Adenomioz endometriozun — endometriumun ektopik yerləşməsinin bir növüdür. Endometrioid ocaqlar uşaqlıq divarının əzələ qatının dərinliyinə yayıldıqda daxili genital endometriozdan (adenomiozdan) danışılır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Daxili endometrioz
- daxili genital endometrioz
- uşaqlıq cisminin endometriozu
Xəstəlik haqqında
Adenomioz endometriozun — endometriumun ektopik yerləşməsinin bir növüdür. Normal halda endometrium yalnız uşaqlıq boşluğunu daxildən örtür və hər menstrual sikldə qopub yenilənir. Adenomioz zamanı endometriuma bənzər toxuma uşaqlığın əzələ qatına (miometriuma) nüfuz edir. Bu ocaqlar da hormonların təsiri ilə hər ay dəyişir: şişir, kiçik qansızmalar verir, ətrafda iltihab və əzələ liflərinin qalınlaşmasına səbəb olur. Nəticədə uşaqlıq böyüyür, divarı qalınlaşır və sərtləşir.
Xəstəliyə reproduktiv yaşlı qadınlar meyillidir; əvvəllər daha çox otuz beş — əlli yaş arası, doğmuş qadınlarda aşkarlanırdı, müasir ultrasəs və MRT imkanları ilə isə getdikcə gənc qadınlarda da tapılır. Adenomioz tez-tez uşaqlıq mioması və xarici endometriozla birlikdə rast gəlinir. Bəzi qadınlarda heç bir şikayət vermir, digərlərində isə bol və ağrılı aybaşı, xroniki çanaq ağrısı, sonsuzluq və qanazlığı ilə həyat keyfiyyətini ciddi pisləşdirir. Xəstəlik estrogendən asılı olduğu üçün əksər hallarda menopauza başladıqdan sonra əlamətlər azalır və proses reqressiya edir.
Səbəbləri
Adenomiozun dəqiq səbəbi tam məlum deyil. Əsas nəzəriyyəyə görə, endometrium ilə miometrium arasındakı sərhəd zədələndikdə endometrium hüceyrələri əzələ qatının içərisinə «cücərir». Bu prosesdə estrogenin artıq təsiri, yerli iltihab və immun pozuntular rol oynayır. Risk amillərinə aşağıdakılar aid edilir:
- Uşaqlıqdaxili invaziv prosedurlar — qaşıma, abort, keysəriyyə kəsiyi, uşaqlıq boşluğunun əl ilə yoxlanması endometriumun bazal qatını zədələyə bilər;
- doğuşların sayı və ağırlaşmış doğuş — hamiləlik zamanı uşaqlıq divarının dartılması və doğuş travmaları sərhəd zonasını zəiflədir;
- hormonal amillər — estrogenin nisbi artıqlığı, progesteron təsirinin zəifliyi, yaşla əlaqəli hormonal yenidənqurma;
- menstrual funksiyanın xüsusiyyətləri — aybaşının erkən başlanması, qısa sikllər, uzun və bol aybaşılar;
- irsi meyillilik — yaxın qohumlarında endometrioz və ya mioma olan qadınlarda risk bir qədər yüksəkdir;
- xroniki iltihabi ginekoloji xəstəliklər — uzun sürən endometrit uşaqlıqda yerli iltihabı saxlayır;
- immun pozuntular — immun sistemin tənzimlənməsinin pozulması yerli iltihab reaksiyalarını gücləndirir;
- piylənmə — piy toxuması əlavə estrogen mənbəyidir;
- yaş — xəstəlik daha çox reproduktiv dövrün ikinci yarısında, illər boyu hormonal təsir toplandıqca aşkarlanır.
Təsnifat
Endometrioid toxumanın uşaqlığın əzələ qatında yerləşmə tipinə görə adenomiozun bir neçə forması ayırd edilir:
- ocaqlı — ocaqlar bir-birindən aydın ayrılan ayrı-ayrı adacıqlar şəklində yerləşir;
- düyünlü (adenomioma) — endometrioid ocaqlar birləşdirici toxuma ilə əhatələnmiş, bəzən içində qanlı möhtəviyyat olan düyünlər əmələ gətirir; xarici görünüşcə miomaya bənzəyir;
- diffuz — ocaqlar aydın sərhəd olmadan miometrium boyunca səpələnir, uşaqlıq bərabər şəkildə böyüyür;
- qarışıq — eyni zamanda düyünlü, ocaqlı və diffuz dəyişikliklər olur.
