birləşdirici toxuma ilə əvəz olunur, düyün öz funksiyalarını itirir. Bir sıra hallarda iltihablanmış limfa düyünündə parçalanma və nekroz ocaqları formalaşır ki, bu da xəstənin ümumi vəziyyətini pisləşdirir, limfa axınının pozulmasına səbəb olur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Limfa düyünlərinin iltihabının simptomlarının diaqnostikası və sonrakı müalicəsi cərrahın, daha nadir hallarda isə terapevtin, ümumi təcrübə həkiminin vəzifəsidir.
Diaqnostik prosesin əsasını həkimin xəstə ilə söhbəti və obyektiv müayinə təşkil edir. Dialoq zamanı mütəxəssis şikayətləri aydınlaşdırır və xəstəliyin və həyatın anamnezini toplayır (limfadenit simptomlarının nə vaxtdan meydana çıxdığını, xəstənin onların yaranmasını nə ilə əlaqələndirdiyini, xəstəliyin həkimə müraciətə qədər necə davam etdiyini, xəstənin daha hansı xəstəliklərdən əziyyət çəkdiyini müəyyən edir). Obyektiv müayinə apararkən həkim limfa düyününün ölçücə böyüməsini və iltihabın digər xarici əlamətlərini, palpasiya zamanı onun ağrılı olmasını, mümkündür ki, irin ayrılan fistula yolunun mövcudluğunu aşkar edəcək. Həmçinin mütəxəssis xəstənin ümumi vəziyyətinə və limfa düyünləri tərəfindən reaksiyaya səbəb olan əsas xəstəliyin digər obyektiv təzahürlərinə diqqət yetirəcək.
Limfadenit diaqnozunu təsdiqləməyə əlavə müayinə üsulları kömək edəcək:
- klinik qan analizi;
- zədələnmiş düyünlərin USM-i;
- törədicini aşkar etmək və onun əksmikrob vasitələrinə həssaslığını müəyyən etmək üçün irinli kütlələrin qidalı mühitə əkilməsi;
- şübhəli vəziyyətlərdə – sonrakı histoloji tədqiqatla biopsiya.
Əsas patologiyanın verifikasiyası üçün klinik vəziyyətdən asılı olaraq oto-, farinqo-, laringoskopiya, döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası, qarın boşluğu orqanlarının USM-i və digər diaqnostika üsulları aparıla bilər.
Müalicə
Limfa düyünlərinin iltihabının müalicə prinsipləri prosesin səbəblərindən və gedişat xüsusiyyətlərindən asılıdır: xəstəliyin kataral və hiperplastik formaları konservativ terapiyaya tabedir, irinli formalar isə cərrahi müdaxilə tələb edir.
Konservativ müalicəyə aiddir:
- zədələnmiş bədən hissəsinə istirahət;
- vitamin və mikroelementlərlə zəngin, balanslaşdırılmış qidalanma;
- xəstəliyin bakterial təbiətində – antibiotiklərin sistemli qəbulu (əvvəlcə – geniş təsir spektrli, sonra – mikrob florasının preparatlara həssaslıq nəticələri nəzərə alınmaqla);
- qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr sistemli və lokal şəkildə (ağrının intensivliyini və iltihab prosesinin aktivliyini azaldacaq);
- sağalma mərhələsində – fizioterapiya (xüsusilə, UYT).
Zədələnmiş limfa düyünü nahiyəsinə tərkibində əksbakterial, iltihab əleyhinə, antihistamin (şişgirmə əleyhinə) preparat, su və dərman maddələrinin yumşaq toxumalara nüfuz etməsini asanlaşdıran məhlul (adətən – dimeksid) olan kompreslər geniş istifadə olunur.
İrinli limfadenit cərrahi müalicə tələb edir – irin yığıntısının açılması, irinli kütlələrin çıxarılması və zədələnmiş nahiyənin antibiotik/antiseptik məhlulu ilə işlənməsi. İltihab prosesinin ağır abses əmələ gətirən, nekrotik, çürümə formalarında xəstəyə limfa düyününün tam çıxarılması və ona bitişik dəyişikliyə uğramış toxumaların çıxarılması göstəriş ola bilər.
Xəstənin ağır ümumi vəziyyəti – detoksikasiya üçün məhlullarla aktiv infuzion terapiyaya göstərişdir.
Reabilitasiya
Limfadenitin cərrahi müalicəsindən sonra xəstə 1-5 gün müddətində stasionar şəraitdə qalır (bu, limfa düyünündəki prosesin ağırlığından və hospitalizasiya edilmiş şəxsin ümumi vəziyyətindən asılıdır). Bütün bu müddət ərzində o, həkim tərəfindən təyin edilmiş müalicəni qəbul edir, sarğılar qoyulur. Çıxış zamanı xəstəyə bir ay ərzində zədələnmiş bədən nahiyəsinə düşən yükdən çəkinmək, infeksiyalaşmanın qarşısını almaq üçün onun gigiyenasına diqqət yetirmək tövsiyə ediləcək.
Profilaktika
Limfadenit inkişafı riskini azaltmaq üçün infeksion və somatik xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək, onların xronikləşməsinə və ya dekompensasiyasına yol verməmək lazımdır. Həmçinin sağlam həyat tərzi sürmək zəruridir, bu isə immun sisteminin fəal işləməsinin və onun mikroblara adekvat qarşı durmasının təminatıdır.
Yadda saxla!
Praktikant həkim kimi, mən tez-tez limfadenitdən əziyyət çəkən xəstələrin mütəxəssislərə müraciət etməyə tələsmədiyi ilə qarşılaşıram. Onlar özbaşına müalicə etməyi üstün tuturlar – zədələnmiş bədən nahiyəsinə soyuq, isti tətbiq edirlər, müxtəlif bitki qaynatmaları və dəmləmələri istifadə edirlər, üzərində yod tor çəkirlər, cürbəcür məlhəmlər sürtürlər. Çox vaxt bu, bu vəziyyətdə lazım olan müalicə deyil. Beləliklə, xəstələr öz əlləri ilə sağalmalarını gecikdirir, xəstəliyin proqressivləşməsinə və ağırlaşmaların inkişafına şərait yaradırlar. Eyni zamanda, prosesin erkən mərhələsində başlanmış adekvat müalicə xəstəliklə tez bacarmağa və onun nəticələrinin qarşısını almağa kömək edəcək. Xəstələri özbaşına müalicə olunmamağa, öz sağlamlıqlarını vaxtında peşəkarlara etibar etməyə çağırıram.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
