Katarakta göz büllurunun şəffaflığının azalmasıdır. Bulanıqlıq işığın tor qişaya keçməsini pozaraq görmənin tədricən zəifləməsinə səbəb olur.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Gözə pərdə gəlməsi

Xəstəlik haqqında

Normal göz və bulanıq büllurlu göz – katarakta (sxem). Mənbə: BruceBlaus, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Katarakta – gözün büllurunun qismən və ya tam bulanıqlaşması ilə bağlı, adətən 60 yaşdan sonra insanlarda inkişaf edən və tam əşya görməsinin itirilməsinə qədər müxtəlif dərəcəli görmə pozğunluğu ilə özünü göstərən patoloji vəziyyətdir. Bu xəstəliyin müalicəsi ilə oftalmoloq məşğul olur.

Səbəbləri

Kataraktanın səbəbləri və risk faktorları

Anadangəlmə katarakta formasına ana və ana bətnindəki döl orqanizminə əlverişsiz amillərin təsiri səbəb ola bilər. Bunlara infeksiyalar, toksik maddələr, bəzi dərman preparatlarının qəbulu aiddir. Bir sıra hallarda anadangəlmə katarakta digər dölyanı inkişaf anomaliyaları və genetik şərtlənmiş sindromlarla birləşir.

Qazanılmış kataraktaya meyllilik endokrinopatiyaları, dəri xəstəlikləri və birləşdirici toxuma patologiyaları olan şəxslərdə qeyd olunur. Xəstəliyin inkişaf riski yaşla birlikdə artır. 80 yaşdan yuxarı insanların böyük əksəriyyətində müxtəlif dərəcədə katarakta aşkar edilir və ya artıq əməliyyat olunub. Bu, orqanizmdə yaşla bağlı antioksidant çatışmazlığı, habelə büllurun zülal liflərinin xassələrinin dəyişməsi ilə əlaqədardır. Xəstəliyin inkişafını aşağıdakı təhrikedici amillər başlada bilər:

ağır infeksiyalar;
intoksikasiyalar;
toksik dərmanların tətbiqi;
radiasiyanın təsiri;
aclıq fonunda orqanizmin tükənməsi;
şəkərli diabet;
əvvəlki gözdaxili cərrahiyyə.

Kataraktanın inkişaf mexanizmi sərbəst radikalların büllur hüceyrələrinə patoloji təsirində və onlara qarşı davamlılığın azalmasında gizlənir. Qeyri-sabit molekullar asanlıqla oksidləşmə reaksiyalarına girir və hüceyrələrin zədələnməsinə səbəb olur. Orqanizmdə böyük miqdarda radikal ultrabənövşəyi şüaların intensiv təsiri, habelə uzunmüddətli siqaret çəkmə zamanı əmələ gəlir, buna görə də bu amillər də kataraktanın potensial təhrikediciləri sırasına aiddir.

Təsnifat

Klinik təcrübədə adətən katarakta yetkinlik dərəcəsinə görə təsnifatından istifadə olunur.

İlkin katarakta. Dəyişikliklər optik zonadan kənarda yerləşən büllurun periferik nahiyəsində baş verdiyi üçün simptomlar ya yoxdur, ya da zəif ifadə olunub. Kortikal təbəqədə «su yarıqlarının» (maye yığıntılarının) əmələ gəlməsi müşahidə olunur. Xəstələr gözlərdə “ikiləşmə”, oxuma və yazma zamanı çətinliklərdən şikayət edirlər. Ətrafdakı əşyaların bulanıq görünməsi, alacaqaranlıqda görmə itiliyinin azalması mümkündür.
Yetişməmiş katarakta. Patoloji dəyişikliklər büllurun optik nahiyəsinə təsir edərək görmənin zəifləməsinə səbəb olur. Bulanıqlıq zonaları şəffaf sahələrlə növbələşir. Xəstələr “gözlərin qarşısında pərdə” hissi, rəng qavrayışının zəifləməsi, işıq mənbələrinə qarşı artmış həssaslıq, habelə onların ətrafında “haləni” görmədən şikayət edirlər.
Yetişmiş katarakta. Büllur tamamilə bulanıqlaşır və sıxlaşır, südəbənzər ağ, boz və ya qonur rəng alır. Görmə səviyyəsi kəskin azalır, xəstə əşyaları görmür, yalnız işığı görür.
Artıq yetişmiş katarakta. Demək olar ki, tam korluq inkişaf edir, işıq mənbəyi düzgün müəyyən edilə bilməyə bilər. Büllurun kortikal maddəsi südəbənzər rəngli mayeləşmiş kütləyə çevrilir, büllurun sıx nüvəsi aşağı enir.