Diffuz formada miometriumun zədələnmə dərinliyinə görə dörd dərəcə fərqləndirilir: birinci dərəcədə ocaqlar yalnız endometriuma bitişik (subendometrial) qatla məhdudlaşır; ikincidə ocaqlar əzələ qatının qalınlığının yarısınadək yayılır; üçüncüdə yarıdan daha dərinə nüfuz edir; dördüncüdə isə proses bütün divarı keçərək seroz qişaya və qonşu orqanlara yayıla bilər.
Klinik mənzərə
Adenomiozun əlamətləri zədələnmənin yayılma dərəcəsindən asılıdır. Yüngül formada xəstəlik təsadüfən, ultrasəs müayinəsi zamanı aşkarlana bilər. Əsas əlamət aybaşının xarakterinin dəyişməsidir:
- bol aybaşı — çox vaxt laxtalarla, gigiyenik vasitələrin tez-tez dəyişdirilməsini tələb edir;
- uzunmüddətli aybaşı — bir həftədən çox davam edir;
- ləkələnən ifrazat — aybaşıdan bir neçə gün əvvəl və sonra qəhvəyi ifrazat;
- ağrılı aybaşı (dismenoreya) — aybaşı ərəfəsində başlayan, ilk günlərdə güclənən, illər keçdikcə artan ağrı;
- cinsi əlaqə zamanı ağrı — xüsusən aybaşı ərəfəsində;
- xroniki çanaq ağrısı — aşağı qarında və bel nahiyəsində ağırlıq və küt ağrı;
- sonsuzluq və ya hamiləliyin erkən itirilməsi;
- anemiya əlamətləri — bol qan itkisi nəticəsində dəri və selikli qişaların solğunluğu, halsızlıq, başgicəllənmə, təngnəfəslik, saç tökülməsi;
- ağır premenstrual sindrom, əsəbilik, yuxu pozuntusu.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qanaxma çox güclüdür (gigiyenik vasitə bir saatdan tez dolur), huşun itməsi və ya güclü başgicəllənmə olur, aşağı qarında kəskin ağrı hərarətlə müşayiət olunur, hamiləlik zamanı qanlı ifrazat başlayır, yaxud menopauzadan sonra qanlı ifrazat meydana çıxır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, aybaşı siklinin xüsusiyyətlərini, doğuşları, uşaqlıq üzərində keçirilmiş müdaxilələri və ailə anamnezini dəqiqləşdirir. Bol və ağrılı aybaşı, cinsi əlaqə zamanı ağrı və ifadəli premenstrual sindrom adenomioza şübhə üçün əsasdır. İkiəlli ginekoloji baxış zamanı diffuz formada uşaqlığın böyüməsi, kürəşəkilli forması və sıxlığı, düyünlü formada isə səthin nahamarlığı aşkarlana bilər. Aybaşı ərəfəsində uşaqlıq daha da böyüyür və ağrılı olur. Diaqnoz instrumental müayinələrlə təsdiqlənir:
- transvaginal USM — əsas üsuldur; divarların qeyri-bərabər qalınlığı, miometriumun strukturunun heterogenliyi, kiçik kistlər və uşaqlığın həcminin artması görünür;
- MRT — şübhəli hallarda, əməliyyat planlaşdırılarkən və miomadan fərqləndirmək üçün ən dəqiq üsuldur; ocaqların yerləşməsini və nüfuz dərinliyini göstərir;
- histeroskopiya — uşaqlıq boşluğunu daxildən görməyə, polip və endometrium hiperplaziyasını istisna etməyə, lazım olduqda toxuma nümunəsi götürməyə imkan verir;
- laborator müayinələr — qanın ümumi analizi və ferritin (qanazlığın dərəcəsi), hamiləlik testi, göstərişə görə hormonal müayinələr və yaxmalar.
Differensial diaqnostika uşaqlıq mioması, endometrium polipi və hiperplaziyası, xroniki endometrit və uşaqlığın bədxassəli şişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- dəmir defisitli anemiya — uzun müddət davam edən bol aybaşı nəticəsində;
- sonsuzluq — embrionun uşaqlıq divarına yerləşməsinin çətinləşməsi;
- hamiləliyin ağırlaşmaları — düşük, vaxtından əvvəl doğuş riski;
- xroniki çanaq ağrısı sindromu — əmək qabiliyyətinin azalması;
- psixoemosional pozuntular — daimi ağrı və qanaxma fonunda narahatlıq, depressiv əhval, nevroz.
