Süd vəzisinin adenozu xoşxassəli mastopatiyanın bir növüdür; bu zaman süd vəzisinin vəzili komponenti proliferasiyaya uğrayır. Sklerozlaşdırıcı (fibrozlaşdırıcı) adenoz xoşxassəli prosesin bədxassəli prosesə transformasiyası yolunda başlanğıcönü vəziyyət kimi qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Süd vəzisinin adenozu xoşxassəli mastopatiyanın bir növüdür; bu zaman süd vəzisinin vəzili komponenti proliferasiyaya uğrayır. Sklerozlaşdırıcı (fibrozlaşdırıcı) adenoz xoşxassəli prosesin bədxassəli prosesə transformasiyası yolunda başlanğıcönü vəziyyət kimi qiymətləndirilir.
Döş vəziləri quruluşuna görə apokrin vəzilərdir. Bu o deməkdir ki, sekresiya zamanı sekretor hüceyrənin apikal hissəsi qismən dağılır. Bu hüceyrələr həm kiçik paycıqları (asinusları), həm də süd axacaqlarını örtür. Səbəb amillərinin təsiri altında axacaq və asinusları örtən epiteliositlər fəal bölünməyə başlaya bilər. Mastopatiyanın bu variantı adenoz adlanır. Histoloji formadan asılı olaraq birləşdirici toxuma və ya əzələ strukturlarının proliferasiyası da baş verə bilər.
Uzun müddət mammologiyada adenoz zərərsiz vəziyyət kimi qəbul edilirdi. Lakin son tədqiqatlar süd vəzisinin vəzili epitelinin hiperplaziyasının onkoloji prosesin inkişafında bir «körpü» ola biləcəyini göstərib. Məsələn, döşdə vəzili hiperplaziyanın minimal müəyyən olunan ocağının olduğu mikroqlandulyar adenoz zamanla atipik varianta transformasiya oluna bilər. Belə morfoloji transformasiyanın növbəti mərhələsi invaziv karsinomanın inkişafıdır. İmmunohistokimyəvi analizlər mikroqlandulyar adenoz sahəsindəki hüceyrələrlə invaziv xərçəng sahəsindəki hüceyrələrin quruluşca yaxınlığını göstərib. Vacibdir ki, bu hüceyrələrdə estrogen və progesteron reseptorları, həmçinin HER-2 zülalı olmur, buna görə belə bədxassəli şişlər yüksək aqressiv kateqoriyaya (üçlü neqativ və bazalabənzər süd vəzi xərçəngi yarımqrupu) aid edilir.
Mammar toxumanın məhdud və ya diffuz adenoz dəyişikliklərinin diaqnostikasında rentgenoloji müayinə əsas rol oynayır. Rentgenmammografiya döşün radioloji sıxlığının artmasını, kalsium daxilolmalarının və süd vəzisinin vəzili hiperplaziyasına xas digər əlamətlərin mövcudluğunu aşkar etməyə imkan verir. Ekspertlər diaqnostikada yalnız klinik simptomatikaya əsaslanmağı tövsiyə etmirlər, çünki adenoz həmişə şikayətlərlə müşayiət olunmur və gözdən qaça bilər; bu isə xərçəng şişinin inkişafı üçün fon yaradır.
Döş adenozunun müalicəsi pasiyentin fərdi onkoloji riskindən asılıdır. Toxumaların morfoloji vəziyyəti əlverişli olduqda və şiş transformasiyası amilləri olmadıqda konservativ terapiya göstərişdir. Epitel metaplaziyası və invaziv karsinoma ehtimalı yüksək olduqda dəyişilmiş toxumaların tam çıxarılması (rezeksiya) məsələsi həll edilir. Qalıq ocaqlar mümkün olduğundan pasiyentlər sonradan müntəzəm müayinələrdən keçirlər. Monitorinq bədxassəli törəmənin (tubulyar karsinoma və digər xərçəng formalarının) inkişafının qarşısını almağa imkan verir.
Səbəbləri
Fibroz-kistik mastopatiya və onun xüsusi variantı olan adenozun inkişaf ehtimalını aşağıdakı amillər artıra bilər:
- 40 yaşdan yuxarı yaş;
- Qan qohumlarında süd vəzi xərçənginin olması;
- Mutant genlərin daşıyıcılığı;
- Birincili çoxsaylı şişlərin inkişaf ehtimalını artıran irsi sindromlar (məsələn, Li-Fraumeni və Kauden sindromları);
- Menstrual funksiyanın erkən başlanması (12 yaşdan əvvəl);
- Menstruasiyanın gec dayanması (55 yaşdan sonra);
- Piylənmə;
- Şəkərli diabet;
- Arterial hipertenziya;
- Ateroskleroz;
- Qaraciyər disfunksiyası;
- Hormonal kontraseptivlərin uzunmüddətli istifadəsi (10 ildən çox);
- Ionlaşdırıcı radiasiyanın təsiri;
- Uzunmüddətli stress vəziyyətləri;
- Alkoqoldan həddindən artıq istifadə;
- Tütünçəkmə;
- Kalorisi yüksək qeyri-sağlam qidalanma.