Mərhələlər

Kataraktanın yetişmə mərhələləri

Katarakta bir yetişmə mərhələsindən digərinə adətən illər ərzində keçir, lakin sürət fərdidir: şəkərli diabet, travma, qlükokortikoidlərin uzunmüddətli qəbulu zamanı proses daha sürətli gedə bilər. İki gözdə dəyişikliklər çox vaxt eyni vaxtda olmur.

İlkin katarakta. Görmə hələ gündəlik işlərə az mane olur. Adətən müşahidə, eynəyin dəqiq seçilməsi və yaxşı işıqlandırma kifayət edir; oftalmoloqa baxış təxminən ildə bir dəfə tövsiyə olunur.
Yetişməmiş katarakta. Görmə oxumağa, avtomobil sürməyə, işləməyə mane olmağa başlayır. Əməliyyat ən çox məhz bu mərhələdə planlaşdırılır: müasir texnologiyalarla kataraktanın «yetişməsini» gözləməyə ehtiyac yoxdur.
Yetişmiş katarakta. Büllur sıxlaşır, əməliyyat texniki cəhətdən çətinləşir. Göz dibini görmək mümkün olmur, buna görə tor qişanın vəziyyəti əlavə üsullarla qiymətləndirilir.
Artıq yetişmiş katarakta. Büllur maddəsinin göz daxilinə keçməsi iltihaba və gözdaxili təzyiqin kəskin artmasına səbəb ola bilər. Əməliyyatı təxirə salmaq olmaz; gözdə ağrı və qızartı yaranarsa, dərhal oftalmoloqa müraciət edin.

Mərhələni oftalmoloq müayinənin nəticələrinə əsasən müəyyən edir; mərhələ müalicənin vaxtının və cərrahi taktikanın seçilməsinə təsir göstərir.

Klinik mənzərə

Kataraktanın əsas əlamətləri

Katarakta adətən ağrısız və yavaş inkişaf edir, buna görə ilk dəyişikliklər çox vaxt yorğunluqla və ya eynəyin «köhnəlməsi» ilə izah olunur. Simptomların ifadəliliyi bulanıqlığın büllurun hansı hissəsində yerləşməsindən asılıdır: mərkəzdə yerləşən bulanıqlıq görməni daha erkən pisləşdirir.

tədricən artan bulanıq görmə, sanki dumanlı şüşədən baxırsınız;
parlaq işığa, qarşıdan gələn avtomobil faralarına qarşı həssaslıq, işıq mənbələri ətrafında halələr;
alatoranlıqda və gecə görmənin pisləşməsi, oxumaq üçün daha güclü işığa ehtiyac;
rənglərin solğun, sarımtıl və ya qəhvəyi çalarda görünməsi;
bir gözlə baxdıqda əşyaların ikiləşməsi;
eynəyin gücünü tez-tez dəyişmək zərurəti; bəzən yaşlı insanlar müvəqqəti olaraq eynəksiz daha yaxşı oxumağa başlayır;
irəliləmiş kataraktada bəbəyin ağımtıl və ya boz görünməsi.

Gözdə ağrı, qızartı və ya görmənin qəfil pisləşməsi katarakta üçün xas deyil və başqa, bəzən təcili vəziyyətin əlaməti ola bilər — belə hallarda oftalmoloqa gecikmədən müraciət edin.

Şəkillərdə əlamətlər

Bəbəyin arxasında bulanıq, boz-ağ rəngli büllur — yetkin katarakta. Şəkil: Rakesh Ahuja, MD, CC BY-SA 3.0 · mənbə

Yaşa bağlı katarakta: büllurun nüvəsi bulanıqlaşıb və qəhvəyimtıl rəng alıb. Şəkil: NIH Image Gallery from Bethesda, Maryland, USA, Public domain · mənbə

Xəstəliyin simptomları

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Kataraktanın diaqnostikası

Xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə oftalmoloq məşğul olur. Xəstənin müayinəsi ətraflı söhbət və anamnezin öyrənilməsi ilə başlayır. Görmənin bulanıqlığına, görmə itiliyinin proqressiv azalmasına, habelə rənglərin və işıq mənbələrinin qavranılmasının pozulmasına dair şikayətlər şübhə doğurur. Rutin müayinə aşağıdakı diaqnostik prosedurları əhatə edir:

vizometriya – eynəklə korreksiya ilə və korreksiyasız görmə itiliyi müəyyən edilir;
oftalmoskopiya – göz dibinin (torlu qişa və görmə sinirinin) vəziyyəti öyrənilir;
tonometriya – kontakt və ya kontaktsız üsulla gözdaxili təzyiqin səviyyəsi müəyyən edilir;
biomikroskopiya – yarıq lampası vasitəsilə göz almasının vəziyyəti araşdırılır;
biometriya – süni büllurun (İOL) hesablanması üçün göz almasının ölçüləri optik və ya ultrasəs üsulu ilə ölçülür;
keratometriya (oftalmometriya) – İOL hesablanması üçün buynuz qişanın optik gücü müəyyən edilir.