Müalicə
Müalicə taktikası yaşdan, şikayətlərin ağırlığından, xəstəliyin formasından və qadının gələcəkdə uşaq sahibi olmaq istəyindən asılı olaraq fərdi seçilir. Şikayət verməyən, təsadüfən aşkarlanmış adenomioz çox vaxt yalnız müşahidə tələb edir. Məqsəd ağrını və qanaxmanı azaltmaq, qanazlığını aradan qaldırmaq və həyat keyfiyyətini bərpa etməkdir.
Dərman müalicəsi. Uzunmüddətli konservativ müalicə əsas yanaşmadır:
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar — aybaşı ağrısını və qan itkisini azaldır;
- progestinlər — həb şəklində və ya hormon ifraz edən uşaqlıqdaxili spiral kimi; ocaqların fəallığını azaldır, aybaşını yüngülləşdirir;
- kombinə edilmiş hormonal kontraseptivlər — sikli tənzimləyir, ağrı və qanaxmanı azaldır;
- qonadotropin-rilizinq hormonun aqonistləri və antaqonistləri — müvəqqəti süni menopauza yaradır; adətən qısa kurslarla, əməliyyatdan əvvəl və ya ağır hallarda istifadə olunur;
- antifibrinolitik vasitələr — bol qanaxma zamanı qan itkisini azaltmaq üçün;
- dəmir preparatları — təsdiqlənmiş anemiyada.
Hormonal müalicə uzun müddət davam edir və təsiri müntəzəm müayinələrlə qiymətləndirilir. Müalicə dayandırıldıqda əlamətlər qayıda bilər.
Orqanqoruyucu müdaxilələr. Düyünlü formada adenomiomanın çıxarılması, bəzi hallarda uşaqlıq arteriyalarının embolizasiyası, uşaq planlaşdırmayan qadınlarda isə endometriumun ablasiyası aparıla bilər. Bu üsullar hər pasiyent üçün ayrıca qiymətləndirilir.
Radikal əməliyyat. Konservativ müalicə effekt vermədikdə, şikayətlər ağır olduqda və qadın daha uşaq planlaşdırmadıqda uşaqlığın çıxarılması (histerektomiya) xəstəlikdən tam xilas olmağın yeganə yoludur. Bu qərar həkimlə birlikdə, bütün alternativlər müzakirə edildikdən sonra qəbul edilir.
Özbaşına hormonal preparat qəbul etmək, uzun müddət nəzarətsiz ağrıkəsici içmək və ya qanaxmanı «xalq vasitələri» ilə dayandırmağa çalışmaq olmaz — bu, diaqnozu gecikdirir və anemiyanı ağırlaşdırır.
Reabilitasiya
Cərrahi müalicədən sonra stasionarda qalma müddəti əməliyyatın həcmindən asılıdır: laparoskopik müdaxilələrdən sonra bir neçə gün, açıq əməliyyatlardan sonra daha uzun. Uşaqlıq üzərində müdaxilələrdən sonra bir neçə həftə ərzində ağırlıq qaldırmaq, intensiv fiziki yüklənmə, hamam və sauna, həmçinin cinsi əlaqə tövsiyə olunmur. Dərman müalicəsi alan qadınlar müntəzəm olaraq ginekoloq nəzarətində olmalı, qanın ümumi analizini və USM-i həkimin təyin etdiyi vaxtlarda təkrarlamalıdır.
Profilaktika
- abortların qarşısını almaq üçün etibarlı kontrasepsiyadan istifadə etmək;
- uşaqlıqdaxili müdaxilələri yalnız ciddi göstəriş olduqda aparmaq;
- ildə bir dəfə ginekoloji profilaktik müayinədən keçmək, lazım olduqda USM etdirmək;
- iltihabi ginekoloji xəstəlikləri vaxtında və axıra qədər müalicə etmək;
- aybaşı siklinin pozulması, bol və ya ağrılı aybaşı, aybaşıarası qanaxma yarandıqda həkimə müraciət etmək;
- sağlam bədən çəkisini saxlamaq, siqareti tərk etmək, müntəzəm hərəkət etmək;
- yaxın qohumlarında endometrioz olan qadınlar bu barədə ginekoloquna məlumat verməlidir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Adenomiozun diaqnostikası və müalicəsi ilə ginekoloq məşğul olur. Sonsuzluq olduqda reproduktoloq, qanazlığı olduqda isə terapevt və ya hematoloq da müalicəyə qoşula bilər.