Təsnifat
Lokal adenoz ocaqlarının histoloji xarakteristikası müxtəlif ola bilər. Buna görə aşağıdakı patoloji dəyişiklik növləri ayırd edilir:
- Mikroqlandulyar adenoz — düyünlü-proliferativ forma;
- Sklerozlaşdırıcı adenoz — düyünlü və diffuz ola bilər;
- Adenomioepitelial adenoz — yalnız epitel deyil, əzələ strukturlarının da proliferasiyası ilə əlaqəli nadir variant;
- Atipik adenoz.
Adenoz dəyişiklikləri sağ və ya sol döşü əhatə edən birtərəfli, həmçinin ikitərəfli ola bilər.
Klinik mənzərə
Bəzi pasiyentlərdə adenoz simptomsuz gedir, digərlərində isə müəyyən klinik əlamətlərlə müşayiət olunur. Bunlara aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Döşdə narahatlıq hissi;
- Süd vəzisini palpasiya etdikdə yüngüldən orta dərəcəyədək ağrı;
- Lokal bərkimələr;
- Laktasiya ilə əlaqəli olmayan döş ifrazatı;
- Məmə ucunun həssaslığının dəyişməsi.
Süd vəzisinin palpasiya nəticələri adenozun formasından asılıdır. Diffuz formada döşün sıxlığının artması və yayılmış ağrılılıq ola bilər. Düyünlü formada diametri 1 sm-dən böyük olduqda tək-tək sıx və hərəkətli düyünlər palpasiya olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bir və ya hər iki süd vəzisində adenoz şübhəsi olduqda instrumental müayinə təyin edilir. Rentgenoloji olaraq sklerozlaşdırıcı adenoz adi diffuz fibroz-kistik mastopatiyaya çox bənzəyir. Rentgen mənzərəsinin xüsusiyyəti 50–600 mkm ölçülü, nisbətən düzgün və ya bəzi hallarda qeyri-düzgün formalı çoxsaylı ən xırda kalsium daxilolmalarının (mikrokalsinatların) toplanmasıdır. Mikrokalsinatlar çox vaxt məhdud bir sahədə qruplaşır ki, bu da süd vəzi xərçənginin ilkin əlamətlərindən diferensiasiyanı çətinləşdirir. İnstrumental diaqnostika ultrasəs müayinəsi və maqnit-rezonans tomoqrafiyası ilə tamamlanıla bilər.
Kalsinatlar sklerozlaşdırıcı adenozun obyektiv əlamətlərindən biri sayılır və bu diaqnozlu pasiyentlərin 70%-dən çoxunda aşkarlanır. Onlar düyündə deyil, məhdud toxuma sahəsində «səpələnmiş» daxilolmalar kimi görünür. Adenoz zamanı kalsinatların ölçü və forması fibroadenomadakı kalsifikasiyalardan fərqlənir. Kalsium hissəcikləri konqlomeratlar əmələ gətirməyə daha az meyillidir və bu xüsusiyyət süd vəzi xərçəngindəki mənzərə ilə müəyyən oxşarlıq yaradır.
Qeyri-invaziv üsullar adenozu bədxassəli prosesin erkən mərhələlərindən etibarlı şəkildə fərqləndirə bilmir. Buna görə onkoloji riski yüksək olan pasiyentlərə kor-biopsiya aparılır və alınmış material histoloji müayinəyə göndərilir.
Müalicə
Süd vəzisinin adenozunun müalicəsi patoloji dəyişiklik sahəsinin morfoloji xarakteristikasına əsasən müəyyən edilir.
Hüceyrələrdə atipik dəyişikliklər olmadıqda konservativ müalicə aparılır. Həkim süd vəzisinə əlverişsiz amillərin mənfi təsirini azaldan preparatlar təyin edir. İstifadə olunan preparatlar həmçinin şiş transformasiyası mexanizmlərini bloklayır. Bununla yanaşı həyat tərzinin modifikasiyası — piylənmə olduqda bədən çəkisinin azaldılması, fiziki aktivliyin artırılması, qidalanmanın sağlamlaşdırılması və s. Göstərişdir.
Süd vəzisi adenozunun etiopatogenezi haqqında müasir təsəvvürlər nəzərə alınaraq bəzi pasiyentlərə, hətta atipik dəyişikliklər olmadıqda belə, patoloji ocaqların tam rezeksiyası tövsiyə edilə bilər. Sonradan bu qadınlar bədxassəli şişin inkişafının qarşısını almağa imkan verən diqqətli müşahidəyə ehtiyac duyurlar.
Cərrahi müalicə hiperplaziyaya uğramış epitel hüceyrələrində atipik dəyişikliklər olduqda da göstərişdir. Sağlam toxuma sərhədləri daxilində rezeksiya aparılır.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra pasiyentlərə aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- Mülayim fiziki aktivlik tempini saxlamaq;
- Əməliyyat yarası tam sağalanadək müntəzəm kontrol müayinələrə və sarğı dəyişilməsinə gəlmək;
- Isti vanna qəbulunu gigiyenik duşla əvəz etmək.
Son diaqnoz yalnız patoloji sahə tam çıxarıldıqdan sonra müəyyən edilə bilər. Buna görə əməliyyatdan sonrakı histoloji müayinənin nəticəsi son dərəcə vacibdir və pasiyentin sonrakı aparılma taktikasına təsir edə bilər.
Profilaktika
Adenozun profilaktikası süd vəzisini mümkün əlverişsiz təsirlərdən qorumağa yönəlir. Aşağıdakı tədbirlər faydalı ola bilər:
- Aktiv və passiv siqaret çəkmədən imtina;
- Optimal fiziki aktivlik səviyyəsi (həftədə ən azı 150 dəqiqə);
- Kifayət qədər kobud lif qəbulu (tərəvəz, göyərti, meyvə və kəpək tərkibində gündə təxminən 30 q);
- Gün ərzində təxminən 2 litr təmiz su içmək;
- Transyağların, qızardılmış və hisə verilmiş qidaların qəbulunu minimuma endirmək, rasionda qırmızı ətin payını azaltmaq.
İkincili profilaktika döşdə mümkün patoloji dəyişikliklərin aşkarlanmasına yönəlib. Reproduktiv yaşlı qadınlara hər menstrual siklin 5–7-ci günündə süd vəzilərini özləri müayinə etmələri tövsiyə olunur. Diffuz və ya ocaqlı bərkimə, süd axacaqlarından ifrazat və ağrılı sahələr aşkar edilərsə, plandankənar mammoloq və ya mama-ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Profilaktik məqsədlə gənc pasiyentlərə ultrasəs müayinəsi, 40 yaşdan yuxarı qadınlara isə rentgenoloji müayinə təyin edilir. USM və ya rentgen müayinəsinə göndərişi müalicə həkimi (ginekoloq və ya mammoloq) verir.
Yadda saxla!
Mammoqrafiyada aşkarlanan süd vəzisinin yüksək toxuma sıxlığı daha yüksək onkoloji risklə əlaqələndirilir. Belə pasiyentlər mammoloqda müntəzəm profilaktik müayinələrdən keçməlidirlər. Skrininq diaqnostikası süd vəzi toxumasına mənfi təsir göstərərək bədxassəli transformasiyaya səbəb ola bilən amilləri vaxtında aşkar etməyə imkan verir. Mümkün problemlərin klinikadan əvvəl aşkarlanması və hədəfli korreksiyası onkoloji xəstəliyin inkişafının qarşısını almağa kömək edir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicəni mammoloq aparır.
Adenoz diaqnozu yalnız histoloji müayinədən sonra qoyula bilər. Rentgenoqrafiya və ya USM əsasında bu vəziyyətdən mastopatiya çərçivəsində yalnız şübhələnmək mümkündür. Adenoz diaqnozu təsdiqlənmiş qadınlar yüksək onkoloji risk qrupuna aid edilir. Sklerozlaşdırıcı adenozu olan pasiyentlərdə süd vəzi xərçənginin inkişaf ehtimalı süd vəzisi toxumasının normal quruluşuna malik qadınlarla müqayisədə daha yüksəkdir.
Sklerozlaşdırıcı adenoz hüceyrə bölünməsinin yüksək dərəcəsi ilə xarakterizə olunur və bu xüsusiyyət onu bədxassəli şişə yaxınlaşdıra bilər. Bununla belə, bazal membranla əhatə olunmuş daxili epitelial və mioepitelial örtük saxlanılır. Sklerozlaşdırıcı adenoz fonunda asinuslar fibroz toxuma ilə güclü sıxıla bilər, lakin paycıqların düzgün quruluşu həmişə qorunur (xərçəngdə onlar deformasiyaya uğrayır). Axacaqlarda adenoz kalsium daxilolmalarının yaranmasına səbəb ola bilər ki, bunlar bədxassəli şişlərdə də rast gəlinir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi USM-i və mammoqrafiya: biri digərini əvəz edirmi?
USM və mammoqrafiya müxtəlif məlumat verir. Seçim yalnız cihazın rahatlığına deyil, yaşa, riskə, şikayətə və əvvəlki nəticələrə əsaslanmalıdır.
İstiqamət: Mammologiya / USM diaqnostikası / Rentgenologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