Müayinə prosesində həkim xəstənin şikayətlərinin obyektivliyini qiymətləndirir, kənarlaşmaların parametrlərini dəqiqləşdirir, habelə büllurun özünün vəziyyətini öyrənir. Bulanıqlıq ocaqları, büllurun yerdəyişməsi, onun formasının dəyişməsi aşkar edilə bilər.

Əlavə müayinə üsullarına aşağıdakılar aiddir: torlu qişa və görmə sinirinin vəziyyətinin elektrofizioloji tədqiqi, endotelial mikroskopiya, buynuz qişanın qalınlığının ölçülməsi (paximetriya), torlu qişanın optik koherent tomoqrafiyası, göz almasının ultrasəs B-skan müayinəsi.

Xidmətlər

Müalicə

Kataraktanın müalicə istiqamətləri

Müalicə üsulları

Kataraktanın konservativ müalicəsi effektiv deyil. Hazırda kataraktanı müalicə etməyə və ya onun

proqressivləşməsini ləngitməyə imkan verən məlum dərman vasitəsi yoxdur.

Katarakta diaqnozu qoyulmuş bütün xəstələrə (əks göstərişlər olmadıqda) kataraktanın yeganə təsirli, effektiv və radikal müalicə üsulu kimi bulanıqlaşmış büllurun İOL implantasiyası ilə çıxarılması tövsiyə olunur. Cərrahi texnologiyaların inkişafının hazırkı mərhələsi klinik təcrübəyə əməliyyatın təyin edilməsi üçün mərkəzi görmənin korreksiya ilə 0,5 səviyyəsinə qədər itirilməsinə, yaxud əmək qabiliyyətinin məhdudlaşmasına gətirib çıxaran, xəstələrin ehtiyaclarını ödəməyən və gündəlik həyatda diskomfort yaradan görmə funksiyalarının azalmasına bərabər şərti hədd anlayışının tətbiqinin məqsədəuyğunluğunu əsaslandırır.

Katarakta cərrahiyyəsinə göstərişlər:

görmə itiliyinin azalması;
katarakta ilə əlaqəli klinik əhəmiyyətli anizometropiya (binokulyar görmənin itirilməsi ilə müşayiət olunan gözlərin refraksiyasında fərq);
göz dibi xəstəliklərinin diaqnostikasını və müalicəsini çətinləşdirən büllur bulanıqlığı;
kataraktanın inkişafı ilə əlaqəli gözdaxili təzyiqin pozulması.

Katarakta cərrahiyyəsinə nisbi əks göstərişlər:

zədələnmiş gözdə korreksiya ilə xəstənin ehtiyaclarına uyğun görmə itiliyi səviyyəsi;
xəstədə cərrahi müdaxilənin təhlükəsiz aparılmasına zəmanət verməyən müşayiətedici psixosomatik patologiyanın olması;
xəstəyə adekvat əməliyyatdan sonrakı qulluq göstərmək və müvafiq əməliyyatdan sonrakı müalicəni aparmaq üçün şəraitin olmaması.

Cərrah əməliyyat nəticəsində görmə funksiyalarının yaxşılaşacağını gözləmədiyi və eyni zamanda buna dair başqa tibbi göstərişlər olmadığı hallarda kataraktanın cərrahi müalicəsindən imtina edilir. Cərrah xəstənin vəziyyətinin bütün aspektlərini nəzərə alaraq cərrahi müalicənin seçiminin əsaslılığı və adekvatlığı barədə yekun qərarı qəbul etməlidir.

Cərrahi müalicə

Kataraktanın müalicəsində “qızıl standart” mikrocərrahi əməliyyat – ultrasəs fakoemulsifikasiyası hesab olunur. Müdaxilə zamanı gözdə ölçüsü 2 mm-ə qədər olan deşik açılır, bunun vasitəsilə ultrasəs ucluğu daxil edilir. Onun köməyi ilə cərrah büllurun bulanıqlaşmış maddəsini xırdalayır və onu fizioloji məhlulla gözdən yuyub çıxarır. Təmizlənmiş kapsul kisəsinə bükülmüş halda elastik süni büllur daxil edilir, o, daha sonra açılaraq ətraf toxumalara toxunmadan təbii vəziyyət alır. Müdaxilədən sonra tikiş qoyulmasına ehtiyac yoxdur.