Yadda saxla!
- Bol və çox ağrılı aybaşı «normal» hesab edilməməlidir — bu, müayinə üçün əsasdır.
- Adenomioz estrogendən asılı xəstəlikdir və çox vaxt uzunmüddətli, lakin effektiv dərman nəzarəti ilə idarə olunur.
- Uzun sürən qanaxma qanazlığına səbəb olur — halsızlıq və solğunluq varsa, qan analizi verin.
- Hamiləlik planlaşdırırsınızsa, müalicə taktikasını ginekoloqla əvvəlcədən müzakirə edin.
- Çox güclü qanaxma və ya huşun itməsi zamanı təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Dismenoreya (ağrılı aybaşı)
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
Suallar və cavablar
Uşaqlıq adenomiozunun əlamətləri — uzun, bol aybaşı, aybaşıarası ləkələnmə və aşağı qarında ağrı — meydana çıxdıqda ginekoloqa müraciət olunur. Həkim baxış və əlavə müayinələr, adətən ultrasəs, əsasında diaqnozu dəqiqləşdirir və zədələnmənin dərəcəsini qiymətləndirir. Güclü qanaxma, anemiya əlamətləri və ya uzun müddət keçməyən ağrı müraciəti gecikdirməmək üçün əsasdır; huşun itməsi ilə gedən çox güclü qanaxmada isə təcili yardım çağırılmalıdır. Müalicə taktikası yaşdan, uşaq sahibi olmaq istəyindən və xəstəliyin yayılma dərəcəsindən asılı olaraq fərdi seçilir.
Adenomiozun yaranmasında ailə meylinin rolu öyrənilir, lakin bu bir gendən asılı sadə irsi xəstəlik deyil. Ailəsində uşaqlıq mioması və ya endometrioz olan qadınlarda risk bir qədər yüksək ola bilər, lakin bu, xəstəliyin mütləq inkişaf edəcəyi demək deyil. Mühüm rolu uşaqlıq boşluğuna edilən invaziv müdaxilələr — qaşıma, abort, keysəriyyə — və hormonal amillər oynayır. Dəqiq risk amillərini həkim hər pasiyent üçün ayrıca qiymətləndirir.
Adenomioz zamanı hamiləliyin baş tutması mümkündür, lakin ağır formalarda uşaqlığın divarındakı dəyişikliklər embrionun yerləşməsini çətinləşdirə və hamiləlik dövründə düşük, vaxtından əvvəl doğuş riskini artıra bilər. Hamiləlik planlaşdırılarkən ginekoloqla əvvəlcədən məsləhətləşmək məqsədəuyğundur. Bir çox qadın adenomiozla hamilə qalır və doğur, lakin gedişat fərdi olaraq izlənilməlidir.
Adenomioz xoşxassəli prosesdir və özlüyündə xərçəng sayılmır. Bədxassəli çevrilmə çox nadir hallarda təsvir olunub. Bununla belə, bol və ya qeyri-müntəzəm qanaxma digər, o cümlədən ciddi xəstəliklərin də əlaməti ola biləcəyi üçün həkim lazım olduqda histeroskopiya və toxuma müayinəsi təyin edir.
Əksər hallarda menopauza başladıqdan sonra estrogen səviyyəsi azaldığı üçün ocaqlar fəallığını itirir, ağrı və qanaxma keçir. Lakin menopauzaya qədər illərlə şikayətlər davam edə bilər, ona görə «gözləmək» taktikasını yalnız həkimlə razılaşdırmaq lazımdır. Menopauzadan sonra yaranan istənilən qanlı ifrazat təcili müayinə tələb edir.
Xeyr. Mioma uşaqlığın əzələ toxumasından inkişaf edən xoşxassəli şişdir, adenomioz isə endometriuma bənzər toxumanın əzələ qatına nüfuz etməsidir. Hər ikisi bol aybaşı və uşaqlığın böyüməsi ilə özünü göstərə bilər və çox vaxt birlikdə rast gəlinir. Onları ultrasəs və lazım olduqda MRT vasitəsilə fərqləndirirlər, müalicə yanaşmaları isə fərqlidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
