Qaraciyər absesi – qaraciyər parenximasının daxilində kapsulla məhdudlaşan və irinli kütlələrlə dolu boşluqdur. Bu, müstəqil patologiya kimi yarana və ya digər infeksion xəstəliklərin nəticəsi, yaxud ağırlaşması ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hepatik abses
- qaraciyərdə irin yığılması
Xəstəlik haqqında
Qaraciyər absesi nadir patologiyadır; hər il təxminən hər 100 min nəfərə 3,6 hal qeydə alınır. Əsasən yetkin və yaşlı pasiyentlərdə rast gəlinir, kişilər qadınlara nisbətən bir qədər daha çox xəstələnirlər.
Bəzi abseslərin lokalizasiyası diaqnostikanı xeyli çətinləşdirir ki, bu da diaqnozun gec qoyulmasına və fəsadların inkişafına səbəb olur.
Səbəbləri
Abses ən çox appendisit, öd daşı xəstəliyi və sepsisin gedişini ağırlaşdırır; vaxtında müalicə aparılmadıqda bu xəstəliklərin fonunda ikincili olaraq inkişaf edir.
Qaraciyər abseslərinin böyük əksəriyyətinin səbəbi bakterial infeksiyadır. Törədicilər arasında bağırsaq çöpü, klebsiella, qızılı stafilokok, streptokok, protey, salmonella, daha nadir hallarda isə anaerob (oksigenə ehtiyac duymayan) flora yer alır. Daha az hallarda xəstəliyə yersiniyalar, vərəm çöpləri, aktinomisetlər, listeriyalar, exinokoklar və sorucuq qurdlar səbəb olur. Amöb mənşəli qaraciyər absesi isə əsasən endemik bölgələrdə yaşayan və ya oraya səfər etmiş gənc və orta yaşlı kişilərdə rast gəlinir.
İnfeksiya hepatositlər nahiyəsinə müxtəlif yollarla daxil olur: qan və öd axını ilə, xarici mühitlə təmas zamanı, yaxınlıqda yerləşən infeksion ocaqdan, qarın boşluğu orqanlarında əməliyyatlar zamanı, qaraciyər kistalarının infeksiyalaşması nəticəsində və yenitörəmələrin dağılma ocaqlarından.
Əkilən mikroflora çox vaxt qarışıq xarakter daşıyır – absesin irinli kütlələrində eyni zamanda iki və ya daha çox patologiya törədicisi aşkar olunur. Bəzən səbəb amilini müəyyən etmək mümkün olmur.
Təsnifat
Lokalizasiyasına görə qaraciyərin sağ və sol payının absesləri, boşluqların sayına görə isə tək və çoxsaylı abseslər ayırd edilir.
Əvvəllər sağlam olan orqanizmdə yaranmış xəstəlik birincili, digər infeksion patologiyanın nəticəsi kimi inkişaf etmiş xəstəlik isə ikincili adlandırılır.
Səbəb amilinə görə qaraciyər abseslərinin dörd növü ayırd edilir: bakterial, göbələk mənşəli, parazitar (amöb) və helmintlərin (opistorxoz) törətdiyi abseslər.
İnfeksiyanın qaraciyər parenximasına daxilolma yoluna əsaslanan Meyers təsnifatına görə qaraciyər absesləri aşağıdakı növlərə bölünür:
- Kriptogen;
- Xolangiogen (xoşxassəli və ya bədxassəli);
- Bağırsaq mənşəli (xoşxassəli və ya bədxassəli);
- Hematogen;
- Portal;
- Travma nəticəsində yaranan;
- Digər yayılma yolları ilə əlaqəli (lokal, qarın boşluğu orqanlarında əməliyyat zamanı, xroniki qranulomatoz zamanı və s.);
- Amöb mənşəli.
Klinik mənzərə
Xəstəlik ilkin mərhələlərdə simptomsuz inkişaf edir, irinli ocaq artıq formalaşdıqda isə parlaq, lakin qeyri-spesifik klinik əlamətlərlə xarakterizə olunur. Pasiyent sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq, çiyinə və ya sağ kürək sümüyünə yayılan küt və ya sızıldayan ağrı hiss edir. Pasiyent sol böyrü üstə uzandıqda ağrının intensivliyi artır, sağ böyrü üstə, xüsusilə dizlər sinəyə çəkildikdə isə azalır. Qaraciyər absesinin digər simptom və əlamətləri:
- Bədən temperaturunun febril göstəricilərə (38–39°C) yüksəlməsi və üşütmə;
- Ürəkbulanma, qusma;
- Iştahanın olmaması;
- Ümumi zəiflik, halsızlıq, tez yorulma;
- Bədən çəkisinin azalması;
- Xüsusilə gecələr güclü tərləmə;
- Təngnəfəslik, nəfəsalmanın çətinləşməsi, öskürək, döş qəfəsinin sağ aşağı hissəsində diskomfort, ağırlıq və ağrı;
- Nəcis ifrazının pozulması (ishal).
Obyektiv əlamətlər:
- Sağ qabırğaaltı nahiyədə, absesin proyeksiyasında qarının palpasiyası zamanı ağrı;
- Qaraciyərin böyüməsi;
- Dərinin, görünən selikli qişaların və skleraların saralması;
- Sağ ağciyərin aşağı şöbəsində xırıltılar;
- Diafraqmanın sağ qübbəsinin yüksəlməsi.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pasiyentin şikayətləri, anamnez məlumatları və obyektiv müayinənin nəticələri əsasında həkim qaraciyər absesindən şübhələnə bilər. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün aşağıdakı laborator və instrumental müayinə üsullarından istifadə olunur:
- Qanın klinik analizi (iltihabi prosesin əlamətləri);
- Qanın biokimyəvi analizi (qaraciyər fermentlərinin konsentrasiyasının artması);
- Qaraciyər və öd yollarının USM-i (bulanıq, sıx maye ilə dolu boşluq aşkar edilir);
- Qarın boşluğu orqanlarının rentgenoqrafiyası (qaraciyərdə üfüqi maye səviyyəsi olan dairəvi işıqlanma sahələri görünə bilər);
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya (irinli ocaqların dəqiq sayını, ölçülərini və lokalizasiyasını müəyyən etməyə, müalicə planı hazırlamağa imkan verir);
- Qaraciyərin radioizotop skan edilməsi, angioqrafiya (digər diaqnostika üsulları əlçatan olmadıqda aparılır; qaraciyər toxumasında absesin ölçüsünə uyğun izotop toplanması və ya qan təchizatı defektini aşkar etməyə kömək edir).
Ultrasəs müayinəsinin nəzarəti altında müalicəvi-diaqnostik müdaxilə – absesin nazik iynəli biopsiyası aparıla bilər. Prosedur zamanı xüsusi iynə ilə yumşaq toxumalar, qaraciyər və abses divarı punksiya edilir, irinli möhtəviyyat boşaldılır, sonra törədicini müəyyən etmək və onun antibiotiklərə həssaslığını təyin etmək üçün irinli material qidalı mühitə əkilir.
Müalicə
Patoloji prosesin gediş xüsusiyyətlərindən asılı olaraq qaraciyər absesinin müalicəsi konservativ və ya cərrahi ola bilər.
Tək kiçik abses və ya bir neçə kiçik abses konservativ müalicə olunur. Müalicənin əsasını antibakterial və ya antiparazitar, helmintəleyhinə preparatlar təşkil edir. İrinli kütlənin əkilməsinin nəticəsi hazır olana qədər preparatlar empirik olaraq – mümkün qədər geniş təsir spektri ilə tətbiq edilir. Əkin nəticəsi hazır olduqdan sonra preparat daha uyğun, yəni aşkar edilmiş törədicilərin daha həssas olduğu preparatla əvəz edilə bilər.
Konservativ müalicənin digər komponenti boşluğun perkutan drenajıdır – abses boşluğuna antibiotik və antiseptiklərin yeridilməsi, orada yaranan eksudatın isə xaric edilməsi üçün borular yerləşdirilir.
Cərrahi müalicədə azinvaziv endoskopik üsullara üstünlük verilir; zəruri manipulyasiyalar kiçik punksiyalar vasitəsilə qaraciyərə daxil edilən alətlərlə həyata keçirilir. Abses dərində yerləşirsə və endoskop üçün əlçatmazdırsa, klassik laparotomiya aparılır: qarının ön divarının yumşaq toxumaları kəsilir, qaraciyərə çatılır, irinli boşluq açılır və boşaldılır, boşluq antiseptik məhlulla işlənir, drenaj qoyulur və yara tikilir.
Absesin müalicəsi ilə paralel olaraq pasiyent irinli ocağın yaranmasına səbəb olmuş əsas xəstəliyin müalicəsini də alır. Həmçinin ona qoruyucu qidalanma tövsiyə edilir və spirtli içkilərin qəbulu qadağan olunur.
Reabilitasiya
Qaraciyər absesinin cərrahi müalicəsindən sonra pasiyent 3–5–7 gün ərzində stasionarda tibb personalının nəzarəti altında qalır: sarğılar dəyişdirilir, kontrol müayinələr aparılır və mümkün fəsadların inkişafı izlənilir. Evə yazılarkən həkim dəstəkləyici dərman müalicəsi ilə bağlı tövsiyələr verir və dinamik müşahidə üçün cərrah və qastroenteroloqa (hepatoloqa) müraciət etməyi məsləhət görür. Əməliyyatdan sonra orqanizmin bərpasını tam istirahət, balanslaşdırılmış qidalanma və sanator-kurort müalicəsi sürətləndirə bilər.
Profilaktika
Qaraciyərdə abses yaranması riskini azaltmağa ona səbəb ola biləcək xəstəliklərin vaxtında müalicəsi, travmaların minimuma endirilməsi və şəxsi gigiyena qaydalarına riayət edilməsi kömək edir.
Yadda saxla!
Mən praktik həkiməm və vaxtaşırı qaraciyər absesi olan pasiyentlərə konsultasiya verirəm. Bu, xoşbəxtlikdən nadir rast gəlinən, lakin olduqca məkrli patologiyadır. Simptomları qeyri-spesifikdir və hepatositlərdə məhdud iltihabın yaranmasına səbəb olmuş əsas xəstəliyin əlamətləri altında gizlənə bilər. Bu isə qaraciyər absesinin vaxtında aşkar edilməməsinə, gec diaqnostikaya və fəsad riskinin artmasına səbəb olur: irinli kütlələrin plevra və qarın boşluğuna, mədəyə, bağırsağa və hətta perikarda açılması, damar divarlarının irinli əriməsi zamanı massiv qanaxma, infeksiyanın qana keçərək orqanizmə yayılması və digər daxili orqanlarda irinli ocaqların yaranması mümkündür. Bu fəsadların hər biri pasiyentin vəziyyətini ağırlaşdırır, müalicəni çətinləşdirir və proqnozu pisləşdirir. Pasiyentin öz sağlamlığına diqqətli yanaşması – qaraciyər xəstəliyinin ilk əlamətləri meydana çıxdıqda həkimə müraciət etməsi – problemi vaxtında aşkar etməyə və onu operativ, fəsadsız aradan qaldırmağa kömək edir.
Suallar və cavablar
Bu, yanaşı sahələri əhatə edən patologiyadır və vəziyyətdən asılı olaraq onun müalicəsi ilə qastroenteroloq, hepatoloq, infeksionist və ya cərrah məşğul ola bilər.
Xeyr. Abses vaxtında diaqnostika olunubsa və ölçüsü kiçikdirsə, onun müalicəsində konservativ üsullarla kifayətlənmək mümkündür.
Bəli. Diaqnozun vaxtında qoyulması və adekvat müalicə pasiyentlərin 90%-nin sağalmasına gətirib çıxarır.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