Süni büllurun optik gücünün xüsusi hesablanması hesabına presbiopiyanın, astiqmatizmin, anizometropiyanın, miopiyanın və hipermetropiyanın eyni zamanda korreksiyası mümkündür. Monofokal, multifokal, torik İOL-lar, habelə fokus dərinliyi artırılmış (EDOF) linzalar tətbiq olunur. Bu əməliyyatın üstünlüyü onun az travmatikliyi və görmənin sürətlə bərpa olunmasıdır. Təbii büllurun süni ilə əvəz edilməsi müşayiətedici göz xəstəlikləri (qlaukoma, torlu qişanın yaşla bağlı distrofiyası, görmə sinirinin qismən atrofiyası və s.) zamanı da uğurla aparılır.

Kataraktanın cərrahi müalicəsi həm stasionar şəraitdə, həm də ambulator qaydada aparıla bilər.

Reabilitasiya

Kataraktanın erkən mərhələlərdə cərrahi müalicəsi əməliyyatdan dərhal sonra görmənin bərpasını təmin edir. Kəskinləşmiş hallarda görmə funksiyası bir neçə gün ərzində normallaşır. Adətən müdaxilə xəstənin daha pis gördüyü gözdə aparılır. Reabilitasiya həkim tərəfindən təyin edilmiş dərmanların qəbulunu nəzərdə tutur.

Medikamentoz terapiya xəstələrin əməliyyatdan sonrakı idarə olunmasının mütləq mərhələsidir və göz damcısı formasında iltihabəleyhinə və mikrobəleyhinə preparatların təyin edilməsini nəzərdə tutur. Müalicənin məqsədi ağırlaşmaların profilaktikasıdır.

Əməliyyatdan sonrakı müayinələrin tezliyi və müddətləri normada – əməliyyatdan sonra 1-ci, 7-ci və 30-cu günlərdədir. Əməliyyatdan sonrakı dövrün atipik gedişi müşahidə olunan bütün xəstələrə daha tez-tez müayinələr tövsiyə olunur.

Zərurət olduqda eynək seçimi müddətləri fərdi qaydada müəyyən edilir, adətən əməliyyatdan 3-4 həftə sonra.

Profilaktika

Kataraktanın profilaktikası

Yaşla bağlı kataraktanın qarşısını tam almaq mümkün deyil və onun inkişafını dayandıran damcı və ya vitamin yoxdur. Lakin sübut olunmuş risk amillərini azaltmaqla kataraktanın daha gec yaranmasına və daha yavaş irəliləməsinə kömək etmək olar.

Siqaretdən imtina edin — siqaret çəkmə kataraktanın ən mühüm dəyişdirilə bilən risk amillərindən biridir.
Gözləri ultrabənövşəyi şüalardan qoruyun: günəşli havada UV-filtrli günəş eynəyi və günlüklü papaq taxın.
Şəkərli diabet varsa, qanda şəkərin səviyyəsini hədəf göstəricilərdə saxlayın.
Qlükokortikoid preparatlarını uzun müddət yalnız həkimin təyinatı ilə və onun nəzarəti altında qəbul edin.
Alkoqolu məhdudlaşdırın, meyvə və tərəvəzlə zəngin qidalanın.
Gözləri travmadan qoruyun: təhlükəli işlərdə və bəzi idman növlərində qoruyucu eynəkdən istifadə edin.
40 yaşdan sonra şikayət olmasa belə oftalmoloqda müntəzəm müayinədən keçin — bu, kataraktanı və qlaukoma kimi digər xəstəlikləri vaxtında aşkar etməyə imkan verir.

Yadda saxla!

Katarakta ən “minnətdar” xəstəliklərdən biridir. Müalicəyə vaxtında başlanılsa, bulanıq və zəifləmiş görmə problemini kökündən həll etmək mümkündür.

Müasir əməliyyatlar az travmatikliyi, sürətli nəticəsi və əməliyyatdan sonrakı dövrün rahat keçməsi ilə fərqlənir. Gözlərinizin qarşısında “pərdə” yaranıbsa və dünyaya sanki buğlanmış şüşədən baxırsınızsa, oftalmoloqa müraciəti gecikdirməyin.

Əlaqəli Xəstəliklər

Faydalı Məqalələr

Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları

Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…

İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə